Sırbistan’da yeni dönem: Yeni hükümet nasıl kurulacak?

Sırbistan’da 25 Ekim’de yapılan erken parlamento seçimleri, ülkede 2012’den bu yana iktidarda bulunan Sırp İlerleme Partisinin (SNS) siyasi hakimiyetini sona erdirdi. Şimdi Sırbistan’da yeni hükümetin kurulması için çeşitli adımların atılması bekleniyor.

Öğrenci hareketinin desteklediği liste, seçimlerde yaklaşık yüzde 53 oy aldı. Hareket, 250 sandalyeli parlamentoda 140 sandalye kazandı. Vuçiç’in liderliğindeki SNS ise 103 sandalyede kaldı. Diğer sandalyeler azınlık partilerine dağıldı. Seçim sonuçları, öğrenci hareketinin yalnızca sokak protestolarıyla sınırlı kalmadığını, ülkenin siyasi iktidarını değiştirecek bir seçim gücüne dönüştüğünü gösterdi.

Yeni hükümetin kurulması için 90 gün

Sırbistan’da yeni hükümetin kurulması için önce parlamentonun oluşturulması, ardından başbakan ve hükümetin seçilmesi gerekiyor.

Seçim sonuçlarının kesinleşmesinin ardından milletvekillerinin görev dağılımı ve parlamentonun kuruluş süreci başladı. Sırbistan hükümeti 6 Kasım’da yaptığı açıklamada, yeni parlamentonun mümkün olan en kısa sürede oluşturulmasını ve ardından yeni hükümetin seçilmesini beklediğini bildirdi.

Sırbistan’ın seçim sonrası hükümet kurma sürecinde anayasal takvim belirleyici olacak. Yeni parlamento, kesin seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından 30 gün içinde oluşturulmalı. Yeni hükümetin kurulması için ise parlamentonun oluşumundan itibaren 90 günlük süre bulunuyor, yani 27 Aralık’ta bu süre sona eriyor.

Öğrenci listesinin parlamentoda tek başına çoğunluğu elde etmesi, hükümet kurmak için başka siyasi partilerle uzun koalisyon görüşmelerine ihtiyaç duyulmaması anlamına geliyor. Ancak bu durum, hükümetin kimlerden oluşacağı ve hangi isimlerin kritik bakanlıklara getirileceği sorularını ortadan kaldırmıyor.

Öğrenci hareketi seçim öncesinde tek bir başbakan adayını öne çıkarmadı. Hareketin kolektif yapısını korumak için belirli isimleri ön plana çıkarmaktan kaçındığı belirtiliyor.

Hareketin öne çıkan isimlerinden biri, Novi Sad Üniversitesi Tıp Fakültesi Profesörü ve Kardiyolog Ilija Srdanoviç. Ancak başbakanlık ve içişleri, maliye, adalet gibi kritik bakanlıkların kime verileceği henüz netleşmiş değil.

Yolsuzlukla mücadele gündemi ilk sırada

Yeni hükümetin en önemli gündemlerinden biri, öğrenci protestolarının başlangıcından itibaren öne çıkan yolsuzluk iddiaları olacak.

Novi Sad Tren İstasyonundaki çökme, kamu yatırımlarının denetlenmesi, ihale süreçlerinin şeffaflığı ve siyasi sorumluluk tartışmalarını büyüttü. Öğrenciler, seçim kampanyasında yolsuzlukla mücadele ve organize suçların önlenmesini temel vaatleri arasında gösterdi.

Hareketin programında şu başlıklar öne çıkıyor: Yolsuzluk ve organize suçlarla mücadele, hukukun üstünlüğünün yeniden tesis edilmesi, yargının bağımsızlığı, eğitim sisteminin iyileştirilmesi, medya özgürlüğü, istihdam ve yaşam standartlarının yükseltilmesi.

Bosna Hersek politikasında neler öne çıkıyor?

Yeni hükümetin Bosna Hersek politikasında Dayton Barış Anlaşması’nın korunması ve ülkedeki Sırp nüfusun haklarının savunulması öne çıkacak. Öğrenci hareketinin dış politika programı, Bosna Hersek’in anayasal düzenine ilişkin mevcut uluslararası çerçeveye bağlı kalmayı ve sorunların müzakere ve anlaşmalar yoluyla çözülmesini savunuyor. Bu yaklaşım, Aleksandar Vuçiç döneminde Bosnalı Sırp Lider Milorad Dodik ile kurulan yakın siyasi ilişkinin nasıl sürdürüleceği sorusunu da gündeme getiriyor. Yeni yönetimin Dodik’e mesafeli yaklaşması ve Belgrad’ın Bosna Hersek’in iç siyasetine müdahalesini azaltması, bölgesel gerilimin düşürülmesi açısından önemli bir değişiklik olabilir.

Reformlar ve dış politika dengesi

Yeni hükümetin Avrupa Birliği üyeliği konusunda izleyeceği politika, seçim sonrasında Belgrad-Brüksel ilişkilerinin temel gündemlerinden biri olacak. Öğrenci hareketi, Sırbistan’ın AB üyeliği meselesini de öncelediğini vurguluyor. Üyelik sürecinde yalnızca iç reformlar değil, Sırbistan’ın dış politikası da belirleyici olacak. AB, yeni hükümetten Rusya’ya yönelik yaptırımlar ve ortak dış politika konusunda Brüksel’le daha uyumlu bir çizgi izlemesini bekliyor. Ancak öğrenci hareketi, AB üyeliğini desteklemekle birlikte askeri “tarafsızlığı” korumayı savunan bir tutum sergiliyor gibi duruyor.

Yeni hükümetin önündeki tartışmalar

Tartışılan başka bir mesele ise hareketin adaylarının çoğunun daha önce ulusal siyasette görev almamış akademisyenler, doktorlar ve farklı mesleklerden kişiler olması. Bu durum, hareketin geleneksel siyasi partilerden farklı bir temsil biçimi sunmasını sağlıyor.

Yeni hükümetin önünde yalnızca bakanlıkları doldurmak değil, önceki yönetim döneminde şekillenen bürokratik yapı, kamu kurumları ve siyasi ilişkilerle nasıl bir bağ kuracağı veya değiştireceği sorusu da bulunuyor.

Öğrenci hareketinin seçim başarısının kalıcı bir siyasi dönüşüme dönüşmesi, yolsuzluk soruşturmalarının nasıl yürütüleceğine, kamu kurumlarının bağımsızlığının nasıl sağlanacağına ve seçim vaatlerinin ne ölçüde hayata geçirileceğine bağlı olacak.