Cinayet mahali HABAŞ’ın ölüm karnesi: 10 yılda en az 27 işçi hayatını kaybetti

İzmir — Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında yaşanan patlamada can kaybı 16'ya yükseldi. 2'si ağır 13 işçi yaralandığı açıklandı. Son üç haftada iki işçinin yaşamını yitirdiği fabrikada, geçmiş yıllarda da ölümlü ve ağır yaralanmalı iş kazaları yaşandı. 10 yılda 11 işçi hayatını kaybetti. Bugün 9 Kasım'da yaşanan son büyük patlamayla on yılda hayatını kaybeden işçi sayısı toplamda 27'ye yükselmiş oldu.

9 Kasım'da yaşanan patlamanın öncesinde 10 yılda en az 11 işçinin hayatını kaybettiği HABAŞ’ta bakım ve revizyonların ertelenmesi, eski ekipmanların kullanılması ve taşeron çalışma düzeni iş güvenliğine ilişkin tartışmaları yeniden gündeme getirdi. A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Deniz İpek, yaşanan ölümlerin birbirinden bağımsız değerlendirilemeyeceğini belirterek üretim koşullarının ve patronların sorumluluğunun araştırılması gerektiğini söyledi.

HABAŞ'ta son üç haftada yaşanan üçüncü iş cinayeti oldu. 5 Kasım'da taşeron işçi 20 yaşındaki Eyüp Eğinli, hava basılan iş makinesi lastiğinin patlaması sonucu yaşamını yitirmişti. 21 Ekim'de ise taşeron Akyaka firmasında çalışan 55 yaşındaki Hakan Doğan, merdivenden 8 metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetmişti.

Ölümlerin ardında aynı koşullar tekrar ediyor. Son 10 yılda yaşamını yitiren 11 işçiden 5’i taşeron 2’si stajyer işçiydi. İşçiler, üretim durmasın diye bakım ve revizyonun ertelendiğini, arızaların yamayla kapatıldığını, eskimiş ve tamir görmüş ekipmanla yeni hatlar kurulduğunu yıllardır anlatıyor. Fabrikaya sürekli giren çıkan yeni işçilerin deneyimli işçi gibi çalıştırıldığını da söylüyorlar.

Kadir Özdemir davasında işçilerin güvenli yaşam hattı olmadan yüksekte çalıştırıldığı gündeme geldi ve mahkeme HABAŞ'ı yüzde 70 asli kusurlu buldu. Raif Çatan dosyasında ise denize düşme riskinin HABAŞ personelinin tuttuğu tutanaklarda kayıtlı olduğu, buna karşın önlem alınmadığı dile getirildi. Sorumlulara verilen ceza 2 yıl 6 ayda kaldı.

İş cinayetleri

• Ekim 2018, Hasan Bostancı: Demir çelik fabrikasında çalışan Hasan Bostancı, toz toplama bacasından düşerek yaşamını yitirdi.
• 25-26 Temmuz 2018: Fabrikanın 150 tonluk 3’üncü ocağında kırılan elektrotlar çıkarılırken patlama meydana geldi. Etrafa saçılan eriyik demir nedeniyle 5 işçi yaralandı. İşçilerden 29 yaşındaki Evren Erik 3 Ağustos'ta yaşamını yitirdi.
• 29 Ağustos 2018: Sürekli döküm makinesinde meydana gelen patlamada Veli Yılmaz, Ramazan Şen ve Hüseyin Gül yanarak ağır yaralandı.
• 8 Mayıs 2019: Çelikhanede 120 tonluk pota taşıma aracına yerleştirilirken devrildi ve yaklaşık 80 ton sıvı çelik çalışma alanına döküldü. Dördü ağır 11 işçi yaralandı.
• 14 Ağustos 2020, Şaban Karaca: Taşeron işçi Şaban Karaca, fabrikanın açık sahasında taşınan çelik blokların arasına sıkıştı ve iç kanama nedeniyle kurtarılamadı.
• 7 Ekim 2020, Kadir Özdemir (36): HABAŞ'ta kadrolu çalışan Kadir Özdemir, eskiyen saclar değiştirilirken 10 metre yükseklikten düşerek hayatını kaybetti. Ailenin açtığı tazminat davasında mahkeme HABAŞ'ı yüzde 70 oranında asli kusurlu buldu.
• 6 Kasım 2020, Raif Çatan: HABAŞ Limanı'nda taşeron Yüksan firmasına bağlı çalışan Raif Çatan, gece saatlerinde dalgalı denizde gemiye yükleme yapılırken denize düşerek yaşamını yitirdi. Davada beş sanığa 3'er yıl hapis cezası verildi ve ceza indirimle 2 yıl 6 aya düşürüldü. Dosya istinafta sürüyor.
• 29 Ağustos 2022, Oktay Eryılmaz: Emekliliğine 9 ay kalan Oktay Eryılmaz vinçten düşerek yaşamını yitirdi.
• 11 Ocak 2024, Kemal Özdemir (50): HABAŞ Limanı'nda taşeron temizlik işçisi olarak çalışan Kemal Özdemir, gemiye yükleme yapılırken üzerine metal bobin düşmesi sonucu hayatını kaybetti.
• Ağustos 2025: 2 stajyer işçi yaşamını yitirdi.
• 21 Ekim 2026, Hakan Doğan (55): Taşeron Akyaka firmasına bağlı çalışan Hakan Doğan, merdivenden 8 metre yükseklikten düşerek yaşamını yitirdi.
• 5 Kasım 2026, Eyüp Eğinli (20): Taşeron işçi Eyüp Eğinli, iş makinesinin lastiğine hava basıldığı sırada lastiğin patlaması sonucu yaşamını yitirdi. Patlamada bir işçi daha yaralandı.

Deniz İpek: HABAŞ’ta iş cinayetleri birbirinden bağımsız değil

İzmir Aliağa’daki HABAŞ Demir Çelik fabrikasında meydana gelen patlamayı değerlendiren A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Deniz İpek, fabrikada yıllardır yaşanan iş cinayetleri ve ağır yaralanmalı kazaların birbirinden bağımsız değerlendirilemeyeceğini belirterek, üretim organizasyonunun ve patronların sorumluluğunun araştırılması gerektiğini söyledi. İpek, “HABAŞ’ta 2018’den bu yana en az yedi işçi yaşamını yitirdi. Bu işçilerin beşi taşeron firmalarda çalışıyordu. Yalnızca son üç haftada 55 yaşındaki Hakan Doğan yüksekten düşerek, 20 yaşındaki Eyüp Eğinli ise iş makinesi lastiğinin patlaması sonucu hayatını kaybetti. Şimdi de büyük bir patlama yaşandı. Bunların her birini ayrı bir talihsizlik olarak değerlendirmek mümkün değil. Farklı işlerde, farklı nedenlerle yaşanan bu ölümlerin ortak noktası, işçilerin çalışma koşullarıdır” dedi.

“Daha önce de çelikhanede patlamalar yaşandı”

Fabrikada geçmiş yıllarda meydana gelen patlamaları hatırlatan İpek, “2018 yılında çelik ocağında kırılan elektrotların çıkarılması sırasında meydana gelen patlamada beş işçi yaralandı. Aynı yıl sürekli döküm makinesindeki patlamada üç işçi ağır yaralandı. 2019 yılında ise 120 tonluk potanın devrilmesi sonucu yaklaşık 80 ton sıvı çelik çalışma alanına döküldü, 11 işçi yaralandı. Eylül 2025’te çelikhane ocağında yaşanan bir başka patlamada da biri ağır yedi işçi yaralandı. Yıllardır benzer tehlikelerle karşılaşan bir işletmede, önceki kazalardan sonra hangi önlemlerin alındığı ve bunların neden yeterli olmadığı sorgulanmalıdır” ifadelerini kullandı.

“Bir boruya çarpılması neden büyük bir patlamaya dönüşüyor?”

Bugünkü patlamaya ilişkin işyerinden aktarılan ilk bilgilerin, vinçle pota indirilirken doğal gaz borusuna çarpıldığı yönünde olduğunu belirten İpek, şöyle devam etti:

“Bu bilgi doğrulanırsa olayın yalnızca bir vinç operatörünün hatası üzerinden açıklanması kabul edilemez. Ağır yüklerin taşındığı bir tesiste doğal gaz hatlarının konumu, mekanik darbelere karşı korunması, kaldırma operasyonlarının planlanması ve gaz kaçağı halinde devreye girmesi gereken güvenlik sistemleri birlikte incelenmelidir. Gaz hattının hasar görmesiyle başlayan bir olayın patlamaya ve yangına dönüşmesini önlemek için mühendislik önlemleri alınmalıdır. Gazın nasıl tutuştuğu, acil kesme sistemlerinin bulunup bulunmadığı ve varsa neden patlamayı önleyemediği araştırılmalıdır. Asıl mesele yalnızca boruya neyin çarptığı değil, böyle bir olayın büyük bir felakete dönüşmesini engelleyecek güvenlik önlemlerinin yeterliliğidir.”

"Önceki iş cinayetlerinden sonra ne değişti?"

Geçmiş iş cinayetlerine ilişkin yargı süreçlerine de dikkat çeken İpek, “2020 yılında 10 metre yükseklikten düşerek yaşamını yitiren Kadir Özdemir’in ailesinin açtığı tazminat davasında HABAŞ yüzde 70 oranında kusurlu bulundu. Aynı yıl HABAŞ Limanı’nda denize düşerek yaşamını yitiren taşeron işçi Raif Çatan’ın davasında ise tehlikenin önceden bilindiği halde gerekli önlemlerin alınmadığı gündeme geldi. Bu dosyalar, iş cinayetlerinin yalnızca kaza anındaki davranışlarla açıklanamayacağını gösteriyor. Bugün sorulması gereken, bu ölümlerden sonra işletmenin çalışma koşullarında neyin değiştiğidir” dedi.

İpek, “İşçiler üretimin her aşamasında ölüm riskiyle karşı karşıya kalırken patronların sorumluluğu yalnızca kaza sonrasında hazırlanan tutanaklarla sınırlandırılamaz. Bakım ve revizyonların üretim gerekçesiyle ertelenip ertelenmediği, eski ekipmanların kullanımı, taşeron firmalar arasındaki koordinasyon ve denetimlerin etkinliği araştırılmalıdır. İşçi sağlığı ve güvenliği patronlar tarafından üretimin maliyetini artıran bir yük olarak görüldüğü sürece, aynı fabrikada farklı nedenlerle işçiler ölmeye devam eder. HABAŞ’ta değişen kazaların biçimi, değişmeyen ise işçilerin yaşamını tehdit eden üretim koşullarıdır” ifadelerini kullandı.