Reklam krizinin faturası kime kesiliyor?

Reklam gelirlerindeki düşüş nedeniyle televizyon dizilerinin yeni bölümleri erteleniyor, yeni dizilerin çok azı devam ediyor, yapımcılardan maliyetleri kısmaları isteniyor. Sektördeki kriz tartışması büyürken set emekçileri, yıllardır ücretlerini zamanında alamadıkları, uzun saatler çalıştırıldıkları ve sigortasız bırakıldıkları koşullarda çalışmaya devam ediyor.

Sektördeki sorunların yalnızca son dönemde yaşanan reklam daralmasıyla sınırlı olmadığını belirten Sine-Sen hukuk biriminden Kurgucu Haydar Yenmez ve Reji Koordinatörü Tuğçe Kaya, yıllardır devam eden hak ihlallerine dikkat çekti.

‘Sermaye, yapımcının sorumluluğunda’

Film emekçilerinin en kronik sorunlarından birinin ücretlerin geriden ödenmesi olduğunu belirten Yenmez, işverenlerin bu durumu döviz kurundaki değişim, yüksek enflasyon ve kanalların ödemeleri 4-6 aylık çeklerle yapmasıyla açıklamaya çalıştığını söyledi. Yenmez, “Fakat yapımcının sorumluluğu, gerekli olan sermayeyi henüz işe başlamadan hazır etmektir. Dolayısıyla öne sürülen bu gerekçelerin kabul edilebilir tarafı yoktur” dedi.

Set emekçilerinin haftada 90 saate yakın çalıştırıldığını belirten Yenmez, sigorta primlerinin de gerçek ücretler üzerinden değil, asgari seviyeden gösterildiğini söyledi. Her bir set emekçisinin iki kişilik çalıştırıldığını ifade eden Yenmez, çekimlerin durduğu dönemlerde de işçilerin ücret alamadığını ifade etti.

Reklam gelirlerindeki düşüşün işçi ücretlerine yansıtılamayacağını vurgulayan Yenmez, “Alınan reytingler, reklam gelirleri ya da şirketin kârlılık oranı, sette veya stüdyoda alın teri döken emekçilerin kontrolünde olan bir durum değildir. Bu nedenle bugünlerde sıkça dillendirilen ‘Reklam gelirlerindeki düşüşün ücretlere yansıtılacağı’ söylemleri tamamen hukuk dışıdır” dedi.

‘Yıllardır var olan sorun kangrene dönüştü’

Reji Koordinatörü Tuğçe Kaya da sektörde yıllardır yaşanan ödeme ve güvencesizlik sorununun artık kangrene dönüştüğünü söyledi. Bugün ‘en güvenilir’ yapımlarda bile ödeme sorunları yaşandığını anlatan Kaya, sektörde çalışanların her projeye ücretlerini alıp alamayacakları kaygısıyla başladığını belirtti.

Artan yapım maliyetlerinin kamera arkası emekçilerine yansıdığını söyleyen Kaya, oyuncuların bölüm başına kazançlarıyla set çalışanlarının ücretleri arasında büyük bir uçurum bulunduğuna dikkat çekti. Set emekçilerinin soğukta saatlerce çalıştığını, buna rağmen aldıkları ücretlerin kira, aidat, fatura ve temel ihtiyaçlarını karşılamaya yetmediğini belirten Kaya, iki yıl önce çalıştığı bir projede ücretini alamadığını, konuyla ilgili hukuki sürecin hâlâ devam ettiğini anlattı.

‘Önce ekibin parası garanti altına alınmalı’

Kaya, sektörde aynı oyuncuların ve benzer hikayelerin tekrar edilmesinin yeni projelerin önünü kapattığını belirterek yeni yüzlere fırsat verilmesini de talep etti. Kaya, dizi sürelerinin azaltılmasını, oyuncular ve set emekçileri arasındaki ücret farkının yeniden değerlendirilmesini önerirken Yenmez ücretlerin zamanında ödenmesi, insani çalışma saatleri ve işçi sağlığı ve güvenliği koşullarının sağlanmasının temel talepleri olduğunu belirtti.