Bahçeli’nin yeni il önerileri: Bölgedeki siyasi hesaplar ve ekonomik beklentiler

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, 1 Kasım 2026’da Türkgün gazetesinde yer alan söyleşisinde, “100 İl 1000 İlçe Projesi” kapsamında 19 yeni il ve 78 yeni ilçe kurulmasını önerdi. Doğu Anadolu’dan Erciş, Doğubayazıt ve Ahlat; Güneydoğu Anadolu’dan ise Ergani, Midyat ve Siverek il yapılması için önerilen ilçeler arasında yer aldı.

Önerilen ilçelerin çoğu bağlı bulunduğu il ile arasında “rekabet” olan, yıllardır il olmayı isteyen ilçeler. Hatta Özal ve Demirel gibi isimlerden bugüne kadar birçok defa ya meclis kürsüsünden ya da siyasiler kanun teklifleri vererek bu ilçelerin il olmasını gündeme taşımış, halk içinde vaatler olarak dile getirmişti. 

Altı ilçenin ekonomisi ağırlıklı olarak tarıma dayanıyor

169 bin 40 nüfuslu Erciş’te ekonomi büyük oranda tarım ve hayvancılık faaliyetlerine dayanıyor. Buğday, arpa, şeker pancarı, yem bitkileri ve patates üretimi kırsal ekonominin temel unsurları arasında. Süt üretimi ve hayvancılık da çiftçi ailelerinin geçiminde yer tutuyor. Erciş’in en önemli sanayi kuruluşu 1989'da üretime başlayan Erciş Şeker Fabrikası. Fabrikanın üretim havzası Van, Ağrı ve Bitlis'e kadar dayanıyor.

Nüfusu 113 bin 699 olan Doğubayazıt'ın ekonomisi ise diğer ilçelerden farklı olarak sınır ticareti ve lojistik ağırlıklı. İran'a açılan Gürbulak Sınır Kapısı, ilçedeki ticareti belirleyici unsur. İlçede sınır ticareti, ithal ürünlerin satışı, petrol taşımacılığı, konaklama ve nakliye faaliyetleri öne çıkıyor. İran üzerinden gerçekleştirilen ticaret, gümrük bağlantılı işletmeler ve taşımacılık şirketleri ilçe ekonomisinin önemli unsurları. Ayrıca İshak Paşa Sarayı, Ağrı Dağı ve Gürbulak Sınır Kapısı turizmi de destekleyen unsurlar.

45 bin 637 nüfusa sahip Ahlat'ın ekonomisinde tarım ve hayvancılık belirleyici. Patates, şeker pancarı, buğday, yem bitkileri ve sebze üretimi öne çıkıyor. Bitlis Tarım ve Orman Müdürlüğünün yayımladığı verilerde ilin yıllık patates üretiminin yaklaşık 150-165 bin ton düzeyinde olduğu ve üretimin büyük bölümünün Ahlat ile Tatvan'da gerçekleştiği belirtiliyor. Saray rejiminin, Malazgirt Meydan Savaşı üzerinden kendi politik hattını bölgeye yaymanın bir aracı olarak da inşa ettiği “Cumhurbaşkanlığı Ahlat Köşkü” ile daha da artan turizm faaliyetleri de ekonomik gelir kalemleri arasında.

141 bin 98 nüfusa sahip Ergani'nin ekonomisinde tarım, hayvancılık ve madencilik öne çıkıyor. Buğday, arpa, mercimek ve yem bitkileri tarımsal üretimde öne çıkarken kırsal yerleşimlerde hayvancılık da sürüyor. İlçenin sanayi yapısında en önemli kuruluşlardan biri Ergani Çimento Fabrikası. Fabrika 1976'da kuruldu, 2006'da Limak Çimento grubuna geçti. 1 Mart 2024'te Limak Doğu Anadolu Çimento bünyesinde devralınan tesis, 466 bin metrekarelik alanda faaliyet gösteriyor.

125 bin 791 nüfuslu Midyat'ın ekonomisinde ise tarım, turizm ve geleneksel zanaatkârlık öne çıkıyor. Telkari ve gümüş işçiliği, ilçenin geleneksel üretim alanlarından. Taş işçiliği, halı dokumacılığı, hediyelik eşya üretimi ve küçük atölyeler de ekonomik faaliyetler arasında. Üzüm, hububat ve diğer tarımsal ürünler de ekonomide yer sahibi. Turizm, son yıllarda ilçenin önemli gelir kaynaklarından biri haline geldi.

Altı ilçe arasında en yüksek nüfusa sahip yerleşim olan Siverek'in nüfusu 277 bin 399. İlçenin ekonomisinde tarım ve hayvancılık belirleyici. 2024 yılı tarımsal üretim verilerine göre Siverek'te 1 milyon 910 bin 549 dekar tarım alanı bulunuyor. Buğday, kırmızı mercimek, kırmızı biber üretiminde ve hayvancılıkta önemli yere sahip. Siverek'te toprak sahipliği ekononide belirleyici etken. Mesela Bucak aşiretinin geniş toprak mülkiyeti ve siyasal ilişkileri bu ekonomik yapının tarihsel örneklerinden biri.

Siverek'te aşiret, toprak mülkiyeti ve siyasi temsil

Siverek'in siyasi yapısında feodal ilişkiler ve büyük toprak sahipliği tarihsel olarak önemli bir yer tutuyor. Özellikle Bucak aşireti, 1950'lerden itibaren ilçenin siyasal eğiliminde etkili olan aşiretlerinden biri. Örneğin, Siverekli Sedat Bucak, 1991, 1995 ve 1999 genel seçimlerinde Doğru Yol Partisi'nden Urfa milletvekili seçildi. 1996'da Susurluk’ta meydana gelen ve kontrgerilla faaliyetlerinin gün yüzüne çıktığı trafik kazası ve sonrasındaki soruşturma da Bucak'ın siyasi karanlık geçmişinin önemli bir parçası oldu.

Bucak aşiretinin Siverek üzerindeki siyasal etkisi yalnızca seçim dönemleriyle sınırlı değildi. Susurluk Raporu'nda 1993 yılı itibarıyla Siverek ve Hilvan'da Bucak aşireti bünyesinde yaklaşık 1.000 korucu bulunduğu, bunların yaklaşık 350'sinin maaşlı geçici köy korucusu olduğu bilgisi yer aldı. O dönemde aşiret, toprak mülkiyeti, koruculuk ve düzen partileri ile kurulan ilişkiler iç içe geçmişti.

Bugün geçmişe oranla etkisini yitirse de büyük toprak sahiplerinin, aşiretlerin toplumsal ilişkiler üzerindeki etkisi hâlâ görülmeye devam ediyor. 2023 genel seçiminde ilçede Yeşil Sol Parti yüzde 31,3, AKP yüzde 31,1 oy aldı. Bağımsız aday Mustafa Hakkı Bucak 15 bin 987, Fatih Mehmet Bucak ise 8 bin 106 oy aldı. İki bağımsız adayın toplam oyu yaklaşık yüzde 22,5'e karşılık geldi. 2024 yerel seçiminde ise AKP adayı Ali Murat Bucak yüzde 40,23, Yeniden Refah Partisi adayı Hasan İzol yüzde 40,17, DEM Parti adayları Ali Dusak ve Yıldız Çetiner ise yüzde 16,20 oy aldı. Bucak ve İzol aşiretlerinin farklı siyasi partilerden aday olmaları, feodal ilişkilerinin siyasi partilerden bağımsız biçimde de etkili olabildiğini gösterdi.

Erciş: Kürt siyasal hareketi güçleniyor

Erciş'in siyasal geçmişinde ise daha çok iktidar partilerinin güçlü olduğu dönemler bulunuyor. 2007 genel seçiminde AKP ilçede yüzde 65 oy aldı. 2009 yerel seçiminde de AKP adayı yüzde 48,2 ile birinci oldu. 2011 genel seçiminde AKP yüzde 47,6, Kürt hareketinin o bölgeden belirlediği bağımsız aday Özdal Üçer ise yüzde 42,1 oy aldı.

Özellikle 2011 depreminden sonra değişen demografik yapı ile 2014 yerel seçiminde ilçede BDP yüzde 49,4 ile AKP'nin yüzde 42,9'luk oyunun önüne geçti. 2018 milletvekili seçiminde de bu durum ivme kazanarak devam etti. HDP yüzde 56,3, AKP yüzde 34,3 oy aldı. 2024 yerel seçiminde AKP’nin daha önce de başka bir partiden Erciş Belediyesi’ne başkanlık yapmış Fatih Çiftçi’yi “güçlü aday” olarak çıkarmasına rağmen DEM Parti adayları Baran Bilici ve Güler Temel yüzde 50,81 alarak yeniden belediyeyi kazandı. AKP adayı Fatih Çiftçi ise yüzde 41,25 oy aldı. Bugünkü sonuçlar devletin geçmişte bölgedeki Kürtleri asimile edebilmek iddiasıyla 1980’li yıllarda “Kırgız Türkleri”ni Erciş’e getirip yerleştirmesi politikasının başarısızlığını gösterirken, son 20 yılda Erciş’te Kürt siyasal hareketinin güç kazandığını ortaya koyuyor.

Ahlat: Cumhurbaşkanlığı Külliyesi ve politik hedefler

Ahlat, diğer ilçelerden farklı olarak saray rejimi bakımından tarihsel ve sembolik yatırımların yapıldığı simge şehirlerden biri. 2020 yılından beri “Malazgirt Zaferi” etkinliklerinin Ahlat'ta düzenlenmesi, Selçuklu Meydan Mezarlığı'nın ziyaret edilmesi ve halk arasında “saray” olarak bilinen Cumhurbaşkanlığı Ahlat Külliyesi’nin bölgesel toplantılarda kullanılması ilçenin bölgeyi kendi siyasi hedefleri doğrultusunda kullandığı bir pilot bölgeye dönüştürmek istediğinin göstergeleri. Çünkü Ahlat, Selçuklu döneminin önemli merkezlerinden biri ve Türk-İslam tarihinin sembolik yerleşimlerinden biri hatta başkenti olduğu iddia ediliyor. Ahlat'ta siyasi tercihler bugün açısından AKP ve DEM Parti arasında dağılım gösterse de geçmişten beri düzen partilerinin çoğunlukta olduğu bir tablo var. 2024 yerel seçiminde AKP adayı yüzde 42,01, DEM Parti adayları yüzde 33,57 oy alırken, İYİP adayı ise yüzde 17,73 oy aldı.

Doğubayazıt: Kürt siyasal hareketinin güçlü olduğu ilçe

Doğubayazıt'ın yakın dönem siyasi tablosunda Kürt siyasal hareketinin belirgin ağırlığı görülüyor. 2019 yerel seçiminde HDP yüzde 68,39 oy alırken AKP yüzde 27,86'da kaldı. 2023 genel seçiminde Yeşil Sol Parti'nin oy oranı yüzde 74,2'ye ulaştı. 2024 yerel seçiminde DEM Parti yüzde 57,99 ile belediye başkanlığını kazandı. Bağımsız aday Yıldız Acar yüzde 24,33, AKP adayı ise yüzde 12,55 oy aldı. Son seçim sonuçlarında da görüldüğü gibi uzun yıllardır Doğubayazıt’ta Kürt hareketinin güçlü olduğu bir tablo söz konusu.

Midyat: Parçalı siyasi tablo

Midyat'ın siyasi tablosu, diğer bazı ilçelerden farklı olarak birden fazla siyasi odağın etkili olduğu parçalı bir görünüm sergiliyor. 2019 yerel seçiminde AKP yüzde 57,93, HDP ise yüzde 34,75 oy aldı. 2024 yerel seçiminde AKP yüzde 30,36 ile belediye başkanlığını korurken DEM Parti yüzde 24,51, Demokrat Parti yüzde 24,36, Yeniden Refah Partisi ise yüzde 16,15 oy aldı. Sonuçlar, Midyat'ta AKP'nin hâlâ önemli bir siyasi ağırlığa sahip olduğunu, ancak seçmen tercihlerinin farklı partiler arasında dağıldığını gösteriyor.

Ergani: Kürt siyasal hareketinin güçlü olduğu ilçe

Ergani’de Kürt siyasal hareketinin belirgin ağırlığı görülüyor. 2019 yerel seçiminde HDP yüzde 55,85 oy alarak belediyeyi kazandı. 2023 genel seçiminde Yeşil Sol Parti'nin oy oranı yüzde 58,27'ye ulaştı. 2024 yerel seçiminde DEM Parti yüzde 56,62 oy alarak belediye başkanlığını kazandı. AKP'nin oy oranı ise 2019'daki yüzde 39,63'ten 2024'te yüzde 18,07'ye geriledi.