Öldükten sonra dijital hesaplarımıza ne olacak?

Dijital yaşamın genişlemesiyle birlikte ölümden sonra geride kalan mirasın kapsamı da değişiyor. Banka hesapları, taşınmazlar ve kişisel eşyaların yanı sıra e-posta kutuları, sosyal medya hesapları, bulut depolama alanları ve kripto varlıklar da miras tartışmalarının parçası haline geliyor.

Berlin'de yayımlanan güncel bir araştırmaya göre internet kullanıcılarının yalnızca yüzde 32'si, ölümlerinin ardından dijital hesaplarına ne olacağını önceden düzenlemiş durumda. Geri kalan çoğunluk ise dijital varlıklarının geleceğine ilişkin açık bir talimat bırakmıyor.

Bu durum, kişisel fotoğraf ve yazışmaların yanı sıra ekonomik değeri bulunan dijital varlıkların da erişilemez hale gelmesine neden olabiliyor.

Dijital hesaplar yıllarca sahipsiz kalabiliyor

Dijital mirasın geleceğini belirleyen en önemli unsurlardan biri, platformların kendi kullanım koşulları.

Bazı büyük teknoloji şirketleri, kullanıcılarına ölüm sonrası hesap yönetimi için özel araçlar sunuyor. Meta, Facebook ve Instagram hesaplarının ölümden sonra anma hesabına dönüştürülmesine veya silinmesine imkan tanıyor.

Google ise “Etkin Olmayan Hesap Yöneticisi” özelliğiyle kullanıcının belirlediği süre boyunca hesaba giriş yapılmaması durumunda hangi verilerin kimlerle paylaşılacağını önceden belirlemesine olanak sağlıyor.

Ancak bu tür uygulamalar bütün platformlarda bulunmuyor. Kullanıcının ölümünün platform tarafından resmen doğrulanmaması veya yakınlarının gerekli işlemleri başlatmaması durumunda hesaplar yıllarca erişilebilir kalabiliyor.

Sosyal medyada uzun süre önce hayatını kaybeden kişilerin profillerinin hâlâ aktif görünmesi, dijital miras konusundaki belirsizliğin örneklerinden biri.

Türkiye'de de sosyal medya hesaplarının hukuki niteliği tartışma konusu. Hesaplarda bulunan fotoğraf, yazışma ve diğer kişisel verilerin mirasçılar açısından taşıdığı haklar ile hesapların doğrudan devredilmesi birbirinden farklı hukuki meseleler olarak değerlendiriliyor. Platformların kullanım koşulları da mirasçıların hesaplara erişimini sınırlayabiliyor.

Kripto varlıklarda anahtar yoksa erişim de yok

Dijital mirasın en kritik alanlarından biri kripto varlıklar.

Kripto paralar miras kapsamında değerlendirilebilse de bu varlıklara erişim için gerekli özel anahtar veya kurtarma ifadesi bilinmiyorsa ciddi bir sorun ortaya çıkıyor. Gerekli erişim bilgileri kaybolduğunda varlıkların mirasçılar tarafından kullanılabilmesi fiilen imkansız hale gelebiliyor.

Uzmanlar, kripto varlıkların vasiyetname veya güvenli bir kayıt yöntemiyle belirlenen mirasçılara aktarılmasının planlanmasını öneriyor. Ancak erişim bilgilerinin saklanması da güvenlik riski taşıyor. Bu nedenle bilgilerin korunması ile mirasçıların gerektiğinde erişebilmesi arasında güvenli bir yöntem oluşturulması gerekiyor.

E-Devlet üzerinden dijital hesap sorgulaması

Türkiye'de dijital varlıkların miras yoluyla takibine yönelik önemli adımlardan biri de elektronik para ve ödeme kuruluşlarındaki hesapların sorgulanabilmesi.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından sunulan “Ödeme ve Elektronik Para Kuruluşu Hesap Sahipliği Sorgulama” hizmeti, E-Devlet Kapısı üzerinden kullanılabiliyor.

Hizmet aracılığıyla yurttaşlar, adlarına kayıtlı ödeme ve elektronik para kuruluşlarındaki hesap sahipliği bilgilerini sorgulayabiliyor. Yasal mirasçılar da vefat eden yakınlarının bu kuruluşlardaki hesaplarına ilişkin bilgi edinmek için hizmetten yararlanabiliyor.

Bu uygulama, dijital cüzdanlarda unutulan bakiyelerin tespit edilmesi ve mirasçıların haklarını takip edebilmesi açısından önem taşıyor. Ancak hizmetin kapsamı bütün dijital hesapları, sosyal medya profillerini veya kripto varlıkları içermiyor.

Şifreleri bir kağıda yazmak yeterli değil

Dijital miras planlamasında ilk akla gelen yöntemlerden biri hesap şifrelerini bir liste halinde yakınlara bırakmak. Ancak hukukçular, bu yöntemin tek başına yeterli olmadığına ve güvenlik riskleri taşıdığına dikkat çekiyor.

Çünkü pek çok platformun kullanım koşulları hesap erişiminin devredilmesini veya şifre paylaşımını sınırlandırabiliyor. Ayrıca şifrelerin güvenli olmayan ortamlarda saklanması, kişisel verilerin üçüncü kişilerin eline geçmesine neden olabiliyor.

Alman Federal Adalet Bakanlığı'nın konuya ilişkin yayınlarında ve hukuk uzmanlarının değerlendirmelerinde, dijital miras planlamasının birden fazla unsuru içermesi gerektiği vurgulanıyor.

Dijital miras için öne çıkan başlıca adımlar şöyle:

• Envanter listesi: Hangi platformlarda hesap bulunduğunu ve kullanıcı adlarını içeren güncel bir liste hazırlanması.

• Vekaletname: Güvenilir bir kişiye dijital hesapları yönetme konusunda gerekli yetkilerin verilmesi.

• Vasiyetname: Hangi hesabın silineceğinin, hangisinin anma hesabına dönüştürüleceğinin veya hangi verilerin kime bırakılacağının açıkça belirtilmesi.

• Güvenli saklama: Erişim bilgilerinin parola yöneticisi veya güvenli başka bir yöntemle korunması; şifrelerin doğrudan vasiyetnameye yazılmaması.

Dijital miras da ölümden önce planlanmalı

Dijital hesaplar ve varlıklar, ölümden sonra geride kalanlar açısından yalnızca anıların değil, ekonomik hakların da konusu olabiliyor. Hesaplara erişim sağlanamaması, fotoğrafların ve yazışmaların kaybolmasına, dijital cüzdanlardaki bakiyelerin unutulmasına veya mirasçıların haklarını kullanamamasına yol açabiliyor.

Platformların sunduğu ölüm sonrası hesap yönetimi araçlarının önceden kullanılması, hesapların ve erişim bilgilerinin güvenli biçimde kayıt altına alınması, vasiyetname ve vekaletname düzenlemelerinin yapılması bu belirsizliği azaltabiliyor.

Dijital mirasın planlanmaması, kişinin ardından yalnızca anıların değil, erişilemeyen hesapların ve kaybolabilecek ekonomik değerlerin de kalmasına neden olabiliyor.