Kadına ayrılan günlük 70 kuruş, güvencesiz çalışma diz boyu

Mecliste bütçe görüşmeleri başladı. Geçtiğimiz yıllarda da iktidarın göstermelik olarak yaptığı bütçe görüşmelerinde yıllardır yapılan tartışmalar sonucu bütçe kalemlerinde somut bir değişiklik görülmedi. Geçtiğimiz yıllarda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı açısından çalışma odağının ağırlığını kadınlardan aileye kaldırdığı öne çıkıyordu. 11 Kasım’da Mecliste gerçekleşecek Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçesi neyi gösteriyor? Kalem kalem inceliyoruz.

Ailenin güçlendirilmesi bütçesi tahmin edilenden daha çok arttı

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçesi, merkezi bütçenin binde 4’ünü oluşturuyor. Bakanlık bütçesinden ailenin korunması ve güçlendirilmesi programına ayrılan bütçe 2026’daki bütçe teklifinde 2027 için tahmin edilenden daha yüksek. 2026’da bu program için tahmin edilen miktar 24 milyar 233 milyon 196 bin lira iken 2027 yılı bütçe teklifinde bu miktarın 29 milyar 989 milyon 80 bin liraya artırıldığı görülüyor.

Aile Enstitüsü Genel Müdürlüğü bütçesine yüzde 200 zam

Ailenin korunması ve güçlendirilmesi programı altında hangi kalemlere ne kadar ayrıldığına bakıldığında Bakanlığa bağlı Aile Enstitüsü Genel Müdürlüğünün bir yıldaki bütçe artışı dikkat çekici. 2026 yılında 37 milyon 916 bin lira bütçesi olan genel müdürlüğün bütçesi 2027 yılında yüzde 200 artarak 113 milyon 868 bin liraya çıkartılıyor.

Bakanlık bütçesi belgeleri aynı zamanda bakanlıkların bu bütçe ile ne yaptıklarını, ne yapmayı hedeflediklerini de gösteren belgeler. Geçtiğimiz ay Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, “Hukuki Süreçlerde Aile Danışmanlığı Hizmetlerinin Etkinliğinin Artırılması Çalıştayı” gerçekleştirmiş ve buradan boşanma süreçlerinde aile danışmanlığını zaruri bir aşama olarak öne çıkarmıştı. Bu, bu yılki uygulamalara ve bütçe hedefine de yansıyor. Aile danışmanlık hizmetinden yararlanan kadın sayısı 2026 yılında 15 bin kişiyken, önümüzdeki yıllarda bu sayıyı 300’er artırmak hedefleniyor. Aileye yönelik danışmanlık hizmetlerinden memnuniyet oranı ise 2025’ten 2026’ya yüzde 91.1’den yüzde 90’a düştü.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının aile ve toplum temelli sosyal destek modeli çerçevesinde, aile rehberi uygulaması kapsamında paydaş farkındalık çalışmaları için 2026’da 3 bin kişiye ulaşıldı, 2027’de 3 bin 100 kişiye ulaşılması hedefleniyor.

Evlenecek gençlerin desteklenmesi projesi kapsamında verilen faizsiz krediden yararlanan çift sayısı 2026’da 70 bin iken 2027’de 74 bine çıkması hedefleniyor. Bu projeye katılma şartları arasında aile eğitim programına katılma taahhüdü de bulunuyor.

Evlilik öncesi eğitim programına 2026’da 550 bin kişi katılırken, 2027’de bu eğitime 560 bin kişinin katılması hedefleniyor.

Aile eğitim programına 2026’da 1 milyon 650 bin kişi katılırken, 2027’de 1 milyon 700 bin kişinin bu eğitim programlarına katılması hedefleniyor.

Kadının güçlenmesine günde 70 kuruş

Aile ve Sosyal Hizmet Bakanlığı bütçesinde 2026 yılına göre bütçesi en çok artan, yönetim ve destek programı oldu. Bakanlık bütçesinden bu programa ayrılan bütçe 2026 yılına göre yüzde 61 artarak 22 milyar 836 bin lira olacak.

Ailenin korunması ve güçlendirilmesi programına ayrılan bütçe 2026 yılında ayrılana göre yüzde 37.5 artarak 29 milyar 989 milyon 80 bin lira oluyor.

Kadının güçlenmesi programına geçen yıl 7 milyar 997 milyon 891 bin lira ayrılırken 2027 bütçe teklifinde yüzde 41.7 artırılarak 11 milyar 61 milyon 59 bin lira ayrılması hedefleniyor. Yani bir kadının güçlenmesi için bir günde ayrılan bütçe 70 kuruş oluyor. Bu, geçtiğimiz yıl 51 kuruştu.

Çocukların korunması ve gelişiminin sağlanması programına ayrılan bütçe 2026 yılında 54 milyar 803 milyon lira iken, yüzde 39.6 artarak 2027 yılı teklifinde 76 milyar 539 milyon liraya çıkıyor.

Aktif ve sağlıklı yaşama programının bütçesi ise 2026’ya göre yüzde 36.7 lira artarak 29 milyar 466 milyon 989 bin lira olacak.

Şehit yakını ve gazilere ayrılan bütçe ise yüzde 42.9 artarak 259 milyon 555 bin lira olacak.

Engellilerin toplumsal hayata katılımı ve özel eğitime bakanlık bütçesinden ayrılan miktar ise geçen yıla göre yüzde 27.5 artarak 163 milyar 460 milyon 196 bin lira olacak.

Yoksullukla mücadele ve sosyal yardımlaşma programına ise ayrılan bütçe geçen yıla göre sadece yüzde 21.3 artarak büyük ihtimalle resmi enflasyonun altında kalacak, 345 milyar 202 milyon 248 bin lira olacak.

Sığınmaevlerinde birer birer artış

Sığınmaevi sayılarındaki artış ise oldukça sınırlı. 2026 yılında yalnızca 1 yeni sığınmaevi açılarak toplam sayı 152’ye çıkarıldı. 2027 yılında da yalnızca 1 sığınmaevi daha açılması hedefleniyor. 2028 yılı için de aynı şekilde sığınmaevi sayısının sadece 1 artırılması planlanıyor.

Şiddetten kaçan kadınlara sığınmaevlerinde aile eğitimi

Aile eğitim programının aynı zamanda sığınmaevlerindeki kadınlara da verildiği bütçe belgelerinde görülüyor. Kadınlar en çok ailelerinin içlerinde şiddet görürken, şiddetten kaçmaya çalışan kadınlar “evlilik ve aile hayatı, aile yaşam becerileri, değerlerin edinilmesinde ailenin rolü, tek ebeveynli aileler, aile bütçesi ve kaynak yönetimi, evlilikte iletişim ve yaşam becerileri” gibi başlıkları olan aile eğitimine dahil ediliyor.

2025 yılında sığınmaevlerinde kalan 1228 kadın aile eğitim programına katılırken, bu sayı 2026’da 950 oldu. 2027 yılında ise 1000 kadının bu eğitimlere katılması hedefleniyor. Buna karşılık, şiddet ortamından uzaklaşabilmeleri ve ekonomik bağımsızlıklarını kazanarak kendi ayakları üzerinde durabilmeleri için sığınmaevlerinden işe yerleştirilen kadınların sayısı, eğitim programına katılanların neredeyse yarısında kalıyor. 2025 yılında 658, 2026 yılında 650 kadın işe yerleştirilirken, 2027 yılı için bu sayının 700’e çıkarılması hedefleniyor.

Şiddet önleme yöntemi, saygı kültürü farkındalık seminerleri

Bakanlık, kadına yönelik şiddetle mücadele kapsamında farkındalık etkinliklerini artırmayı hedeflese de bu çalışmaların şiddeti önlemedeki etkisi tartışmalı; şiddete karşı alınan tedbirlerin ve kadın cinayetlerinin sayısı, farkındalık çalışmalarının yeterli olup olmadığı sorusunu daha çok sorduruyor. “Kadına yönelik şiddetsiz bir yaşam ve saygı kültürünü yaygınlaştırmak amacıyla düzenlenen farkındalık seminerleriyle” ulaşılan kişi sayısı 2025 yılında 329 bin 628, 2026’da 345 bin oldu. 2027’de ise 350 bine çıkarılması hedefleniyor.

Yaygın din eğitimi kadının da çocuğun da üzerinde

Merkezi bütçe 67 farklı programdan oluşuyor. Bakanlık ve idare bütçelerinden bu programlara ilişkin belli kalemler ayrılıyor. Bu 67 farklı programın ne kadar bütçe aldığına ilişkin sıralama ise neye ne kadar önem verildiğini gösteriyor.

Ulusal savunma ve güvenlik önceki yıla göre yüzde 84.2 artarak 4. sırada.

Din hizmetleri ve yaygın din eğitimi 21. sırada.

Çocukların korunması ve gelişiminin sağlanması 28. sırada.

Ailenin korunması ve güçlendirilmesi 43. sırada

Kadının güçlenmesi; yüzde 38.5 artarak turizmin geliştirilmesi, Cumhurbaşkanlığı, tapu ve kadastro, deniz yolu ulaşımı programlarının gerisinde kalarak 57. sırada.

Vakıf ve derneklere aktarılacak miktarlar artıyor

Bakanlık bütçesinden “kâr amacı gütmeyen kuruluşlara” yapılan transferler için 2025 yılında 25 milyon 776 bin lira başlangıç ödeneği ayrılmasına rağmen yıl içerisinde aktarılan tutar 30 milyon 925 bin 650 liraya ulaştı. Bu kalem için 2026 yılında 33 milyon 316 bin lira ödenek ayrılırken, 2027 yılı bütçe teklifinde tutarın 39 milyon 967 bin liraya yükseltilmesi öngörülüyor.

Hedef: Eğitim adı altında güvencesiz çalışacak 119 bin kadın

12. kalkınma planı, yeni orta vadeli program, kadınlara esnek ve güvencesiz çalışmayı çeşitli İŞKUR programları ve yeni yönetmeliklerle “müjdeliyor.” Bu, bakanlık bütçesinde “kadının güçlenmesi” programı altında da yer alıyor: işbaşı eğitim programları yani kadınların eğitim adı altında güvencesiz ve ucuza çalıştırılması. 2025 yılında işbaşı eğitim programına katılan kadın sayısı 39 bin 260 kişi iken 2026’da bu sayı 72 bin 760’a çıkıyor. 2027 için ise hedef 119 bin kadının bu programa dahil olması. Peki işbaşı eğitim programı ne? İŞKUR’a bağlı olarak “eğitim” adı altında işsizlerin geçici süre ile iş gücünde gösterildiği, neredeyse bedavaya “harçlık” adı altında çalıştırılıp her türlü işçilik hakkından yoksun bırakıldığı, adeta bir güvencesizlik tuzağı.

Yardım alacak sayısı azalıyor, yoksulluk artıyor

Son yıllarda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçelerinde görünenlerden biri sosyal yardım verilen kişi sayısının kademe kademe azaltılması hedefi.

Asker ailelerine yönelik yardımlardan 2026 yılında 22 bin kişi faydalanmışken 2027’de 20 bine, 2028’de 19 bine, 2029’da 16 bine düşürme hedefleniyor.

Elektrik tüketimi desteğinden faydalanan sayısı ise 2026’da 1 milyon 400 binken, 2027 yılından itibaren 50 biner artış hedefleniyor.

Eşi vefat etmiş kadınlara yapılan yardımdan faydalanan sayısı 2026’da 64 binken, 2027’de 58 bine, 2028’de 52 bine düşürülmesi hedefleniyor.

Genel sağlık sigortası primi devlet tarafından karşılanan kişi ayısı 2026’da 8 milyon 350 binken, 2027 hedefi bu sayıyı 8 milyona düşürmek.

Öksüz ve yetim yardım programından faydalanan çocuk sayısı, 2026’da 30 binken, 2027’de 28 bine düşürülmesi hedefleniyor.

Hane başı ortalama aylık sosyal yardım tutarında ise sadece 400 liralık bir artış öngörülüyor. 2026’da 5 bin 500 lira olan hane başı ortalama aylık sosyal yardım tutarının 2027’de 5 bin 900’e çıkartılması hedefleniyor.

Belli başlı yardımlardan faydalanma sayıları aynı zamanda halkın içinde bulunduğu yoksulluğu da ortaya koyuyor.

Ekonomik güçlük yaşayan ve düzenli bir geliri veya sosyal güvencesi olmayan ailelere, çocuklarının temel eğitim ve sağlık gibi hizmetlerden yararlanması şartıyla yapılan düzenli nakdi sosyal yardım programı olan şartlı nakit transferinden faydalanan kız çocuk sayısı 2026 yılında 1 milyon 300 bin.

Ekonomik güçlük yaşayan, çocuklarının temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanan ailelere çocuklarının aile ortamından ayrılmadan sağlıklı bir şekilde gelişebilmesi için 2025 yılında 182 bin 997, 2026’da 195 bin çocuk nakdi ve psiko-sosyal destek sisteminden (SED) faydalandı. Bu sayının 2027’de 200 bine çıkması öngörülüyor. SED’den yararlanan kız çocuk sayısı ise 2025’te 94 binken 2026 sonunda 140 bine ulaşması tahmin ediliyor.

Yaşlıların yalnızca 10 binde 15’i kamusal bakım hizmeti alıyor

Türkiye’de 9 milyon 583 bin 59 yaşlı nüfus bulunurken, bütçe hedefleri bu nüfusun çok sınırlı bir bölümünün, 10 binde 15’inin, kurumsal bakım hizmetlerinden yararlandığını gösteriyor.

Yaşam merkezlerinden yararlanan yaşlı sayısı, 2026’da 800’ken 2027’de 860’a çıkarılması hedeflenirken, huzurevleri ile yaşlı bakım ve rehabilitasyon merkezlerinden hizmet alan yaşlı kadın sayısının 7 bin 235’ten 6 bin 601’e düşmesi öngörülüyor. Toplam hizmet alan yaşlı sayısının ise 2026’daki 14 bin 878’den 2027’de 15 bin 252’ye yükselmesi bekleniyor.

Emekli aylıklarının erimesi ve artan barınma giderleri, milyonlarca emekliyi yeniden çalışmaya zorluyor. DİSK-AR’ın SGK ve TÜİK verilerine göre 2002’de 4.3 milyon emeklinin 1.6 milyonu (yüzde 36.6’sı) çalışırken, 2025’te 12.3 milyon emeklinin 8.5 milyonu (yüzde 69’u) çalışıyor veya iş arıyor.

Bakanlık bütçesinde buharlaşma

Geçtiğimiz yıl Meclise gelen 2026 bütçe teklifinde, 2027 ve 2028 yılları için de tahminler yer alıyordu. O bütçe belgelerine göre, sosyal yardım kalemini de içinde bulunduran Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının bütçesi, 2027 yılında rekor seviyede, yüzde 70 artacaktı. Bu, seçim yılında yardım bütçesinin bilinçli katlanarak artırılması olarak yorumlanmıştı. Ancak Resmi Gazete’de yayımlanan ve yürürlüğe giren OVP’de bunun değiştiğini görmüştük. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bütçesi, 2027 yılında bir önceki yıla göre sadece yüzde 27 artacak. Yüzde 70 artırılacağı kaydedilen bütçenin bir yılda reel olarak küçülmesinin nedeni ise büyük bir soru işareti.