AYM'den 3 gazeteci için ‘ihlal’ kararı: Yargılama yeniden yapılacak

Anayasa Mahkemesi (AYM), 2007'de gözaltına alınan ve haklarında "örgüte üye olmamak ile birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etme" iddiasıyla ceza verilen Gündem Gazetesi Mersin Temsilcisi Bayram Parlak, Dicle Haber Ajansı (DİHA) Muhabirleri Ali Buluş ve Mehmet Karaaslan hakkında, yeniden yargılama kararı verdi. AYM, Anayasa'nın 26. maddesi olan "ifade özgürlüğü"nün ihlal edildiğine karar verdi.

Mezopotamya Ajansı’ndan Berivan Altan’ın haberine göre, Mersin'de 2007'de DİHA bürosu basıldı, Gündem Gazetesi Mersin Temsilcisi Bayram Parlak ve DİHA muhabiri Ali Buluş gözaltına alındı. Mersin'de haber takibi yapan DİHA muhabiri Mehmet Karaaslan da aynı gün gözaltına alındı. Gazeteciler Ali Buluş, Bayram Parlak ve Mehmet Karaaslan hakkında (kapatılan) Adana 8. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 17 Mart 2008 tarihinde “örgüte üye olmamakla birlikte örgüte bilerek ve isteyerek yardım etmek” suçundan 6 yıl 3 ay hapis cezası verildi. Ayrıca Mehmet Karaaslan'a “örgütü propagandası yapmak” gerekçesiyle 10 ay hapis cezası verildi. Kararların kesinleşmesi ardından, gazeteciler davayı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AİHM) taşıdı. AİHM’e yapılan başvuruda, “Başvurucular gazetecilik faaliyetleri nedeniyle haklarında mahkumiyet kararı verilmesinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 10. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünü ihlal ettiği” vurgulandı.

AİHM ihlal kararı verdi

AİHM, başvurucular hakkında 23 Haziran 2020 tarihinde (Buluş ve diğerleri /Türkiye, 8. No: 41788/09, 23/6/2020) kararında, başvurucuların ifade özgürlüğüne yönelik şikayetleri kabul edilebilir olduğunu, başvurucuların eylemleri nedeniyle haklarında mahkumiyet kararı verilmesinin dayanağı olan 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanumı'nun 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının kanunilik şartını sağlamadığına dikkat çekti. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (AİHS) 10'uncu maddesinin ihlal edildiğine karar vererek, Türkiye'yi mahkum etti.

Başvuruculara 5 biner avro manevi tazminat, toplam bin 500 avro yargılama gideri ödenmesine hükmetti. AİHM kararı ardından gazetecilerin avukatları yeniden yargılama yapılması talebiyle Mersin 4. Ağır Ceza Mahkemesi'ne başvurdu. Mersin 4. Ağır Ceza Mahkemesi, 8 Mart 2021 tarihinde yeniden yargılama talebinin reddine karar verdi. Kararda, "AİHM kararını değerlendirerek 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (7) numaralı fıkrasının öngörülmez olması nedeniyle başvurucuların ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verildiğini, ne var ki söz konusu kanun maddesi hükmünün halen yürürlükte ve uygulanır olduğunu, bu nedenle yargılamanın yenilenmesi şartlarının oluşmadığını" belirtti. Karara yapılan itiraz da Mersin 5. Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 19 Nisan 2021 tarihinde reddedildi.

Kararın kesinleşmesi ardından Anayasa Mahkemesi'ne yapılan başvuruda, AİHM'in ihlal kararının giderilmediğine dikkat çekerek, ifade özgürlüklerinin ihlal edildiğine dikkat çekti. Yapılan başvuruya dair AYM, kararında Anayasa'nın 26'ncı maddesinin ihlal edildiğine dikkat çekti. Kararın gerekçesinde, "Yeniden yargılama talebini değerlendiren Ağır Ceza Mahkemesi ise anılan kanun kuralının fiilen yürürlükte olduğunu belirterek AİHM'in verdiği ihlal kararını icra edemeyeceğini belirtmiştir. AİHM söz konusu hükmün uygulamadaki yorumu ve tatbikinin belirsizliğini vurgulayarak, kanun hükmünün öngörülemez olduğuna karar vermiştir. Bu durumda yargı mercilerinin AİHM ihlal kararında işaret edilen söz konusu Kanun hükmünün yorumunun ortaya çıkardığı öngörülemezliğe ilişkin eksikliği giderip gidermediğinin ele alınması gerekmektedir. Bu kapsamda mevcut başvuruda olduğu üzere yargı mercilerinin somut olayın değerlendirilmesine ihtiyaç duyulan AİHM ihlal kararlarında yeniden yargılama yapması gerekliliği ortaya çıkabilir" denildi.

“Yorumdan kaynaklanan eksiklik giderilmeli”

Kararda, Mersin Ağır Ceza Mahkemesi'nin başvurucuların yargılamanın yenilenmesi talebini AİHM’in verdiği ihlal kararını salt kanun lafzından kaynaklanan öngörülemezliğe indirgeyerek reddettiği vurgulandı. Buluş ve diğerleri/Türkiye kararında AİHM'in, salt kanundan kaynaklı bir öngörülemezlik ihlalinden öte kanun hükmünün uygulamadaki yorumunun ortaya çıkardığı belirsizlik nedeniyle kanunun öngörülebilir olmadığı sonucuna ulaştığına dikkat çekilen kararda, "Dolayısıyla Ağır Ceza Mahkemesinden önündeki davada kanun hükmünün yorumundan kaynaklanan eksikliğin ihlale konu somut olay özelinde giderilip giderilmediğinin değerlendirilmesi beklenmektedir. Bu halde değerlendirmenin yapılabilmesi için de yargılamanın yenilenmesine karar verilmesi gerekir. Bu itibarla Ağır Ceza Mahkemesince yargılamanın yenilenmesinin reddine ilişkin kararında söz konusu hükmün halen yürürlükte olduğuna dair değerlendirmesinin AİHM'in ihlal kararıyla örtüşmediği, Anayasa'nı 26. maddesinin gerektirdiği ölçüde ve özende bir inceleme içermediği ve AİHM tarafından verilen ihlali ve sonuçlarım ortadan kaldırmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir" ifadelerine yer verdi.

AYM, başvurucuların tazminat talebini reddederek, "ifade özgürlüğü"nün ihlal edildiğine, ihlal sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına karar verdi. Kararın birer örneği Mersin 4. Ağır Ceza Mahkemesi ve Adalet Bakanlığı'na gönderildi.

(MA)