4 Kasım operasyonlarının 10'uncu yılı: Karar var, 'süreç' var, özgürlük yok

Dönemin HDP Eş Genel Başkanları Figen Yüksekdağ ve Selahattin Demirtaş ile birlikte HDP’li 11 milletvekilinin gözaltına alınıp 9’unun tutuklandığı operasyonun üzerinden 10 yıl geçti. Siyasi iktidarın ‘terörsüz Türkiye’, Abdullah Öcalan’ın ‘barış ve demokratik toplum’ olarak adlandırdığı süreç ise 2 yıl oldu.

Mecliste kurulan süreç komisyonunun hazırladığı raporda demokratikleşme çağrısı ve “AİHM ve AYM kararlarına eksiksiz uyumu temin edecek mevcut mekanizmalar güçlendirilmeli, ayrıca etkili yeni mekanizmalar oluşturulmalıdır” çağrısı yer aldı. ‘Çerçeve yasa’ çıkarıldı. Ancak Demirtaş ve Yüksekdağ, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AİHM) hak ihlali kararlarına rağmen hâlâ cezaevinde tutuluyor.

Kararların uygulanması anayasal zorunluluk

Cezaevine 43 yaşında giren ve bugün 53 yaşında olan Demirtaş hakkında 16 Mayıs 2024’te sonuçlanan Kobanê davasında toplam 42 yıl, Yüksekdağ’a ise toplam 30 yıl 3 ay hapis cezası verildi ancak karar bir yıl boyunca tebliğ edilmedi. Gerekçeli kararın yazılmasının ardından istinaf mahkemesine gönderilen dosya, iki yıldır incelenmeyi bekliyor.

AİHM, Demirtaş hakkında 20 Kasım 2018, 22 Aralık 2020 ve 8 Temmuz 2025 tarihlerinde üç kez hak ihlali kararı verdi. Mahkemenin 2025’teki son kararı, Türkiye’nin itirazının 3 Kasım 2025’te reddedilmesiyle kesinleşti. Söz konusu son karar, Demirtaş’ın Kobanê davası kapsamında devam eden tutukluluğunu da kapsıyordu. AİHM, tutukluluğun devamı için yeterli ve ilgili gerekçelerin ortaya konulamadığını, ayrıca Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) 18’inci maddesinin ihlal edildiğini belirledi. Özgürlükten yoksun bırakmanın siyasi çoğulculuğu bastırma amacı taşıdığına hükmetti.

Figen Yüksekdağ ve diğerleri hakkında da AİHM tarafından 8 Kasım 2022’de verilen kararda, ifade özgürlüğü, kişi özgürlüğü ve güvenliği ile serbest seçim hakkının ihlal edildiği tespit edildi, tahliye edilmelerine hükmedildi. Bu karar 3 Nisan 2023’te kesinleşti ancak uygulanmadı. 6 Haziran 2023’te de Yüksekdağ ve Demirtaş’ın ortak başvurusunda AİHM, avukat-müvekkil görüşmelerinin izlenmesi ve gizliliğin ihlali nedeniyle savunma hakkının ihlal edildiğine hükmetti. Yüksekdağ ve Demirtaş’a 5 bin 500’er avro tazminat ödenmesine karar verildi.

Anayasa’nın 90’ıncı maddesi ve AİHS’nin 46’ncı maddesi gereğince AİHM kararları bağlayıcılığı ve gereğinin derhal yerine getirilmesi zorunlu. Ancak serbest bırakılması gereken Demirtaş ve Yüksekdağ’ın özgürlüklerinden mahrum bırakıldıkları günlere her geçen gün yenileri eklenmeye devam ediyor.

Dokunulmazlıkların kaldırılması sonrası…

1 Kasım 2015 genel seçimlerinde HDP yüzde 10 barajını aşarak 59 milletvekili ile Mecliste temsil edilme hakkı kazanmıştı. Ancak AKP ve MHP’nin uzlaşması, dönemin CHP yönetiminin de destek vermesiyle 20 Mayıs 2015 tarihinde TBMM'de yapılan oylamayla milletvekili dokunulmazlıkları kaldırılmıştı. Bu karar 4 Kasım 2016 operasyonunun yolunu açmıştı. O dönem CHP'de yer alan Yeni Parti Genel Başkanı Özgür Özel, dokunulmazlıkların kaldırılması kararına CHP'nin verdiği destek nedeniyle daha sonra özür dilemişti.