Yenisini alamayan tamirata da yetişemiyor: Manşet yüzde 30, dar gelirlinin enflasyonu yüzde 50

Bütçesinin üçte ikisini barınma ve gıdaya ayıran en yoksul yüzde 40'lık nüfus dilimi, zorunlu tüketim maddelerinde yıllık bazda yüzde 40 ile 60 arasında değişen fiyat artışlarıyla karşı karşıya. Satın alma gücü eridiği için yenisini alamayan yurttaşların yöneldiği bakım, onarım ve tamirat hizmetlerindeki fiyat artışları ise dayanıklı malların kendi fiyat artış oranlarını geride bıraktı.

Bütçenin yüzde 68'i kira ve gıdaya gidiyor

TÜİK Hanehalkı Bütçe Araştırması verileri, gelir dağılımında en altta yer alan yüzde 20'lik ilk dilim ile ikinci yüzde 20'lik alt-orta kesimin harcama kalıplarının genel ortalamadan koptuğunu ortaya koyuyor.

En yoksul birinci yüzde 20'lik dilim harcamalarının yüzde 38,75'ini konut ve kiraya, yüzde 29,20'sini ise gıdaya ayırıyor. Bu grupta toplam harcamanın yaklaşık yüzde 68'i doğrudan barınma ve temel beslenmeden oluşuyor. İkinci yüzde 20'lik kesimde de konutun payı yüzde 29,40, gıdanın payı yüzde 24,60 düzeyinde bulunuyor ve iki temel kalemin harcamadaki ağırlığı yüzde 54 seviyesine ulaşıyor.

Türkiye genelinde konut harcamalarının ortalama payı yüzde 24,80, gıdanın payı yüzde 19,50 seviyesindeyken; alt gelir grubunun sepetinde giyime yüzde 3,26, sağlığa yüzde 1,68, eğlence ve kültüre ise yalnızca yüzde 1,18 pay kalıyor. Böylece alt kalemlerde yaşanılan fahiş artışlar en düşük gelire sahip grupları daha sert etkiliyor.

Barınma ve enerji fiyatlarında yüksek artış

Alt kalem göstergeleri, temel barınma ve ısınma kalemlerindeki fiyat hareketlerinin genel TÜFE'nin çok üzerinde kaldığını belgeledi. Kiracıların ödediği gerçek kira Ekim ayında aylık yüzde 2,55 artarken, kiralardaki yıllık fiyat artış oranı yüzde 39,71'e ulaştı.

Kış dönemine girilirken ısınma amaçlı tüketilen ürünlerin fiyatlarında sert yükselişler gerçekleşti. Kömür ve briket fiyatları Ekim ayında aylık yüzde 20,23 artış göstererek yıllık artışını yüzde 53,19'a taşıdı. Doğalgaz abonelik ve tüketim fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 60,62 oldu. Doğalgaz hattı bulunmayan kırsal ve çeper yerleşimlerde kullanılan tüpgaz fiyatı aylık yüzde 8,25 ve yıllık yüzde 50,62; odun ve pelet fiyatı ise yıllık yüzde 40,44 arttı.

Şebeke altyapı hizmetlerinde suyun fiyatı yıllık yüzde 24,29, elektrik fiyatı ise yıllık yüzde 27,77 artış sergiledi. Sabit internet erişim hizmetlerinde yıllık fiyat artışı yüzde 34,64 olarak ölçülürken, mobil iletişim ve hücresel hat tarifelerindeki yıllık fiyat artış oranı yüzde 45,77'ye ulaştı.

Gıda ve ulaşımda da tablo aynı

Gıda grubundaki aylık fiyat hareketini taze tarım ürünleri belirledi. Yeşil yapraklı taze sebze fiyatları bir önceki aya göre yüzde 71,79 artarak ayın en çok yükselen ürün grubu oldu. Domates, biber ve salatalık fiyatları aylık yüzde 26,77, yıllık yüzde 41,04 arttı. Patates ve yumrulu sebzelerdeki yıllık fiyat artışı yüzde 126,24 seviyesinde gerçekleşti. Yemeklik sıvı ve katı yağ fiyatları yıllık yüzde 51,12, tereyağı fiyatı ise yıllık yüzde 47,06 yükseldi.

Motorin fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 76,59, benzin fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 54,30, otogaz/LPG fiyatlarındaki yıllık artış ise yüzde 50,21 oldu. Akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş doğrudan toplu taşımaya yansıdı. Şehir içi otobüs taşımacılığı bilet fiyatları yıllık yüzde 43,21, metro ve tramvay yolcu taşıma fiyatları yüzde 36,70, okul servis ücretleri ise yıllık yüzde 36,69 oranında arttı.

Tamirat fiyatları ürünün enflasyonunu solladı

Geliri yeni dayanıklı mal almaya yetmeyen hanelerin yöneldiği bakım, onarım ve tadilat hizmetlerinde, ürünlerin kendi fiyat artışını geride bırakan fiyat artışları ortaya çıktı.

Yeni buzdolabı ve fırın fiyatları yıllık yüzde 26,47, çamaşır makinesi fiyatları yüzde 27,74 artarken; ev aletlerinin bakım, kurulum ve tamir masrafları yüzde 31,83 tırmandı.

Giyim eşyalarında kadın kıyafetlerinin fiyatı yıllık yüzde 10,28, ayakkabı fiyatları yüzde 2 ile 5 aralığında artarken; giysi onarımı, tadilat ve terzi hizmetleri yıllık yüzde 42,81, giysi temizleme hizmetleri ise yüzde 40,32 pahalandı.

Cep telefonu fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 7,35, bilgisayar fiyatlarındaki yıllık artış yüzde 11,93 düzeyindeyken, iletişim cihazlarının tamir ve bakım hizmetlerindeki fiyat artışı yüzde 30,91 oldu. Böylece düşük gelirli kesimler, mal alım gücünü kaybettikleri gibi zorunlu tamirat ihtiyaçlarında da enflasyonun etkisini açıklanan miktarların üzerinde hissetti.