Sayıştay'dan Van Büyükşehir Belediyesi raporu: Milyarlarca TL'lik fark, mevzuata aykırı işlemler…

Kayyım tarafından yönetilen Van Büyükşehir Belediyesi’nin 2025 yılı Sayıştay Denetim Raporu yayımlandı. Raporda, belediyenin taşınmaz kayıtlarında 8 milyar 308 milyon TL’lik fark, amacı dışında kullanılan fon gelirleri, tahsil edilmeyen kiralar, ruhsatsız iş yerleri, ihalesiz kullandırılan toplu taşıma hakları ve milyonlarca liralık proje harcamalarında mevzuata aykırılıklar tespit edildi. Ayrıca önceki denetimlerde gündeme gelen bazı eksikliklerin giderilmediği belirtildi.

Taşınmaz kayıtlarında 8,3 milyar liralık fark

Sayıştay raporunda öne çıkan bulgulardan biri, belediyenin taşınmaz kayıtları arasındaki uyumsuzluk oldu. Belediyenin bilançosunda taşınmazların toplam değeri 8 milyar 670 milyon 903 bin TL olarak yer alırken taşınmaz icmal cetvelindeki toplam tutarın yaklaşık 362 milyon TL olduğu belirlendi. İki kayıt arasındaki fark 8 milyar 308 milyon 755 bin 219 TL olarak hesaplandı. Bu farkın 3 milyar 682 milyon 548 bin TL’si arazi ve arsalar, 2 milyar 382 milyon 426 bin TL’si yeraltı ve yerüstü düzenleri, 2 milyar 243 milyon 768 bin TL’si ise binalar hesabından kaynaklandı.

Sayıştay, söz konusu uyumsuzluk nedeniyle maddi duran varlık hesaplarının gerçeği yansıtmadığına dikkat çekti.

Fon gelirleri amacı dışında kullanıldı

Raporda, 775 sayılı Gecekondu Kanunu kapsamında belirli amaçlarla toplanması gereken gelirlerin belediyenin cari harcamalarında kullanıldığı tespit edildi. Gecekondu fonunda bulunan 4 milyon 280 bin TL'nin mevzuatta belirtilen amaçlar dışında harcandığı kaydedildi.

Altyapı kazılarından alınan zemin tahrip bedellerinin toplandığı altyapı yatırım hesabındaki paraların da belediyenin genel ödemelerinin yapıldığı cari banka hesabına aktarıldığı belirlendi. Sayıştay, bu durumun gelirlerin altyapı hizmetlerinde amacına uygun kullanılıp kullanılmadığının takibini güçleştirdiğini ve mevzuata aykırı olduğunu bildirdi.

29 taşınmazın kira borcu ödenmedi

Belediyenin kiraya verdiği 29 taşınmazın kiracılarının sözleşmelerde belirtilen kira ödeme yükümlülüklerini yerine getirmediği tespit edildi. Buna rağmen sözleşmelerde öngörülen fesih, teminatın gelir kaydedilmesi ve diğer yaptırımların uygulanmadığı belirtildi. Raporda, kira borçlarını ödemeyen kiracılar hakkında gerekli işlemlerin yapılması gerektiği vurgulandı.

132 iş yeri ruhsatsız faaliyet yürüttü

Öte yandan belediyeye ait 132 işyerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faaliyet yürüttüğü, bu işyerlerinden alınması gereken ruhsat harçlarının tahsil edilmediği kaydedildi. Bazı işyerlerini fiilen işleten kişilerle kira sözleşmelerinde adı bulunan kişilerin farklı olduğu, sözleşmelerin üç yılda bir aynı kişilerle yenilendiği de tespitler arasında yer aldı.

Toplu taşıma hakları ihalesiz verildi

Sayıştay, belediye sınırları içerisindeki M ve V plakalı minibüsler, S plakalı servis araçları, personel servis araçları ve T plakalı ticari taksilerin işletme haklarının İl Trafik Komisyonu kararlarıyla üçüncü kişilere süresiz ve ihalesiz verildiğini belirledi. 2025 yılında da devam eden uygulamanın mevzuata aykırı olduğuna dikkat çeken Sayıştay, toplu taşıma imtiyazlarının süresiz biçimde üçüncü kişilere devredilemeyeceğini, ruhsat yoluyla yürütülen hizmetlerde sürenin açıkça belirlenmesi ve ihale hükümlerine uyulması gerektiğini kaydetti.

26, 8 milyon TL'lik proje harcamaları

Belediyenin dernek, vakıf ve diğer kurumlarla yürüttüğü ortak hizmet projelerinde de eksiklikler tespit edildi. Projelerin bazılarında yalnızca proje adının belirlendiği; kapsam, bütçe, beklenen fayda, izleme ve denetim mekanizmalarının açıkça ortaya konulmadığı belirtildi.

Proje kapsamında alınan demirbaşların ilgili kurumlara teslim edildiği ancak proje sonrasında bu malzemelerin nasıl kullanılacağı veya belediyeye geri verilip verilmeyeceğinin protokollerde düzenlenmediği kaydedildi. Desteklerin amacına uygun kullanılıp kullanılmadığının da yeterince takip edilmediği ifade edildi. Rapora göre, 2025 yılında fuar, seminer, tanıtım, gezi, yarışma ve açılış-kapanış programları gibi ortak proje faaliyetleri kapsamında toplam 26 milyon 823 bin 732 TL'lik organizasyon ve malzeme alımı yapıldı. Sayıştay, harcamaların hangi yerel ortak ihtiyaçları karşıladığını ortaya koyan proje değerlendirme ve sonuç raporlarının bulunmadığına dikkat çekti. Maliyetlerin büyük bölümünün belediye tarafından karşılanmasının kamu kaynaklarının etkin ve verimli kullanımı açısından risk oluşturduğu belirtildi.

Belediye çarşısı atıl durumda kaldı

Şerefiye Mahallesi 1323 ada 71 parselde bulunan ve eski çok katlı otopark olarak bilinen Belediye Çarşısı binasının uzun süredir atıl durumda kaldığı da rapora yansıdı. Çok katlı otopark ve işyeri olarak projelendirilen yapının daha sonra belediye çarşısına dönüştürüldüğü, ancak bu değişiklik öncesinde yeterli fizibilite ve planlama çalışması yapılmadığı belirtildi. Binanın büyük bölümünün hizmete açılamadığı, işyerlerini belediyeden satın alan kişilerin hukuki ve fiili sorunlarla karşılaştığı kaydedildi. Tadilatlar ve hukuki ihtilaflar nedeniyle belediyenin tazminat gibi ek mali yüklerle karşılaşabileceği ifade edildi.

51 arsanın satış kayıtlarında hata

Belediyenin 2025 yılında peşin veya taksitle sattığı 51 arsanın muhasebe kayıtlarının mevzuata uygun yapılmadığı belirlendi. Satışların ilgili taşınmaz hesabıyla ilişkilendirilmeden doğrudan gelir hesabına kaydedildiği, bu nedenle yılsonu bilançosundaki arazi ve arsalar hesabının “hatalı” oluştuğu kaydedildi.

Taşınır kayıtlarında geriye dönük işlem

Taşınır mal kayıtlarında da bilanço ile taşınır yönetim hesabı cetveli arasında farklılıklar tespit edildi. Buna göre farklar ilk madde ve malzemelerde 93,7 milyon TL, tesis ve makinelerde 174,2 milyon TL, taşıtlarda 154,6 milyon TL, demirbaşlarda ise 40,8 milyon TL olarak açıklandı. Sayıştay incelemesinde, belediyenin muhasebe sisteminde 31 yevmiye kaydının tarihinin kendisinden önceki numaralı kayıtlardan daha eski olduğu belirlendi. Denetçiler, kayıtların tarih ve numara sırasına göre tutulması gerektiğini, geriye dönük kayıt yapılmasının mevzuata aykırı olduğunu bildirdi.

Belediyenin bazı gelir kalemlerinde tahsilat oranlarının da düşük kaldığı tespit edildi. Rapora göre tahsilat oranları ecrimisil gelirlerinde yüzde 10, idari para cezalarında yüzde 14, ilan ve reklam vergisinde yüzde 33, taşınmaz kira gelirlerinde ise yüzde 45 olarak gerçekleşti.

Kadın konukevi açılmadı

Raporda sosyal hizmetlere ilişkin eksiklikler de yer aldı. Büyükşehir belediyelerinin kadın konukevi açma zorunluluğu bulunmasına rağmen Van Büyükşehir Belediyesi tarafından herhangi bir kadın konukevinin açılmadığı tespit edildi. Ayrıca bazı hizmet binaları ve şantiyelerin yapı kullanma izin belgelerinin bulunmadığı, belediye mülkiyetindeki 49 taşınmazın mevcut kullanım şekli ile tapu kayıtlarının uyuşmadığı belirtildi.

Önceki yılların eksiklikleri giderilmedi

Sayıştay'ın önceki yıl bulgularına ilişkin izleme bölümünde ise eksikliklerin 2025 denetim döneminde de devam ettiği görüldü. Taşınır kayıtlarındaki uyumsuzluk, altyapı yatırım hesabındaki paraların cari hesaba aktarılması, kira borcunu ödemeyen kiracılara yaptırım uygulanmaması ve toplu taşıma işletme haklarının süresiz kullandırılması önceki denetimlerde de yer almıştı.

(MA)