Kapadokya'da acı çöküş sonrası kritik uyarı: 'Birçok peribacası yıkılmak üzere'

Kapadokya bölgesinde Göreme Açık Hava Müzesi girişinde yaşanan ve 3 kişinin hayatını kaybetmesi, 5 kişinin de yaralanmasıyla sonuçlanan peribacası çökmesi, alandaki koruma yetersizliklerini ve ağır tahribat risklerini bir kez daha gündeme taşıdı. Faciadan hemen önce bölgede incelemelerde bulunan mimar Zeynep Çöloğlu, ana yol güzergahlarında yer alan çok sayıda peribacasının yıkılmak üzere olduğunu ve bu yapıların doğrudan araç trafiğinden kaynaklanan titreşimlerin etkisi altında kaldığını söyledi.

Çöloğlu, Göreme bölgesinde restorasyon amacıyla askıya alınan peribacalarında dahi iskele ayaklarının kaya kütlelerine doğrudan bastığını, bu durumun yapılara tamirden ziyade ek yük ve zarar getirdiğini gözlemlediğini bildirdi. Kalıcı ve korumacı adımların acilen atılması çağrısı yapan Çöloğlu, peribacalarının çevresinin araç trafiğine tamamen kapatılması, ağır iş makinelerinin alandaki kontrolsüz geçişlerinin engellenmesi ve kaya yüzeylerinde ciddi aşınmalara yol açan ATV turlarının yasaklanması gerektiğini dile getirdi.

Göreme Açık Hava Müzesi girişinde felaket

Aşırı yağışların ardından Göreme Açık Hava Müzesi'nin giriş kapısı yakınlarında meydana gelen olayda, tüf kaya yapısından kopan kütleler ziyaretçilerin bulunduğu alana düştü. Arama kurtarma ekiplerinin çalışmasında 3 kişinin cansız bedenine ulaşıldı, enkaz altından çıkarılan yaralılar ise hastaneye sevk edildi. Olay yerinde inceleme yapan Nevşehir Valisi Hüseyin Kök, aşırı yağıştan kaynaklı bir toprak kaymasının yaşandığını beyan ederken, Nevşehirli olan Adalet Bakanı Akın Gürlek olaya ilişkin Nevşehir Başsavcılığı tarafından adli soruşturma başlatıldığını duyurdu. Jeoloji uzmanları ise kaya yapısındaki çatlaklara dolan suların ve sıcaklık değişimlerinin blok hareketlerini tetiklediğine dikkat çekti.

4 yıl önceki yol haberleri ve göz ardı edilen riskler

Yaşanan ölümcül kaza, yaklaşık 4 yıl önce Ortahisar ile Göreme arasında başlatılan tartışmalı yol yapım çalışmalarını ve gazetemiz Evrensel'de yayımlanan uyarı haberlerini yeniden hafızalara getirdi. Söz konusu haberlerde, 1. Derece Arkeolojik ve Doğal Sit Alanı içerisinden geçirilen çift şeritli yolun iş makineleriyle açıldığı, bu sırada Saklı Kilise, Tokalı Kilisesi ve Bizans dönemine ait manastır kompleksinin ağır tahribat riski altına sokulduğu belgelendi.

O dönemde haberlerimize yansıyan uzman görüşlerinde ve Mimarlar Odası Ankara Şubesi'nin açıklamalarında, derin kazıların ve ağır araçların yarattığı şiddetli titreşimlerin kaya dokusundaki kırılmaları derinleştireceği ve kaçınılmaz göçmelere zemin hazırlayacağı net bir şekilde ifade edildi.

Mükremin Tokmak: İnsan eliyle yaratılan plansız süreç

Kapadokya Çevre Platformu Sözcüsü ve belgeselci Mükremin Tokmak, çökmenin meydana geldiği alanın Göreme Açık Hava Müzesi'nin eski parkının karşısındaki yeni otopark bölgesinin hemen altında yer aldığını aktardı.

Yukarı kısmında at çiftliklerinin yer aldığı bu alanın bütüncül bir manastır kompleksi barındırdığına işaret eden Tokmak, yeni yolun açılması, otopark kapasitesinin artırılması ve bölgedeki araç ile insan sirkülasyonunun yarattığı titreşimlerin bu yıkıcı sonucu davet ettiğini söyledi.

Yol yapımından sonra kaya kütlelerinde büyük kopma ve göçmelerin yaşanacağını önceden de dile getirdiklerini hatırlatan Tokmak, kış koşulları ve yağışlar etkili görünse de felaketin temelinde insan eliyle yürütülen plansız ve projesiz uygulamaların bulunduğunu kaydetti.

Yoğun araç sirkülasyonu ve alınmayan koruma tedbirleri

Bölgedeki turist ve araç yoğunluğunun son yıllarda katlanarak arttığını vurgulayan Mükremin Tokmak, jeolojik açıdan hassas olan bu coğrafyada bilimsel titreşim ölçümlerinin yapılması ve hangi alanlara girilebileceğinin kesin sınırlarla çizilmesi gerektiğini ifade etti.

Devrent Vadisi'ndeki deve kayasının etrafına ahşap çit çekilmesi gibi yüzeysel adımları eleştiren Tokmak, birçok ülkede tarihi ve doğal alanların korunması amacıyla araçların en az 3 kilometre uzağa park ettirildiğini ve ziyaretçilerin yapılara 300 metreden fazla yaklaştırılmadığını hatırlattı.

Mimar Zeynep Çöloğlu da aşırı turizmin bu benzersiz miras üzerindeki etkilerinin bilimsel olarak çalışılmasını, korumacı bir ziyaretçi ve alan yönetiminin acilen hayata geçirilmesini talep etti.