İspanya’da can kaybı 69’a yükseldi, makinistler grevde: Demir yolu işçilerinin sesi duyulmadı, özelleştirme çarptı

İspanya’nın Toledo bölgesinde iki hızlı trenin çarpışması sonucu hayatını kaybedenlerin sayısı 69 yükseldi. Kaza, özelleştirme tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. Geçtiğimiz 18 Ocak’ta bir başka tren kazasında 46 kişi ölmüş, demir yolu işçileri özelleştirmeyi ve yarattığı güvenlik risklerini protesto etmek için grev yapmıştı. Hükümetin taahhütleri üzerine grev tamamlanmamış ancak vaatler yerine getirilmediği için makinist sendikası Semaf, “demir yollarında güvenlik” koşullarının sağlanması talebiyle 29 Ekim için yeni grev kararı açıklamıştı. Kaza, grevden bir gün önce gerçekleşti. Sanchez Hükümeti kazanın hemen ardından “insan hatası” diyerek demir yolu işçilerini hedef gösterirken, Samef grevi iptal etmedi ve makinistler dün 24 saat iş bıraktı.

Kaza nasıl meydana geldi?

Toledo’nın Urda bölgesindeki kazada devlete ait Renfe şirketine ait bir AVE treni (hızlı tren), Madrid-Endülüs yüksek hızlı demir yolu hattının 118. kilometresinde durmakta olan Iryo şirketine ait trene arkadan çarptı. Çarpışmanın etkisiyle Iryo treninin en arkadaki iki vagonu raydan çıkarak yuvarlandı.

Kazadan birkaç saat sonra İspanya Ulaştırma Bakanlığı “insan hatası” açıklaması yaparak suçu işçileri yıkmanın yolunu açtı. Sendikalar ise özelleştirme sonrası arızalı sistemler, azaltılmış personel ve taşeronlara devredilmiş, finansmanı kesilmiş bakım hizmetleriyle ayakta durmaya çalışan demir yolu sistemine dikkat çekiyor.

Demir yolu işçileri grevle uyarmıştı

18 Ocak 2026’da da Adamuz bölgesinde de yine bir Iryo treni raydan çıkarak yan hattın üzerine girmiş ve bu hattaki bir trenle çarpışmıştı. Iryo, kasım 2022’de hizmet vermeye başlayan İspanya’nın ilk özel hızlı tren operatörü. Bu kazada 46 kişi hayatını kaybetti, 126 kişi yaralandı. İspanyol Lokomotif Makinistleri ve Demiryolu Yardımcıları Sendikasının (Semaf), ağustos 2025’te demir yolu altyapısından sorumlu devlet kurumu Adif’e, daha sonra raydan çıkma olayının meydana geldiği bölgedeki rayların aşırı aşınması konusunda uyarıda bulunduğu, ancak herhangi bir önlem alınmadığı ortaya çıktı. Adamuz kazasından iki gün sonra, Barselona’da bir setin çökmesi sonucu stajyer bir makinist hayatını kaybetti.

Demir yolu işçileri o dönemde de taşeron şirketlere devredilen ve kaynak ayrılmayan bakım hizmetleri sorununa dikkat çekmiş ve 9, 10 ve 11 Şubat tarihlerinde grev ilan etmişti. İlk gününde greve, ülke genelinde 34 binden fazla demir yolu işçisi katıldı ve 350 trenin seferleri durduruldu. Grev çağrısını yapan CCOO, UGT, CGT ve Semaf sendikaları, hükümetin “sektörün yapısal sorunlarını” ele almasını talep etti. Bu dört sendikadan üçü olan CCOO, UGT ve Semaf, Ulaştırma Bakanlığı ile bakım harcamalarının artırılması konusunda anlaşmaya vardıktan sonra grevin diğer günlerini iptal etti.

Ancak bu taahhütler yerine getirilmediği gerekçesiyle İspanya’daki tren makinistlerinin yüzde 85’inin örgütlü olduğu Semaf sendikası 16 Ekim’de yaptığı açıklama ile 29 Ekim için 24 saatlik grev ilan etmişti. Grevin talepleri arasında “Raylar üzerindeki risklere karşı önlemlerin alınması” ve “Demir yolu araçlarında süregelen güvenlik ve güvenilirlik sorunlarına yönelik gerçek ve kalıcı teknik çözümler” yer alıyordu.

Grevden geri adım atılmadı

Semaf, Toledo’da meydana gelen kazadan sonra yaptığı açıklamada da, güvenlik konusunda yapısal iyileştirmeler ve verilen taahhütlerin yerine getirilmesi talebiyle çağrısını yaptıkları 24 saatlik grevden geri adım atmadıklarını duyurdu. Grev gece yarısı başladı ve dün gerçekleştirildi.

Ayrıca, önümüzdeki cuma gününden itibaren Ouigo’da altı günlük grev çağrısını da sürdürme kararı alındı. Ouigo, Fransa Devlet Demiryolları (SNCF) bünyesinde faaliyet gösteren, 2021’den itibaren İspanya’da da düşük maliyetli hızlı tren hizmeti sunan bir ulaşım şirketi.

Bu arada Genel Emek Sendikası (CGT) da Toledo kazasında bağımsız bir inceleme yapılmadan makinistlerin suçlanmasına tepki gösterdi. CGT Konfederasyon Komitesi Daimi Sekreterliği, “Demir yolu güvenliği için yatırım, bakım ve yeterli personel gereklidir. Bu on yıllardır talep ettiğimiz bir konudur” açıklaması yaptı.

AB’nin özelleştirme direktifleri

Demir yollarının özelleştirilmesi sadece bir hükümet politikası değil, Avrupa Birliği’nin de üyelerine bir dayatması.

İspanya basınında demir yollarındaki güvenlik sorununun başlangıcı olarak 1991 yılı gösteriliyor. O yıl 91/440/CEE sayılı Avrupa Direktifi, demir yolu altyapısı ve tren işletmeciliğinin birbirinden ayrılmasını zorunlu kıldı. İspanyol demir yolu sistemi Adif ve Renfe olarak iki şirkete ayrıldı. AB’nin çok sayıdaki demir yolu direktifleri trenlerin işletilmesi ve taşımacılık hizmetinin yaygınlaşmasını dayattı.

İspanya’da ayrıca 2000’li yılların başında yeni yasa ile bakım, güvenlik ve inşaat gibi demir yolu hizmetlerini taşeronlaştırmasının yolu açıldı. 2020 yılında İspanyol demir yolu sistemine yeni operatörlerin girmesine izin verildi. Bunlar arasında Fransız Ouigo ve İtalyan Iryo yer alıyor.

Basındaki verilere göre, 2024 yılında yüksek hızlı tren ağındaki trafik, 2019’a kıyasla yüzde 46 oranında arttı.

Ayrıca 2019’dan bu yana hem Renfe hem de Adif’te yüzlerce işçi işten çıkarıldı. Sadece Renfe’de son yedi yıl içinde zorunlu emeklilik veya görev yeri değişikliği yoluyla 500’den fazla işçinin çıkarıldığı belirtiliyor. Bu sayının artması Çalışma Bakanlığı tarafından engellendi. Bakanlık 2025 yılında yüzlerce zorunlu emekliliği “Haksız toplu işten çıkarma” olarak değerlendirerek iptal etti.

Kaza, seçim kampanyasına da çarptı

Tren kazası İspanya’daki seçim kampanyasına da çarpmış durumda. Başbakan Pedro Sanchez, Maricarmen Abascal isimli 87 yaşındaki bir Madridlinin 70 yıllık evinden kira zammı sonrası atılmasıyla başlayan konut krizi protestolarının ardından erken seçim ilan etmişti. Karar, Sanchez Hükümetinin krizi çözmek üzere hazırladığı kararnamelerin meclisten geçmesi, sağ Halk Partisi (PP) ve anketlere göre oyları giderek arkan neofaşist Vox partisinin öncülüğünde engellenmesi üzerine alınmıştı. Ülkedeki sağ yükseliş protestolarla birlikte tersine dönmüştü. Ancak tren kazası, 2018’den bu yana iktidarda olan Sanchez Hükümetinin de neoliberal politikaların suç ortağı olduğunu hatırlatmış oldu. Kazanın ardından Vox üyeleri hükümeti protesto için sokağa çıktı.

Aceleyle yapılmış “insan hatası” açıklamasıyla ilk adımı yanlış atan Sanchez ve hükümetinin bu süreci nasıl yöneteceği ve seçim sürecinin bundan nasıl etkileneceği önümüzdeki günlerde netleşecek.

(Dış Haberler)