Astor'da işçilere çipli takip

Ankara - Transformatör ve anahtarlama ürünleri üreten Astor Enerji’nin Ankara Sincan’daki fabrikasında çalışan işçiler, mesailerini bir süredir boyunlarına takmak zorunda oldukları takip cihazlarıyla sürdürüyor. İşçiler, “çip” diye adlandırdıkları kart biçimindeki cihazların fabrikanın tüm bölümlerinde aynı anda kullanılmaya başlanmadığını belirtiyor. Buna göre uygulama yaklaşık üç ay önce başlıyor ve bölüm bölüm yaygınlaştırılıyor. Bazı bölümlerde cihazlar yaklaşık bir aydır, bazı bölümlerde ise daha kısa bir süredir kullanılıyor. Kimliğinin açıklanmasını istemeyen Astor işçilerinden biri, cihazlar dağıtılırken kendilerine uygulamanın güvenlik amacıyla başlatıldığının söylendiğini anlatıyor: “Başınıza bir şey gelirse burada bir buton var, basıyorsunuz. Size ulaşmamız böyle daha kolay olsun afet durumlarında’ dediler.”

‘Mesai bitene kadar üstünde taşıyacaksın’

Cihazların mesai boyunca çalışanların üzerinde bulunması gerekiyor. İşçi, lavaboya ya da dinlenme alanına giderken de cihazı bırakamadıklarını söylüyor: “Boynumuza asıyoruz, bırakamıyoruz. Mesai bitene kadar üstünde taşıyacaksın. İster boynuna tak ister cebine koy. Direkt senin hareketini algılıyor yani.”

Nereye gidersen peşinde

Cihazların hangi verileri topladığı konusunda kendilerine ayrıntılı bilgi verilmediğini belirten işçi, cihazın özelliklerini kendi imkânlarıyla araştırdığını anlatıyor. Fabrikada daha önce kamera ve yöneticiler aracılığıyla yapılan denetime bir de elektronik takibin eklendiğini düşünüyor: “Önceden kamerayla izleme sistemi vardı, artık GPS takmış gibi oldu. Nereye gidersen peşinde yani.”

İşçi, cihaz üzerinden herhangi bir çalışma arkadaşına açık bir uyarı yapıldığına henüz tanık olmadığını söylüyor. Ancak sistemden elde edilen verilerin ilerleyen dönemde performans değerlendirmelerinde kullanılmasından endişeli: “Şu anda öyle açıktan bir uyarı yok. Zam zamanında performans değerlendirmesi yapacaklar bunların üzerinden.”

1 dakikanın bile hesabını yapıyorlar

Mola ve dinlenme sürelerinde cihazların kullanılmaya başlamasının ardından bir değişiklik yapılmadığını söyleyen işçi, fabrikada çalışma süresinin zaten dakikalar üzerinden takip edildiğini savunuyor: “5 kala diyor sana sahada olman gerekiyor. İş başı 8’de. 1 dakikanın bile hesabını yapıyorlar.”

‘Hayvan değiliz sonuçta’

İşçiler arasında cihazlara karşı ortak bir tutum oluşmadığını anlatan işçi, kendisinin uygulamaya ilk günden tepki gösterdiğini söylüyor: “Hayvan değiliz sonuçta. Benim de 3 tane evcil hayvanım var. Bunlara çip takıldı mesela ben onlara bile karşıydım. İş yerinde bu mobbing ki başka bir şey değil. Senin nerede nasıl davranacağını takip edecek, seni gözleyecek. Kamerası yetmiyor. Başımıza gönderdikleri o çavuş dedikleri adamlar yetmiyormuş gibi bir de gelmişsin bana çip takıyorsun.”

İşçinin anlattığına göre işçilerin bir bölümü cihazları güvenlik açısından olumlu değerlendirirken, bir bölümü durumdan rahatsız. Çalışma arkadaşlarıyla yaptığı konuşmaları aktaran işçi, bazı çalışanların işini kaybetme kaygısıyla durumu kabullendiğini belirtiyor: “’Yapacak bir şey yok, takıyoruz mecburuz’ diyorlar.” Fabrikada “sarı kart” adı verilen uygulamayla işçilere uyarı verilebildiğini ve bunun prim kesintisine kadar gidebildiğini söyleyen işçi, elektronik takip cihazlarının mevcut denetimi daha da artırmasından endişeli.

‘Bu baskıyı evde de hissediyorum’

Cihazların kullanılmaya başlanmasının ardından üzerindeki baskının arttığını söyleyen işçi, bunun etkisini mesai sonrasında da hissettiğini anlatıyor: “Ben bu baskıyı evde de hissediyorum. Şu anda sokakta da hissediyorum aynı şeyi. Çünkü kafam rahat değil.”

‘İnsanlar daha az tuvalete gidiyor’

Görüştüğümüz bir diğer Astor işçisi ise cihazlar dağıtılırken kendilerine yapılan açıklamayı farklı aktarıyor. İşçi, cihazların çalışma saatlerinde nerede bulunduklarını ve nerede vakit geçirdiklerini görmek amacıyla kullanıldığının kendilerine söylendiğini belirtiyor: “Bunun amacı bizim nerede olduğumuzu görmek. Çalışma saatlerinde nereye gittik, nerede vakit harcadık, bunu görmek.” İkinci işçi de cihazı mesai boyunca üzerinde bulundurmak zorunda olduğunu söylüyor. Cihaz üzerinden çalışanın nerede olduğu ve belirli noktalarda ne kadar süre kaldığının görülebildiğini belirten işçi, hareketsiz kaldıklarında bunun kendilerine sorulduğunu anlatıyor: “Mesela bir yerde sabit kaldığımız zaman diyorlar ki ‘niye burada sabit kaldınız?’. Cihazı bıraktığımızı falan anlayabiliyorlar.” Tuvalette veya dinlenme alanında geçirilen sürenin de görülebildiğini söyleyen işçi, uygulamanın yarattığı etkiyi şöyle anlatıyor: “İnsanlar artık daha az tuvalete gidiyor. Psikolojik olarak daha yoğun çalışıyor. Rahatsız olsa bile.”

‘Çıkarmak, reddetmek mümkün değil’

İkinci işçiye göre cihazı taşımamak çalışanlara bırakılmış bir tercih değil: “Yani cihazı çıkarmak, reddetmek mümkün değil. Bu fabrikanın genel koyduğu bir prosedür.” İşçi, cihazı üzerinde taşımanın psikolojik baskı oluşturduğunu söylüyor: “Bu cihazlar üzerimizdeyken baskı tabii ki insan hissediyor. Mesela lavaboya gidecek, birisinin ona neden 15 dakika durdun veya burada neden sabit kaldın demesi psikolojik anlamda insanı kötü etkiliyor.”

İşçi, uygulamaya yönelik tepkisini ise şu sözlerle dile getiriyor: “Ben kesinlikle böyle bir uygulama olmasını istemiyorum. Sanki çiftlik hayvanı gibiyiz. Güdülme saatimizde güdülelim. Bunun yapılması gerçekten yanlış ve insanlık dışı bir eylem olarak görüyorum.”

Cihaz konumu ve bir bölgede geçirilen süreyi gösteriyor

Astor işçilerinin kullandığı cihazların üzerinde Ankara merkezli teknoloji şirketi ENGES’in logosu bulunuyor. ENGES, kendi internet sitesinde personel takip sistemlerinin çalışanların bina içerisindeki konumunu gerçek zamanlı gösterebildiğini ve belirli bölgelerde ne kadar süre geçirdiklerinin analiz edilebildiğini belirtiyor. Şirketin tanıtımında sistemin acil durum butonlarıyla iş güvenliği amacıyla kullanılabildiği, aynı zamanda çalışan verimliliğinin ölçülmesine yönelik raporlar oluşturabildiği ifade ediliyor. Üretim tesisleri için verilen kullanım örnekleri arasında çalışanların iş istasyonlarında geçirdiği sürelerin takibi de bulunuyor. ENGES’in RTLS sistemi, kart veya bilekliklerdeki BLE sinyalleri üzerinden belirli bölgelerde geçirilen süreleri günlük, haftalık ve aylık raporlara dönüştürebiliyor. Şirket ayrıca konum ve zaman verilerinin insan kaynakları süreçlerinde kullanılabileceğini belirtiyor.

Astor Enerji’den yanıt

Astor Enerji “Entegre Güvenlik ve Süreç İyileştirme Sistemi” (ENGES) denilen kartlara ilişkin soruları yanıtladı. Pilot uygulama olarak Ankara’daki Anahtarlama Ürünleri fabrikasında 840 çalışan cihazın verildiği bilgisi verilen açıklamada “Pilot dönemin amacı, sistemin iş güvenliği ve süreç iyileştirme açısından sağlayacağı faydayı sahada gözlemlemektir. Sistemin diğer fabrikalarımıza yaygınlaştırılmadan önce, amacı doğrultusunda nasıl uygulanacağı; pilot sonuçları ve çalışanlarımızdan alınan geri bildirimler dikkate alınarak belirlenecektir.” denildi.

Cihazların çalışanların fabrika içerisindeki anlık konumunu ve belirli alanlarda geçirdikleri süreyi kaydettiğini doğrulayan şirket, “Sistemin amacının işçilerin mola ve dinlenme sürelerini denetlemek olmadığını savundu, “projenin hayata geçirilmesinde temel önceliği çalışanlarımızın güvenini ve aidiyetini korumak” iddiasında bulundu. İşçilerin kart teslimi sırasında sistemin amacı, işlenen veriler ve işleyişi hakkında bilgilendirildiği belirtilen açıklamada cihazların mesai boyunca taşınmasının talep edildiği, ancak kartı taşımayan çalışanlara yönelik herhangi bir yaptırım uygulanmadığını kaydetti. Sistem verilerine erişimin “projenin amacıyla sınırlı tutulduğu” öne sürülen açıklamada “yöneticiler yalnızca görevleri için gerekli olan sınırlı verilere, kişisel bilgiler maskelenmiş olarak erişebilmektedir.” denildi.

Her üç metal işçisinden birinde zihinsel yorgunluk

Astor işçilerinin anlattıkları, metal sektöründeki dijital gözetim tartışmasının daha geniş bir parçasını oluşturuyor. Birleşik Metal-İş Sınıf Araştırmaları Merkezi’nin (BİSAM) “Metal İşkolunda Dijital Gözetim ve Algoritmik Yönetim” araştırması, 109 işyerinde çalışan 665 metal işçisinin deneyimlerine dayanıyor.

Araştırmanın Temmuz 2026'da kamuoyuna duyurulan sonuçlarına göre işçilerin yüzde 56’sı kendilerini değerlendiren sistemlerin hangi ölçütlere göre karar verdiğini bilmediğini belirtti.

Araştırmada işçilerin yüzde 34’ü çalışma temposunun ve dijital takibin gün sonunda aşırı zihinsel yorgunluk yarattığını, yüzde 29’u ise sürekli izlendiğini hissetmenin strese yol açtığını söyledi. İşçilerin yüzde 23’ü sürekli izlemenin dikkatlerini dağıtarak iş kazası riskini artırdığını, yüzde 21’i ise işçi sağlığı ve iş güvenliği gerekçesiyle kullanılan sistemlerin aynı zamanda ne kadar çalıştıklarının denetlenmesinde kullanıldığını belirtti.

Performans puanı verildiğini belirten 176 işçiden 106’sı, bu puanların maaş, prim veya işte kalma durumlarını en azından kısmen etkilediğini bildirdi. Araştırmada ayrıca işçinin hangi verilerinin toplandığını bilmesi öne çıkan taleplerden biri oldu. Dijital gözetimi daha yoğun deneyimleyen işçilerde, elde edilen verilerin işten çıkarma gerekçesi yapılmasının engellenmesini isteyenlerin oranı yüzde 58’e kadar çıktı.

BİSAM, araştırmanın sonuçlarından hareketle işçiler hakkında hangi verilerin toplandığının ve hangi kriterlerle değerlendirme yapıldığının çalışanlara açıklanmasını, bu hakkın toplu iş sözleşmelerinde güvence altına alınmasını ve dijital sistemlerle belirlenen tempo ve performans ölçütlerinin toplu pazarlığın konusu haline getirilmesini öneriyor.