Diyarbakır'da artan maliyetler ve çiftçi borçları Meclis gündeminde: DEM Partili Eren'den iki bakana soru önergesi ve araştırma talebi

Diyarbakır ve bölge illerinde çiftçilerin artan üretim maliyetleri karşısında yaşadığı ekonomik sorunlar Meclis gündemine taşındı. DEM Parti Diyarbakır Milletvekili Serhat Eren, mazot, gübre, enerji ve sulama giderlerindeki artışın yanı sıra çiftçilerin kredi borçlarının, tarımsal desteklerin yeterliliğinin ve üretimden çekilme riskinin araştırılmasını istedi.

Eren, TBMM Başkanlığına sunduğu araştırma önergesinde çiftçilerin ekonomik koşullarının incelenmesini talep ederken Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı ile Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in yanıtlaması istemiyle iki ayrı soru önergesi verdi.

Tarımsal girdi fiyatları bir yılda yüzde 30,28 arttı

Meclis araştırması önergesinin gerekçesinde, Türkiye İstatistik Kurumunun (TÜİK) 19 Ekim 2026'da açıkladığı Ağustos 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi verilerine yer verildi. Buna göre tarımsal girdi fiyatları aylık yüzde 3,41, yıllık yüzde 30,28 arttı. Tarımda kullanılan mal ve hizmetlerin fiyatları yıllık yüzde 31,63 yükselirken enerji ve yağlayıcılardaki artış yüzde 43,14'e ulaştı.

Türkiye Ziraat Odaları Birliğinin (TZOB) Eylül 2026 değerlendirmesine de yer verilen önergede, son bir yılda mazot fiyatlarının yüzde 70,7, amonyum nitrat gübresinin yüzde 69,2, amonyum sülfat gübresinin yüzde 55,6, 20.20.0 gübresinin yüzde 38,6, DAP gübresinin yüzde 35,9 ve ÜRE gübresinin yüzde 13,7 arttığı belirtildi. Aynı dönemde tarım ilaçlarında yüzde 27,7, elektrik fiyatlarında ise yüzde 25,1 artış yaşandığı aktarıldı.

Çiftçiler borçlarını ödemekte zorlanıyor

Araştırma önergesinde Diyarbakır Ziraat Odası Başkanı Cevat Delil'in 21 Ekim 2026 tarihli açıklamasına da yer verildi. Delil'in Ekim 2025 ile Ekim 2026 arasında 20.20.0 gübresinin fiyatında yaklaşık yüzde 52, DAP gübresinde yüzde 37, ÜRE gübresinde yüzde 14, mazotta ise yüzde 59 ile yüzde 86 arasında artış yaşandığını belirttiği aktarıldı. Artan maliyetlere karşı ürün satış fiyatlarının yetersiz kaldığını ifade eden Delil'in tarımsal desteklerin artırılması ve ekim öncesinde ödenmesi, sulama ve elektrik giderlerinin düşürülmesi, çiftçilerin banka borçlarının ise bir yıl faizsiz ertelenmesi talepleri hatırlatıldı.

Yenişehir Ziraat Odası Başkanı Süleyman İskenderoğlu'nun da destekleme ödemelerindeki gecikmelerin ve bu süreçte artan girdi fiyatlarının çiftçilerin alım gücünü olumsuz etkilediğine ilişkin açıklamalarına yer verildi.Önergede, çiftçilerin temel üretim girdilerini ekim döneminde temin ettiği,  destekleme ödemelerinin gecikmesi halinde kredi ve borçlanmaya yöneldiği belirtildi. Artan kredi faizleri, ürün fiyatlarındaki belirsizlik ve ödeme güçlüklerinin üreticilerin ekonomik yükünü ağırlaştırdığı ifade edildi.

Sulama ve elektrik giderlerinin araştırılması istendi

Diyarbakır'da özellikle elektrikle çalışan sulama sistemlerini kullanan çiftçilerin artan enerji maliyetlerinden etkilendiğine dikkat çekilen önergede, sulama altyapısının yetersizliği, yer altı suyu kullanımına bağımlılık, elektrik borçları ve kesintilerin üretimi zorlaştırdığı belirtildi. Buğday, arpa, mısır ve pamuk üretiminde maliyetler ile satış fiyatları arasındaki farkın incelenmesi gerektiği ifade edilirken özellikle pamuk üreticilerinin fiyat talepleri ve ekim alanlarının daralmasına ilişkin açıklamalara işaret edildi.

Hasat dönemindeki fiyat dalgalanmaları, depolama ve nakliye giderleri, aracılık ilişkileri ve kamu alım politikalarının da çiftçilerin gelirlerini etkilediği belirtilerek küçük ve orta ölçekli üreticilerin ekim alanlarını azaltma, ürün değiştirme veya üretimden çekilme riskiyle karşı karşıya olduğu vurgulandı. Eren, Diyarbakır ve bölge illerinde tarımsal üretim maliyetlerinin, çiftçi borçluluğunun, destekleme politikalarının, sulama ve enerji giderlerinin, üretici gelirlerinin ve üretimden çekilme riskinin araştırılması amacıyla Meclis araştırması açılmasını talep etti.

Tarım ve Orman Bakanı Yumaklı'ya sorular

Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı'nın yanıtlaması istemiyle verilen soru önergesinde, Diyarbakır'daki tarımsal destekler ve üretim maliyetlerine ilişkin veriler istendi. Önergede, Yenişehir Ziraat Odası Başkanı Süleyman İskenderoğlu'nun Mart 2026'da mazotun litre fiyatının 45 liradan 80 liraya, gübrenin kilogram fiyatının ise 24 liradan 34 liraya yükseldiğine ilişkin açıklamasına yer verildi.

Diyarbakır İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün destekleme modelinde 2025 üretim yılı için buğday ve arpada dekara 317,20 lira, pamukta ise 549 lira temel destek öngörüldüğü hatırlatıldı. Eren, Yumaklı'ya şu soruları yöneltti;

• 2023, 2024, 2025 ve 2026 yıllarında Diyarbakır'da Çiftçi Kayıt Sistemi'ne (ÇKS) kayıtlı çiftçi sayısı ve kayıtlı tarım arazisi büyüklüğü ne kadardır? Verilerin ilçelere göre dağılımı nasıldır?
• Aynı dönemde Diyarbakır'daki çiftçilere mazot, gübre, temel destek, planlı üretim ve diğer bitkisel üretim destekleri kapsamında yıllar ve destek türleri itibarıyla toplam ne kadar ödeme yapılmıştır? Bu ödemelerden kaç üretici yararlanmıştır?
• Diyarbakır'daki çiftçilere 2023–2026 yıllarında sağlanan tarımsal desteklerin hak ediş ve fiilî ödeme tarihleri nelerdir? Desteklerin ekim döneminden önce ödenmesine yönelik bir çalışma bulunmakta mıdır?
• Bakanlığınızın Diyarbakır'da buğday, arpa, mısır ve pamuk üretiminin dekara ortalama maliyetlerine ilişkin 2023–2026 yıllarını kapsayan verileri nelerdir? Bu maliyetler içinde mazot, gübre, tohum, sulama ve işçilik giderlerinin payı ne kadardır?
• Diyarbakır'da 2023–2026 yıllarında buğday, arpa, mısır ve pamuk ekim alanları ile üretim miktarları nasıl değişmiştir? Ekim alanlarını azaltan veya üretimden çekilen çiftçilere ilişkin bir çalışma yapılmış mıdır?
• Diyarbakır'da sulama altyapısının yetersizliği, enerji giderleri ve suya erişim sorunlarının tarımsal üretime etkileri konusunda Bakanlığınızca yürütülen çalışmalar nelerdir? Hangi sulama yatırımlarının tamamlanması planlanmaktadır?
• Diyarbakır Ziraat Odasının artan üretim maliyetleri ve destekleme ödemelerine ilişkin talepleri Bakanlığınızca değerlendirilmiş midir? Desteklerin üretim maliyetlerini karşılama düzeyini artırmaya yönelik hangi düzenlemeler planlanmaktadır?

Hazine ve Maliye Bakanı Şimşek'e borç ve haciz soruları

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'e sunulan önergede ise çiftçilerin kredi borçları, faiz oranları, borç yapılandırmaları ve tarımsal sulamada kullanılan elektriğe yönelik destekler gündeme getirildi. Önergenin gerekçesinde Diyarbakır Ziraat Odası Başkanı Cevat Delil'in çiftçilerin kredi borçlarının bir yıl faizsiz ertelenmesi talebine yer verildi.

Yenişehir Ziraat Odası Başkanı Süleyman İskenderoğlu'nun tarımsal sulamada daha önce uygulandığını belirttiği yüzde 25'lik elektrik desteğinin kaldırıldığı yönündeki iddiası da Bakanlığa yöneltildi. Eren, Şimşek'e şu soruları yöneltti;

• 2023, 2024, 2025 ve 2026 yıllarında Diyarbakır'da tarımsal faaliyetler için kullandırılan kredilerin toplam tutarı ve kredi kullanan üretici sayısı kaçtır? Verilerin yıllara, ilçelere ve kamu ile özel bankalara göre dağılımı nasıldır?
• Diyarbakır'daki çiftçilerin bankalara olan tarımsal kredi borçlarının toplam tutarı ne kadardır? Bu borçların ne kadarı vadesi geçmiş veya takibe düşmüş kredilerden oluşmaktadır?
• 2023–2026 yıllarında Diyarbakır'da tarımsal kredi borçları nedeniyle yeniden yapılandırma veya erteleme başvurusunda bulunan çiftçi sayısı kaçtır? Bu başvuruların kaçı kabul edilmiştir?
• Diyarbakır'da tarımsal üretim amacıyla kullandırılan kredilerin yıllara göre ortalama faiz oranları nelerdir? Faiz indirimli tarım kredilerinden kaç üretici yararlanmıştır?
• Diyarbakır'da tarımsal kredi borçlarının ödenememesi nedeniyle hakkında yasal takip başlatılan üretici sayısı kaçtır? Bu kapsamda gerçekleştirilen haciz ve taşınmaz satışlarına ilişkin veriler nelerdir?
• Diyarbakır ve bölge illerinde tarımsal sulama amacıyla kullanılan elektrik giderlerine yönelik 2023–2026 yıllarında hangi kamu destekleri sağlanmıştır? Desteklerin tutarları ve yararlanıcı sayıları nelerdir?
• Yenişehir Ziraat Odası Başkanının 2026 yılında kaldırıldığını belirttiği tarımsal sulama elektrik desteğinin hukuki ve mali dayanağı nedir? Desteğin kapsamı veya oranında değişiklik yapılmış mıdır? Yapılmışsa gerekçesi nedir?
• Diyarbakır Ziraat Odasının çiftçi borçlarının bir yıl faizsiz ertelenmesi talebi Bakanlığınızca değerlendirilmiş midir? Artan üretim maliyetleri karşısında çiftçilerin kredi borçlarının yapılandırılması ve finansman giderlerinin azaltılması amacıyla yeni bir çalışma planlanmakta mıdır?

Eren, sunduğu araştırma önergesiyle Diyarbakır ve bölge illerindeki tarımsal üretimin, kırsal istihdamın ve çiftçi gelirlerinin korunması amacıyla mevcut destekleme, finansman ve sulama politikalarının yerel koşullar dikkate alınarak değerlendirilmesini istedi.