EMEP'li İskender Bayhan'dan Bakan Bolat'a soru önergesi: 'Halkın ekmeğinde de mi vurgun yapılıyor?'

Emek Partisi Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili İskender Bayhan, un patronlarının fiyat anlaşmalarını ve bu firmalara sağlanan devasa kamu teşviklerini TBMM gündemine taşıdı. Ticaret Bakanı Ömer Bolat'ın yanıtlaması istemiyle hazırlanan soru önergesinde, halkın en temel gıda maddesi olan ekmek üzerinden yapılan vurguna dikkat çekildi.

Bayhan, Evrensel gazetesinde yayımlanan haberlere dayanarak, Karadeniz Un Sanayicileri Derneği (KUSAD) çatısı altındaki un patronlarının 2013 yılından bu yana fiyatları birlikte artırmaya yönelik toplantılar düzenlediğini, zam oranlarını ve zamanlamasını ortakca belirlediğini belirtti. Rekabet ihlalleri nedeniyle kesilen yaklaşık 15,1 milyon TL'lik cezanın yetersizliğine vurgu yapılırken, 2024 yönetmelik hükümleriyle bu tutarın 150,8 milyon TL'yi bulabileceği ifade edildi. Öte yandan, ihlalci firmalardan Ulusoy Un'a 2021-2025 yılları arasında sağlanan ve 2026 fiyatlarıyla yaklaşık 203 milyon TL'ye ulaşan kamu teşviklerinin, kesilen cezanın 25 katı olduğuna dikkat çekildi.

Bakan Bolat'a soruldu

İskender Bayhan'ın Ticaret Bakanı'na yönelttiği sorular şu şekilde:

1. Halkın ekmeğinde de mi vurgun yapılmaktadır? Rekabet Kurulunun fiyatları birlikte artırmaya yönelik uygulamaları nedeniyle yaptırım uyguladığı un patronları kimlerdir? Bu un üreticilerine kesilen cezaların ne kadarı tahsil edilmiştir? Söz konusu fiyat anlaşmaları nedeniyle halkın uğradığı ekonomik zarar hesaplanmış mıdır?

2. Halkın ekmeğinden haksız kazanç sağladığı tespit edilen un patronlarına kamu kaynaklarıyla teşvik verilmesini nasıl açıklıyorsunuz? Ulusoy Un'a 2021-2025 yıllarında sağlandığı belirtilen ve 2026 yılı fiyatlarıyla yaklaşık 203 milyon TL'ye ulaşan teşviklerin gerekçesi nedir? Rekabet ihlali nedeniyle uygulanan cezanın yaklaşık 25 katı büyüklüğündeki kamu desteği hangi kamu yararına hizmet etmiştir?

3. Rekabeti kısıtlayıcı fiyat anlaşmaları nedeniyle cezalandırılan un patronlarına kamu teşviklerinin sürdürülmesi konusunda Bakanlığınızın ve ilgili kamu kurumlarının sorumluluğu nedir? Bu un üreticilerinin kamu desteklerinden yararlanmasının durdurulması ve gerekli koşullar oluşmuşsa teşviklerin geri alınması için herhangi bir işlem başlatılmış mıdır?

4. İşçi ve emeklilerin ücret ve aylıkları temel gıda fiyatları karşısında erirken, un patronlarına sağlanan teşviklerin ekmek fiyatlarını düşürdüğüne ilişkin herhangi bir somut veri bulunmakta mıdır? Bulunmuyorsa bu teşviklerin sürdürülmesinin gerekçesi nedir? Halkın vergileriyle finanse edilen destekler neden halkın ucuz ve sağlıklı gıdaya erişimini güvence altına almak için kullanılmamaktadır?

5. Türkiye'nin buğdayda kendine yeterlilik oranı gerilerken ve ithalata bağımlılık artarken, yerli buğday üretimini artırmak yerine ithalata dayalı un sanayisinin desteklenmesi hangi ekonomik gerekçelere dayanmaktadır? İthal buğday kullanan un patronlarına son on yılda sağlanan teşviklerin toplamı ne kadardır?

6. Üretici köylü mazot, gübre, tohum ve sulama maliyetlerini karşılayamadığı için tarlasını ekemezken, tarımsal üretim alanları maden ve enerji projelerine açılırken, büyük un patronlarına milyonlarca lira teşvik aktarılması hangi tarım ve ekonomi politikasının sonucudur? Bakanlığınızın, bu politikaların tarımsal üretim, gıda fiyatları ve ithalat bağımlılığı üzerindeki etkilerine ilişkin ilgili bakanlıklarla yürüttüğü bir çalışma bulunmakta mıdır?

7. Son on yılda maden ve enerji projeleri nedeniyle tarımsal üretim dışına çıkarılan arazi miktarı ne kadardır? Bu süreçte üretimden çekilen köylü sayısı ve buğday ekim alanlarındaki daralma araştırılmış mıdır? Tarım arazilerinin korunması ve üretici köylülerin üretime devam etmesi için ilgili bakanlıklarla koordineli hangi tedbirler alınmaktadır?

8. Buğdayı üreten köylü kazanamazken, ekmeği tüketen işçi ve emekçiler geçinemezken, un patronlarının fiyat anlaşmalarıyla kazanç sağlamasının önüne neden geçilememiştir? Un fiyatlarını birlikte belirlemeye yönelik uygulamalarda bulunan un patronlarının elde ettiği haksız kazancın belirlenmesi ve halkın uğradığı zararların karşılanması için hangi adımlar atılacaktır?

9. Rekabet ihlallerine karşı uygulanan para cezalarının, aynı un patronlarına sağlanan kamu teşvikleri karşısında etkisiz hale gelmesini önleyecek bir düzenleme yapılacak mıdır? Halkın sofrasındaki ekmeği dahi un patronlarının kâr hesaplarına teslim eden bu uygulamalara son vermek için Bakanlığınızın somut bir takvimi bulunmakta mıdır?

10. İşçi, emekçi, emekli ve üretici köylü taş mı yesin? Halkın en temel gıdası olan ekmeğin fiyatını düşürmek, buğday üreticisinin emeğinin karşılığını almasını sağlamak, tarım arazilerini korumak ve un patronlarının fiyat anlaşmalarını önlemek için hangi somut tedbirler alınacaktır? Kamu kaynaklarının büyük un patronlarının kârlarını desteklemek yerine üretici köylüye ve halkın ucuz gıdaya erişimine yönlendirilmesi konusunda bir düzenleme yapılacak mıdır?