Çocuklar kayıp, kimse sorumlu değil: 13 çocuk nerede?

İstanbul - Edirne Çocuk İlk Kabul Merkezindeki çok sayıda göçmen çocuğun, ihtiyaç izni sonrası kuruma dönmediği ortaya çıkmıştı. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı yaptığı açıklamayla çocukların ‘devlet koruması’ altında olduğunu yalanlayan bir açıklama yaptı. Açıklamada Edirne’de kaldıkları kuruluşa dönmeyen refakatsiz 14 göçmen çocuktan birinin geri döndüğünü, diğer çocukların bulunmasına yönelik çalışmaların sürdüğü ifade edildi.

Çocukların İlk Kabul Arda Çocuk Evleri Sitesi Müdürlüğüne teslim edildiği, 11 Ekim’den bu yana kayıp olduğu, sürecin bakanlık tarafından ‘yakından’ takip edildiği aktarıldı.

Ancak adeta sorumluluktan sıyrılmayı hedefleyen açıklama, göçmen çocuklar açısından ciddi bir sorunu gösteriyor. Esas sorumlu olması gereken Bakanlık sorumluluk kabul etmezken göçmen çocuklar açısından pek çok tehlike söz konusu oluyor. Bölgede artan çatışmalarla Türkiye’ye göçmen girişinin yoğunluğu da göz önünde bulundurulduğunda, on binlerce göçmen çocuk güvenli koşullardan uzakta yaşıyor.

Koruma altındakilerin bile 4’te biri eğitim dışı

Göç İdaresi Başkanlığının verilerine göre 1 milyonu aşan sayıda (1 milyon 49 bin 264) geçici koruma statüsünde Suriyeli çocuk bulunuyor. Toplam göçmen çocuk sayısının ise 2 milyona yakın olduğu tahmin ediliyor.

Türkiye’deki göçmen çocukların koşullarına ilişkin kamu tarafından tutulan detaylı veriler yok. Ancak var olanlar da durumun vahametine ilişkin bilgiler veriyor. MEB’in yıllara göre Türkiye’de eğitim sistemine dahil olan ve geçici koruma altında olan öğrenci verilerine göre 2025-2026 yılında 649 bin 556 göçmen çocuk eğitim görüyordu. Bu eğitim çağında olan göçmen çocukların yaklaşık yüzde 75’ine denk geliyor. Yani kayıtlı, geçici koruma statüsündeki göçmen çocukların her 4’ünden biri (220 bin 481 çocuk) eğitim dışında.

Okullaşma oranı yerlerde

Hayat Boyu Öğrenme Genel Müdürlüğünün verileri ise çocukların büyük çoğunluğunun ortaöğretime devam etmediğini gösteriyor. İlkokul ve ortaokul seviyesinde okullaşma oranları yüzde 90’ın üzerinde seyrederken lisede kademe kademe oran düşüyor. 9’uncu sınıfta okullaşma oranı yüzde 76 iken 12’nci sınıfta bu oran yüzde 29.1’e kadar düşüyor. Bu durum aslında doğrudan çocukların büyük kısmının 14 yaşından itibaren gözetim dışında kaldığını gösteriyor. Göçmen çocuklar arasında çalışma ve erken yaşta zorla evliliğin yaygınlığı düşünüldüğünde, devletin on binlerce kayıtlı göçmen çocuğun dahi durumundan haberi yok.

Kayıt dışılıkla çocuk işçilik de artıyor

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği (İSİG) Meclisinin verilerine göre eylül 2025-ağustos 2026 dönemini kapsayan eğitim-öğretim yılında en az 95 çocuk işçi yaşamını yitirmişti. Bu çocukların en az 14’ü göçmen çocuk işçilerdi. 2013’ten bu yana ise en az 98 göçmen çocuk işçi hayatını kaybetti.

Kayıp çocukların sayısı bilinmiyor

TÜİK ve başta Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı olmak üzere diğer yetkili kurumlar Türkiye’de kaybolan çocuklara ilişkin verileri 2016’dan beri paylaşmıyor. Bu verilere kısmen güvenlik birimlerine getirilen çocuk istatistikleri üzerinden erişilebiliyor. TÜİK’in bu kategoride 2025’e ilişkin açıkladığı verilere göre 18 bin 554 çocuk hakkında kayıp müracaatı yapılıp, daha sonra bulunması sebebiyle karakola getirildi. Ancak kaybolan ve bulunamayan çocuk sayısı hakkında kamuoyuyla paylaşılan herhangi bir bilgi bulunmuyor.

Dünyada göçmen çocuklar

Dünyada artan çatışma ortamı, göçü direkt olarak artarken göç koşullarını da zorlaştırıyor. UNICEF, UNHCR ve IOM’nin raporlarına göre dünyada 304 milyon göçmenin en az 37 ile 42 milyonu çocuk. UNICEF, UNHCR ve IOM’nin ortak yayımladığı son rapora göre karma göç rotalarıyla Avrupa’ya ulaşan 31 bin 100 çocuğun 21 binden fazlası ebeveyn ya da vasi olmadan geldi. Ankete katılan 4 bin 600’den fazla 15-24 yaş arasındaki genç ve genç yetişkinin yaklaşık yarısı fiziksel şiddete maruz kaldığını aktardı. Bu yolculuğu yapan çocukların yaklaşık yüzde 28’i iradeleri dışında alıkonulduklarını, yüzde 17’si ise çalışmaya zorlandıklarını belirtti. Yine son rapora göre 2025’te yalnız şekilde göç eden çocukların oranı yüzde 51’den yüzde 67’ye çıktı.

(Evrensel)