5 soruda neden barınamıyoruz?

Friedrich Engels’in 1872’de kaleme aldığı “Konut Sorunu” kitabı bugün hâlâ güncelliğini koruyor. Barınmaya ilişkin temel 5 soruya yanıt veren kitap, sorunun kendisini bizzat üretim araçlarının mülkiyeti ve üretim ilişkileri üzerinden tarif ediyor. Neredeyse 200 yıl önce yazılmış olmasına karşın bugünün dünyasında yaşanan konut sorununu ve Türkiye’deki TOKİ konutları, kentsel dönüşüm projeleri, fon vurgunuyla daha da görünür olan konut kredileri ile emekçi semtlerinin giderek kentlerin kenarlarına sürülmesi gerçeğini de açıklıyor.

1-Konut sorunu neden ve nasıl ortaya çıktı?

Engels’e göre kapitalist toplumda konut, insanların barınması için inşa edilen bir yuva değil; o, her şeyden önce piyasada satılmak, kiralanmak ve sahibine artı değer getirmek için üretilen bir ‘meta’dır. Konut sorunu da kapitalist toplum biçiminin kaçınılmaz bir sonucudur. İşçi sadece fabrikada sömürülmekle kalmaz, aynı zamanda burjuvazi tarafından barınma hakkı da bir ticaret metasına dönüştürülür ve işçinin elinden alınır. Konut sorunu, sistemin kötü yönetilmesinden veya kötü niyetli ev sahiplerinden kaynaklanmaz. Aslında sorun, işçileri fabrikaların çevresine yığan, kentleri plansız büyüten ve konutu bir kâr aracı olarak gören kapitalist üretim ilişkilerinin doğrudan bir sonucudur. Yani kapitalizm olmasaydı konut sorunu da olmazdı.

2-Sermaye bu sorunu çözer mi?

Engels öncelikle sermayenin kendi çıkarları için işçi kitlelerini büyük kentlerde toplamak zorunda olduğuna işaret eder. Bu yığılma berbat yaşama koşullarını da beraberinde getirir. Engels, işçilerin borçlanarak ev sahibi olmasını savunanlarla da polemiğe girer. Engels, işçiyi ev sahibi yapmanın onu mülke bağlayarak hareket kabiliyetini kısıtlayacağını, ücretleri daha da düşüreceğini ve işçiyi köleleştiren gizli bir sömürü mekanizmasına dönüşeceğini söyler. Çünkü ev sahibi olmak isteyen işçi artık fabrikadaki sömürüye karşı greve çıkarken iki kez düşünmek zorunda kalacaktır. İşçi, ev sahibi olduğunu sandığı an, aslında bankanın ve sistemin kölesi haline gelir.

3-Sermayenin kentsel dönüşümünden emekçilere düşen ne?

Büyük kentlerdeki dönüşüm projelerinin yoksul mahallelerin yıkılmasıyla sonuçlandığını ifade eden Engels, bu durumun egemen sınıfların krizi çözmek yerine sorunu sadece başka bir alana kaydırması olarak değerlendirir. Sermayenin gözünde işçi mahalleleri, üzerinde yükselecek yeni kâr alanlarıdır. Kent merkezlerindeki eski binalar yıkılır, yerine banka binaları, mağazalar ve lüks konutlar dikilir. İşçiler ise bu merkezlerden, kentin dış çeperlerine doğru süpürülür.

4-Reformlarla bu sorunun çözülme imkanı var mı?

Engels, barınma krizinin toplumun genel sömürü düzeninden bağımsız bir sorun olmadığını, bu nedenle kapitalist sistem içinde, sadece konut sektörüne yönelik yasal düzenlemelerle veya reformlarla çözülmesinin imkansız olduğunu belirtir. Çünkü şu anda devlet, doğası gereği mülk sahiplerinin ve egemen sınıfların çıkarlarını koruyan bir aygıttır. Emekçi sınıflar için barınma krizi her geçen gün derinleşirken, egemen sınıfların elinde ise boş konutlar birikir.

5-Konut sorunu nasıl çözülür?

Engels, konut sorununun ortadan kalkmasının ancak işçi sınıfının siyasi iktidarı alması ve mülkiyet ilişkilerini kökten değiştirmesiyle mümkün olacağını ifade eder. Büyük kentlerdeki konut darlığının devrimden sonra bugünkü mülk sahiplerinin elindeki lüks konutların bir kısmına el konularak ve buralara konutsuz ya da aşırı kalabalık evlerde oturan işçilerin yerleştirilerek derhal çözülebileceğini belirtir. Ancak bu yolla nüfus ülkeye dengeli dağıtılabilir, kent ile kır arasındaki çelişki kaldırılabilir ve sorun uzun vadede çözülebilir. Bu çözümün kapısını açacak olan ise egemen sınıfı mülksüzleştirecek devrimdir.

(Ekonomi Servisi)