Hiç iz bırakmadan kaybolan koloni: Roanoke Adası'nın 400 yıllık gizemi

Tarihin en çok tartışılan kayboluşlarından biri, 16. yüzyılın sonlarında Kuzey Amerika kıyılarında yaşandı. İngiltere'nin Amerika'da kalıcı bir yerleşim kurma girişimlerinden biri olan Roanoke Kolonisi'nde yaşayan kadınlar, erkekler ve çocuklar, İngiliz yöneticiler adaya geri döndüğünde ortadan kaybolmuştu.

Bugünkü ABD'nin Kuzey Carolina eyaleti açıklarındaki Roanoke Adası'nda kurulan yerleşimin sakinlerinden geriye kalan en dikkat çekici ipucu, “CROATOAN” yazısıydı. Bu kelime, hem bölgedeki yerli bir topluluğun hem de günümüzde Hatteras Adası olarak bilinen yerin adıydı.

Kolonistlerin öldürüldüğünü, başka bir bölgeye taşındığını veya yerli topluluklarla bütünleştiğini düşündüren çeşitli teoriler ortaya atıldı. Ancak bugüne kadar bu açıklamalardan hiçbiri koloninin bütün üyelerinin akıbetini kesin biçimde ortaya koyamadı.

1587'de Amerika'ya geldiler

Roanoke girişimi, İngiltere'nin Kuzey Amerika'da kalıcı bir varlık oluşturma çabasının parçasıydı. İngiliz hükümdarı I. Elizabeth döneminde Sir Walter Raleigh tarafından desteklenen kolonileştirme girişimleri kapsamında bölgeye daha önce de seferler düzenlenmişti.

1587 yılında John White liderliğindeki yeni bir grup, Kuzey Amerika kıyılarına ulaştı. Kaynaklarda grubun büyüklüğü 115 ile 118 kişi arasında farklı biçimlerde aktarılıyor. Yerleşimcilerin hedefi başlangıçta Chesapeake Körfezi çevresinde bir koloni kurmaktı; ancak seferin koşulları nedeniyle Roanoke Adası'nda kalmak zorunda kaldılar.

Koloninin kuruluşu kısa sürede güçlüklerle karşılaştı. Yiyecek teminindeki sorunlar, yaklaşan kış ve bölgedeki yerli topluluklarla yaşanan gerilimler, yerleşimcilerin yaşamını zorlaştırıyordu.

Grubun üyeleri arasında, İngiliz anne babadan Amerika'da doğan ilk çocuk olarak tanınan Virginia Dare de bulunuyordu. Virginia Dare'in doğumu, koloniye ilişkin tarihsel anlatıların önemli bir parçası hâline geldi. Ancak onun ve diğer kolonistlerin sonraki yaşamları hakkında kesin bilgi bulunmuyor.

Vali yardım getirmek için İngiltere'ye döndü

Yerleşimin karşı karşıya olduğu sorunlar nedeniyle koloninin valisi John White, yeni malzeme ve destek sağlamak amacıyla İngiltere'ye dönmeye karar verdi. White, 1587 yılının sonlarına doğru İngiltere'ye ulaştı.

Ancak Avrupa'daki siyasi ve askerî gelişmeler, Amerika'ya dönüşünü geciktirdi. İngiltere ile İspanya arasındaki savaş ve deniz yolculuklarının güçlükleri nedeniyle White, Roanoke'ye ancak 1590 yılında dönebildi.

Adadan ayrıldığı sırada geride bıraktığı kolonistlerin kendisini beklediğini düşünüyordu. Üç yıl sonra yerleşime ulaştığında ise karşılaştığı manzara beklediğinden çok farklıydı: Koloni boştu.

Yerleşimde yaşayan insanlara ait cesetler veya büyük çaplı bir çatışmayı açıkça gösteren izler bulunamadı. White'ın karşısındaki en önemli ipucu, ahşap bir yüzeye kazınmış “CROATOAN” kelimesiydi. Başka bir yerde ise “CRO” harfleri görülüyordu.

“CROATOAN” kelimesi ne anlama geliyordu?

Koloninin kayboluşuna ilişkin en güçlü teorilerden biri, yerleşimcilerin Croatoan halkının yaşadığı bölgeye taşınmış olması.

Croatoan, o dönemde İngilizlerle temas kurmuş yerli bir topluluğun adıydı. Aynı isim, bugünkü Hatteras Adası ve çevresi için de kullanılıyordu. Bu nedenle “CROATOAN” yazısı, kolonistlerin nereye gittiklerini bildirmek için bıraktıkları bir işaret olabilir.

John White da yazıyı gördüğünde kolonistlerin Croatoan bölgesine gitmiş olabileceğini düşündü. Ancak kötü hava koşulları ve deniz yolculuğundaki güçlükler, bu olasılığı araştırmasını engelledi. White, kolonistlere ulaşamadan İngiltere'ye dönmek zorunda kaldı.

Yazının bir yerleşim yeri veya topluluk adıyla örtüşmesi, kolonistlerin nereye gitmiş olabileceklerine ilişkin önemli bir ipucu sağlıyor. Bununla birlikte, işaret tek başına koloninin bütün üyelerinin oraya ulaştığını veya orada hayatta kaldığını kanıtlamıyor.

Başka bir topluluğa mı karıştılar?

Roanoke Kolonisi'nin akıbeti hakkında yıllar içinde farklı açıklamalar geliştirildi. Bunların başında, kolonistlerin yiyecek ve güvenlik sorunları nedeniyle yerleşimi terk ederek çevredeki yerli topluluklara katılması geliyor.

Bir başka olasılık, küçük gruplara ayrılarak farklı bölgelere dağılmış olması. Bazı araştırmacılar, bir grubun Hatteras Adası'na giderken diğerlerinin iç kesimlere yönelmiş olabileceğini düşünüyor.

Çatışma veya saldırı ihtimali de tartışılan senaryolar arasında. Ancak koloninin terk edilmiş olması, tek başına bütün sakinlerin öldürüldüğü anlamına gelmiyor. Aynı şekilde, yerleşimde ceset bulunmaması da kolonistlerin mutlaka hayatta kaldığını kanıtlamıyor.

Bu nedenle tarihçiler ve arkeologlar, tek bir dramatik senaryoya odaklanmak yerine farklı bölgelerdeki arkeolojik bulguları ve tarihsel kayıtları birlikte değerlendirmeye çalışıyor.