EMEP'li Bayhan THY’deki 'Hedef 12' uygulamalarını Meclis gündemine taşıdı: 'Çalışanların iş güvencesi baskı mekanizmasına dönüşüyor'

Emek Partisi (EMEP) İstanbul Milletvekili İskender Bayhan, Türk Hava Yolları'nın (THY) “Hedef 12” adı altında uçuş emekçilerinin harcırah, ücret ve servis haklarında değişiklik öngören uygulamalarını Meclis gündemine taşıdı. Bayhan, çalışanlardan “bireysel onam” alınmasının toplu iş sözleşmesi (TİS) hükümlerini ve toplu pazarlık hakkını etkisizleştirdiğini belirterek Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan’a soru önergesi verdi.

THY tarafından 22 Eylül’de çalışanlara gönderilen bildirimlerde, harcırah ödemelerinin yeniden düzenlenmesi, kredili uçuş ücretlerinin hesaplama yönteminin değiştirilmesi ve iki yıldan fazla kıdeme sahip uçuş ekibi, kabin ekibi ve loadmasterların ekip aracı (servis) hizmetinden çıkarılması öngörülüyor. Yeni harcırah düzenlemesine göre 24 saatten kısa görevlerde 0-8 saat için günlük harcırahın üçte biri, 9-16 saat için üçte ikisi, 17-24 saat için ise tam günlük harcırah ödenecek. Şirket, söz konusu değişikliklerin uygulanabilmesi için çalışanlardan bireysel onam istiyor.

“TİS iradesi bireysel onamla etkisizleştiriliyor”

Bayhan önergesinde, düzenlemenin yalnızca bir “prosedür değişikliği” olmadığını, uçuş emekçilerinin gelirlerinde ve kazanılmış haklarında gerileme anlamına geldiğini ifade etti. Yürürlükteki toplu iş sözleşmesinin 20. maddesinde çalışanların özlük haklarında aleyhte düzenleme yapılamayacağının belirtildiğine dikkat çeken Bayhan, değişikliklerin çalışanlardan tek tek alınan onamlarla hayata geçirilmek istenmesini eleştirdi.

Yetkili sendika HAVA-İŞ’in düzenlemelere itiraz ettiğini hatırlatan Bayhan, THY yönetiminin “RET kararı verenlerin sayısına göre aksiyon alınacağını” ifade ettiği ve sendikaya “toplu işçi çıkarımı” konulu bir yazı gönderdiği yönündeki iddiaları da önergesine taşıdı.

Onam vermeyen çalışanlara “kişiye özel ve gizli” görüşme daveti

Önergede, düzenlemelere onam vermeyen bazı kabin çalışanlarına THY İnsan Kaynakları Başkanlığı tarafından “kişiye özel ve gizli” ibareli görüşme davetleri gönderildiği belirtildi. Çalışanlardan aktarılan bilgilere göre, ilk aşamada düzenlemeyi reddeden ancak daha sonra onam veren bazı çalışanların görüşme randevuları iptal edildi. Bayhan, bu görüşmelerde çalışanlara iş akitlerinin feshedilebileceği yönünde açık ya da örtülü baskı yapılıp yapılmadığının araştırılmasını istedi.

Soru önergesinde, iki yıldan fazla kıdeme sahip uçuş personelinin ekip aracı hizmetinden çıkarılmasının yalnızca bir sosyal hak kaybı olmadığı, işçi sağlığı ve uçuş emniyeti bakımından da büyük riskler doğurabileceği vurgulandı. Uzun menzilli ve okyanus aşırı uçuşlar, düzensiz çalışma saatleri, gece görevleri ve saat farkları nedeniyle yorgunluğun havacılık çalışanları için önemli bir tehdit olduğu belirtilerek, çalışanların şahsi araç veya toplu taşıma kullanmaya zorlanmasının fiili dinlenme süresini azaltacağı ifade edildi.

THY’nin yatırım ve sponsorluk harcamaları dikkat çekti

Bayhan önergesinde THY’nin aynı dönemdeki yatırım ve sponsorluk kararlarına da dikkat çekti. THY’nin 23 Eylül’de 150 adet Boeing 737 MAX uçağı alım kararını KAP’a bildirdiğini, Liverpool FC ile yapılan beş yıllık sponsorluk anlaşmasının değerinin ise basında 300 milyon sterlinin üzerinde yer aldığını hatırlattı. Şirket sermayesinin yüzde 49,12’sinin Türkiye Varlık Fonuna ait olduğunu belirten Bayhan, filosunu büyüten ve yüksek bütçeli sponsorluklar yapan THY'nin çalışanların haklarından tasarruf etmeye yönelmesinin kabul edilemez olduğunu kaydetti.

Bakan Işıkhan'a soruldu

Çalışma ve sosyal güvenlik bakanı Vedat Işıkhan'ın yanıtlaması istemiyle meclis'e sunulan sorular şu şekilde:

1. Yürürlükteki Toplu İş Sözleşmesi’nin (TİS) 20. maddesinde "özlük haklarında aleyhte düzenleme yapılamayacağı" açıkça belirtilmesine rağmen, uçuş emekçilerinin ücretlerini, harcırahlarını ve servis haklarını fiilen gasp eden bu değişikliklerin hukuki dayanağı nedir? TİS hükümlerinin işveren eliyle alenen ihlal edilmesi Bakanlığınızın bilgisi dâhilinde mi gerçekleşmektedir?

2. Anayasa’nın 53. maddesiyle güvence altına alınan toplu pazarlık hakkının, işveren baskısıyla çalışanlardan tek tek alınan “bireysel onam” belgeleriyle işlevsiz kılınması açık bir anayasa ihlali değil midir? Bakanlığınız, sendikal örgütlülüğü ve TİS düzenini tasfiye etmeyi hedefleyen bu tutuma karşı idari bir işlem başlatacak mıdır?

3. 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca işçinin yazılı onayı olmayan esaslı değişiklik işçiyi bağlamazken; THY yönetiminin “RET verenler hakkında aksiyon alınacaktır” şeklindeki beyanı doğrudan bir işten atma tehdidi ve mobbing değil midir?

4. "Hedef 12" dayatmasına onam vermeyen personelin, THY İnsan Kaynakları Başkanlığı tarafından “kişiye özel ve gizli” ibareli yazılarla görüşmeye çağrılmasının amacı nedir? Bu görüşmelerde çalışanlara, onam vermemeleri hâlinde iş akitlerinin feshedileceği yönünde açık veya örtülü bir baskı yapıldığı iddiaları Bakanlığınızca araştırılacak mıdır?

5. Başlangıçta hak kayıplarını reddedip bu gizli görüşmelere çağrılan, ancak işini kaybetme kaygısıyla onam vermek zorunda bırakılan çalışanların görüşme davetlerinin derhal iptal edildiği doğru mudur? Doğruysa; İnsan Kaynakları görüşmelerinin, çalışanların iş güvencesine yönelik bir şantaj ve baskı aracı olarak kullanıldığı açık değil midir?

6. Yetkili sendikanın açıklamalarına da yansıyan, işverenin sendika temsilcilerine gönderdiği "toplu işçi çıkarımı" konulu yazısının asıl amacı, çalışanlara gözdağı vermek midir? THY yönetimi “tasarruf” adı altında kaç uçuş emekçisini işten çıkarmayı planlamaktadır?

7. Bir çalışanın önüne bir yanda ciddi bir gelir ve hak kaybı, diğer yanda işsizlik tehdidi konulduğu bir tabloda; alınan bu onamların özgür iradeye dayandığı hukuken savunulabilir mi? Bu durum, iş güvencesinin emekçiler üzerinde bir baskı aygıtına dönüştürülmesi anlamına gelmemekte midir?

8. İki yıldan fazla kıdeme sahip uçuş ekibi, kabin ekibi ve loadmasterların ekip aracı (servis) hakkının kaldırılmasının bilimsel ve nesnel dayanağı nedir? Çalışanların iki yıllık kıdemi doldurmasıyla birlikte; gece yarısı mesailerine, düzensiz uykuya ve fiziksel yorgunluğa karşı bağışıklık kazandığı mı varsayılmaktadır?

9. Gece yarısı veya sabaha karşı mesaiye başlayan, okyanus aşırı veya uzun uçuşlardan dönen, yoğun yorgunluk (fatigue) altındaki personelin servis hakkının elinden alınarak şahsi araç veya toplu taşıma kullanmaya zorlanmasının yaratacağı İşçi Sağlığı ve Güvenliği riskleri hesaplanmış mıdır? Bu karar, doğrudan doğruya uçuş emniyetini tehlikeye atmak ve olası iş cinayetlerine davetiye çıkarmak değil midir?

10. Uçuş emniyetini ve halk sağlığını doğrudan ilgilendiren bu yorgunluk ve ulaşım krizi hakkında Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü’nün (SHGM) görüşü alınmış mıdır? SHGM’nin veya bağımsız kurumların bu uygulamanın doğuracağı risklere dair hazırladığı herhangi bir rapor bulunmakta mıdır?

11. THY yönetimi bir taraftan 150 adetlik devasa uçak alımları ve Liverpool FC gibi kulüplere yüz milyonlarca sterlinlik bütçelerle sponsorluk anlaşmaları yaparken; söz konusu “tasarruf” olduğunda faturanın ilk olarak gece gündüz uçarak bu değeri yaratan emekçinin alın terine, harcırahına ve servisine kesilmesine Bakanlığınız sessiz mi kalacak?

12. Bakanlığınız; THY’de Toplu İş Sözleşmesi hukukunun ihlal edilmesini, bireysel onam adı altında işçilere dayatılan güvencesizleştirme hamlelerini, işveren tarafından sistematik olarak uygulandığı iddia edilen mobbing vakalarını ve işçi sağlığını tehdit eden bu adımları incelemek üzere THY yönetimi hakkında kapsamlı bir müfettiş denetimi başlatacak mıdır?

13. İş Kanunu’na, anayasal sendikal haklara ve evrensel hukuk normlarına açıkça aykırı olan; işçilerden mobbing ve işsizlik tehdidi altında toplanan bu "bireysel onam" belgelerinin tüm sonuçlarıyla birlikte hükümsüz sayılması için Bakanlığınızca acil bir adım atılacak mıdır? Uçuş emekçilerinin kazanılmış haklarını gasp eden "Hedef 12" dayatmasının derhal geri çekilmesini ve bu hukuksuzluğun son bulmasını sağlamak üzere THY yönetimine yönelik yaptırım içeren bir girişiminiz olacak mıdır?