Kayyım kentlerinde tiyatro: 'Onlar bir kapıyı kapatırken biz yeni kapılar açtık'

 

Belediyelere kayyım atamalarının başladığı 2016’dan itibaren Diyarbakır, Batman ve Mardin başta olmak üzere birçok kentte kültür sanat kurumları da bu süreçten etkilendi. 30 Eylül 2016’da Batman Belediyesine bağlı Şehir Tiyatrosu Müdürlüğü kapatılarak Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğüne bağlandı. Üç yılda 15’i aşkın oyun sahneleyen şehir tiyatrosu bünyesinde 8 oyuncu çalışıyordu. Kapatılmanın ardından yeni sezonda sahnelenmesi planlanan Kürtçe “Tartuffe”, “Kurşun Askerin Utancı” ve “Melaye Cizîrî” oyunları da oynanamadı. Diyarbakır’da ise Büyükşehir Belediyesine 1 Kasım 2016’da kayyım atanmasının ardından Şehir Tiyatrosu Yönetmeliği değiştirildi. Aralık sonunda sözleşmeleri biten 31 tiyatrocunun sözleşmesi yenilenmedi.

"Kayyım atamalarının ardından sahne bulmak zorlaştı"

Mardin’de Kürtçe tiyatro yapan Şaneşîn Performans, oyunlarını kendi imkanlarıyla kurduğu 100 kişilik salonda sürdürüyor. Şaneşîn ’den Ümit Aktaş, kayyım atamalarının ardından ise özellikle Kürtçe oyunlar için salon bulmakta sorun yaşadıklarını söylüyor. Şaneşîn ’in kendi sahnesini kurmasının nedenlerinden birinin de bu olduğunu belirtiyor: “Herhangi bir kurumdan, kuruluştan, sendikadan, belediyeden hiçbir destek almadan kendi imkanlarımızla kurduğumuz bir sahne. Çünkü kayyumdan sonra Mardin’de zaten belediyenin hiçbir sahnesi yoktu. Şaneşîn Performans buna tepki olarak doğdu.”

Şaneşîn bugün Mardin merkezde oyunlarını kendi salonunda oynayabiliyor. Ancak Mardin’in ilçelerinde oyun sahnelemek istediklerinde salon sorunu devam ediyor: “Nusaybin’e gitmek istiyoruz, gidemiyoruz. Kızıltepe’de sergilemek istiyoruz, gidemiyoruz. Derik’e gitmek istiyoruz. Herhangi bir sahneniz olmadığı için kaymakamlıktan bir okul sahnesi istiyorsunuz, vermiyorlar.”

Bir yıldır dilekçeye yanıt bekliyorlar

Şaneşîn ‘in resmi olarak faaliyet yürüttüğü Mardin Tiyatro Sanatçıları Derneği, Nusaybin’deki Mitanni Kültür Merkezi’nde 10 Aralık 2025’te oyun sahnelemek için başvuru yaptı. Aktaş, aradan yaklaşık bir yıl geçmesine rağmen dilekçelerine yanıt verilmediğini söylüyor. Ekipte yer alan bir avukatın da başvurunun durumunu öğrenmek için defalarca girişimde bulunduğunu ancak kendileriyle görüşülmediğini aktarıyor.

Kızıltepe’de ise özel bir okul Şaneşîn ‘in “Sera Pira” adlı Kürtçe oyununa salonunu açmak istedi. Aktaş’ın anlatımına göre okulun Milli Eğitimden alması gereken izin verilmedi.

Mardin merkezde büyük bir oyun sahnelemek istediklerinde ise özel salonların kiralarıyla karşılaşıyorlar. Aktaş, bazı salonların tek seans için 100 ila 120 bin lira istediğini belirtiyor. Şaneşîn’in kendi salonu ise yaklaşık 100 kişilik. Aktaş, “Hangi tiyatro oyunundan 100 bin kazanacağız da sahneye vereceğiz? Her oyunu oynayamıyoruz, her oyunu getiremiyoruz. Çok büyük bir sahne olmadığı için 100 kişiden fazla seyirci alamıyoruz. Ama en azından bir oyun oynamamız gerektiği zaman iyi kötü oynayabiliyoruz” diyor.

Batman’da kendi sahnelerini kurdular

Batman’da yaklaşık sekiz yıldır tiyatro yapan Yakup Selimoğlu da kayyım atamalarının ardından kentte yaşananları anlatırken Yılmaz Güney Sineması’nı hatırlatıyor. Film ve oyunların gösterildiği sinemanın kayyım döneminin ardından yıkıldığını söyleyen Selimoğlu, kentte oluşan boşlukta kendi mekanlarını kurduklarını, “Yılmaz Güney Sineması vardı burada eskiden. Orada filmler, oyunlar oynanırdı. Orası kayyumdan sonra yıkıldı. Ondan sonra böyle bir boşluk oluştu. Biz de o boşluğu doldurmak için yeni mekanlar yaptık. Yeni Sahne de onlardan biri” sözleriyle anlatıyor.

Yaklaşık 150 kişilik Yeni Sahne’de tiyatro oyunlarının yanı sıra konserler, stand-up gösterileri ve edebiyat buluşmaları da yapılıyor. Selimoğlu, sahneyi farklı alanlarda üretim yapanların kullanabildiğini söylüyor: “Dışarıdan oyunlar getirdik, konserler yaptık, edebiyatçılar getirdik. Kendi oyunlarımızı oynadık. Dezavantajlı gruplar gelip orada kendilerini ifade etme alanı buldular. Alternatif sanat üretenler gelip orada izleyicileriyle, sevenleriyle, dinleyicileriyle ya da okuyucularıyla buluştu.”

Selimoğlu, kamuya ait salonları kullanmak istediklerinde ise özellikle Kürtçe oyunlarda sorun yaşadıklarını da şu sözlerle anlatıyor: “Aslında bire bir sansür yok. Ama mesela salon istediğinde salon vermiyorlar, Kürtçe olunca. Devletin resmi salonlarını genellikle vermiyorlar. Daha önce bu sorunu yaşıyorduk. Ama kendi salonlarımızı kurduk.”

Selimoğlu, kayyım döneminin ardından kendi sahnelerini kurmalarına dair ise “Onlar bir kapıyı kapatırken biz yeni kapılar açtık” diyor.

Selimoğlu, Kürtçe oyunlarının Batman dışında da engellendiğini belirtiyor. “Qral û Travîs” adlı oyunlarının iki yıl önce Şişli Kaymakamlığı tarafından yasaklandığını anlatıyor.