Grönland neden ABD’nin gündemine girdi?

Dünya ticaretinin önemli bölümü bugüne kadar Süveyş Kanalı, Malakka Boğazı ve Panama Kanalı gibi stratejik geçiş noktalarından geçti. Ancak iklim değişikliğinin Arktik’te deniz buzlarını azaltması, uzun süre ulaşılması güç olan kuzey deniz yollarını ticari açıdan daha kullanılabilir hale getiriyor.

Bunların başında Rusya’nın kuzey kıyıları boyunca uzanan Kuzey Deniz Rotası geliyor. Asya ile Avrupa arasındaki deniz mesafesini Süveyş güzergahına kıyasla kısaltabilen rota, özellikle Çin ile Rusya arasındaki ticaret açısından önem kazanıyor.

2026’da Rus petrolünün Asya’ya Kuzey Deniz Rotası üzerinden taşınması da hızlandı. Reuters’a göre ağustos ayına kadar yedi tanker yaklaşık 6 milyon varil Rus petrolünü bu güzergahtan Asya’ya taşıdı. Rota, Çin’e yapılan seferlerde Süveyş güzergahına göre yaklaşık iki hafta zaman kazandırabiliyor.

2025’te Çin’den Avrupa’ya Kuzey Deniz Rotası üzerinden konteyner taşımacılığının başlaması önemli bir gelişmeydi. S&P Global, Çin’den İngiltere’ye giden bir konteyner gemisinin rotayı yaklaşık 18 günde tamamladığını, Süveyş veya Ümit Burnu güzergahlarının ise haftalarca daha uzun sürebildiğini belirtiyor. Ancak Arktik rotanın hâlâ sınırlı sayıda, buz sınıfı gemilerle ve büyük ölçüde mevsimsel koşullara bağlı çalıştığı unutulmamalı.

Grönland’ın durumu

Dünyanın en büyük adası olan Grönland coğrafi olarak Kuzey Amerika’nın bir parçası. Danimarka Krallığı’na bağlı özerk bir bölge. Ada, Kuzey Amerika ile Avrupa arasındaki Arktik kuşağın merkezinde bulunuyor. Kuzey Kutbu çevresindeki deniz yollarının önem kazanması, Grönland’ı yalnızca askeri açıdan değil, ticari açıdan da stratejik bir konuma taşıyor.

ABD’nin Grönland’a ilgisi Trump döneminde görünür hale gelse de yeni değil. Adadaki Amerikan Pituffik Uzay Üssü, füze erken uyarısı ve uzay gözetleme sistemleri açısından önemli bir tesis. ABD ayrıca Grönland’ın kritik mineraller bakımından taşıdığı potansiyelle de yakından ilgileniyor.

Reuters’ın 2025’teki haberine göre ABD ve Danimarkalı yetkililer, Grönland’daki büyük nadir toprak elementi yatağı Tanbreez’in Çin bağlantılı şirketlere satılmaması konusunda proje geliştiricileriyle görüşmeler yaptı. Bu durum, Grönland üzerindeki ekonomik rekabetin Trump’ın açıklamalarından önce de sürdüğünü gösteriyor.

ABD açısından Grönland, Kuzey Atlantik, Kuzey Kutbu ve Kuzey Amerika arasındaki stratejik konumu nedeniyle Rusya ve Çin’in Arktik’te artan ekonomik faaliyetlerinin de izlendiği bir nokta. Çin açısından ise Rusya üzerinden gelişen Kuzey Deniz Rotası, Avrupa pazarlarına ulaşmanın alternatif yollarından biri.

Buna karşın Washington, Arktik’teki konumunu güçlendirmeye devam ediyor. Eylül 2026’da ABD, Danimarka ve Grönland arasında imzalanan anlaşma, ABD’nin Pituffik’teki faaliyetlerini modernize edip genişletmesine ve Grönland’da ek savunma bölgeleri oluşturmasına olanak tanıyor.

Aynı dönemde ABD’nin Grönland’ın güneyindeki Narsarsuaq ile doğusundaki Mestersvig’de yeni askeri tesisler oluşturmayı planladığı bildirildi.

Yeni rekabetin merkezinde

Arktik’teki dönüşüm henüz küresel ticaretin merkezini değiştirmiş değil. Kuzey Deniz Rotası buz koşullarına, mevsime, yüksek lojistik maliyetlere ve özel gemilere bağımlı. Fakat Rusya ve Çin’in altyapı ve taşımacılık yatırımları, bu hattın gelecekte daha fazla kullanılabileceğine işaret ediyor.

Bu gelişme Grönland’ın önemini de artırıyor. Ada, yeni Arktik ticaret yollarının doğrudan üzerinde olmasa bile Kuzey Amerika, Avrupa ve Arktik Okyanusu arasındaki stratejik kuşağın merkezinde bulunuyor.

Dolayısıyla Grönland meselesi, yalnızca Trump’ın “ada ABD’ye ait olmalı” tartışmasından ibaret değil. Arkasında, buzulların erimesiyle erişilebilirliği artan bir bölgenin ticaret yolları, enerji ve maden kaynakları, askeri üsler ve büyük güç rekabeti açısından yeniden paylaşılması süreci bulunuyor.

Arktik’in geleceğinde asıl soru da burada ortaya çıkıyor: Yeni deniz yolları açıldıkça bu bölge ortak bir ticaret alanına mı dönüşecek, yoksa ABD, Rusya ve Çin arasındaki rekabetin yeni cephelerinden biri mi olacak?

Ticaret yolları kadar güç mücadelesi

Washington, Venezuela’da petrol ticaretini hedef alan yaptırımlardan İran’ın petrol, finans ve deniz taşımacılığı ağlarına yönelik saldırılarına kadar ekonomik yaptırımları dış politikasının temel araçlarından biri olarak kullanmayı sürdürüyor. Bu politikaların ABD yönetimlerince “Güvenlik ve yaptırımların delinmesini önleme” gerekçeleriyle savunulmasına karşın, yaptırımların hedef ülkelerdeki ekonomik faaliyetler ve gündelik yaşam üzerindeki sonuçları da göz ardı edilemez.

Aynı güç siyaseti, enerji kaynakları, ulaştırma koridorları ve ticaret güzergahlarının yeniden şekillendiği Ortadoğu ve Kafkasya’da da kendisini gösteriyor. Ermenistan’la yapılan anlaşma ile “Trump koridoru” olarak adlandırılan ve Zengezur üzerinden şekillenen ulaşım koridoru tartışması da bu çerçevede, yalnızca bir ulaşım projesi değil; Rusya, Çin, İran, ABD, Azerbaycan ve Ermenistan’ın kesişen ekonomik ve jeopolitik çıkarlarının parçası olarak değerlendiriliyor.

Arktik’te yeni ticaret yollarının ortaya çıkmasıyla birlikte düşünüldüğünde tablo daha geniş bir yere oturuyor: Dünya ticaretinin güzergahları değişirken, bu güzergahlar üzerindeki siyasi ve ekonomik denetim mücadelesi de sertleşiyor. Grönland’a yönelik ABD ilgisi de bu büyük güç rekabetinden ve kapitalizmin, emperyalizmin sömürgeci siyasetinden bağımsız değil.