Zorla yerinden edilenler için kanun teklifi: DEM Partili Bartin’den geri dönüş ve zararların giderilmesi için düzenleme

 

DEM Parti Hakkari Milletvekili Öznur Bartin, 1980-2026 döneminde zorla yerinden edilenlerin geri dönüşünün sağlanması, zararlarının giderilmesi ve Hakikat ve Adaletin Tesisi Komisyonu kurulmasını öngören kanun teklifini TBMM Başkanlığına sundu.

Bartin’in sunduğu “1980-2026 Döneminde Zorla Yerinden Edilenlerin Geri Dönüşü, Zararlarının Giderilmesi ile Hakikat ve Adaletin Tesisi Hakkında Kanun Teklifi”nde, 1980 sonrasında silahlı çatışma, olağanüstü hâl uygulamaları ve güvenlik politikalarıyla bağlantılı olarak zorla yerinden edilmelerin yaşandığı belirtildi.

Teklifin gerekçesinde, TBMM’nin 20. Dönem Boşaltılan Köyler Araştırma Komisyonu verilerine göre 20 ilde 905 köy ve 2 bin 523 mezra olmak üzere 3 bin 428 yerleşim biriminin boşaltıldığı, İçişleri Bakanlığı verilerine göre 378 bin 335 kişinin yerinden edildiği aktarıldı. Hacettepe Üniversitesi Nüfus Etütleri Enstitüsünün araştırmasında ise yerinden edilenlerin sayısının 953 bin 680 ile 1 milyon 201 bin arasında tahmin edildiği belirtildi.

Geri dönüşün bir hak olarak düzenlenmesini istedi

Bartin’in teklifinde, zorla yerinden edilenlerin “yardım” veya “sosyal destek” alan kişiler olarak değil, ihlal edilmiş hakların sahibi yurttaşlar olarak kabul edilmesi gerektiği ifade edildi. Geri dönüşün de idarenin takdirine bırakılan bir sosyal politika tedbiri değil; güvenli, gönüllü, onurlu ve sürdürülebilir şekilde kullanılabilecek bir hak olarak ele alınması öngörüldü.

Teklifte geri dönüşün yalnızca konutların yeniden yapılmasıyla sınırlı tutulmaması; yol, su, kanalizasyon, elektrik ve haberleşme altyapısının yanı sıra eğitim, sağlık ve ulaşım hizmetlerinin yeniden kurulması istendi. Tarım, hayvancılık, arıcılık ve diğer kırsal üretim biçimlerinin yeniden canlandırılması ile küçük üreticilerin desteklenmesi de düzenlemede yer aldı.

TBMM bünyesinde Hakikat ve Adaletin Tesisi Komisyonu önerisi

Kanun teklifinde, TBMM bünyesinde 12 üyeden oluşacak Hakikat ve Adaletin Tesisi Komisyonu kurulması öngörüldü. Komisyonun görev süresinin 5 yıl olması, araştırma ve yerinde inceleme yapabilmesi, kamu kurumları ile gerçek ve tüzel kişilerden bilgi ve belge isteyebilmesi teklif edildi. Komisyon toplantılarına hukukçuların, insan hakları savunucularının, tarihçilerin, sosyologların, zarar görenlerin ailelerinin ve tanıkların davet edilebilmesi de düzenlemede yer aldı.

Komisyonun incelemesinde zarara neden olan kamu görevlisinin kişisel kusurunun bulunduğunun tespit edilmesi durumunda ilgili kişiler hakkında cumhuriyet başsavcılığına suç duyurusunda bulunması öngörüldü. Teklifte ayrıca kanun kapsamına giren suçlarda ceza zamanaşımının işlememesi istendi.

Zararların günün ekonomik koşullarına göre belirlenmesi önerildi

Teklifte maddi zararların belirlenmesi amacıyla illerde zarar tespit kurullarının oluşturulması istendi. Kurulların başvuruları değerlendirerek zararın varlığını, kapsamını ve maddi tazminat miktarını belirlemesi öngörüldü.

Zararların; zarar görenlerin ve tanıkların beyanları ile adli, idari ve askeri makamlardaki bilgi ve belgeler dikkate alınarak, günün ekonomik koşullarına göre belirlenmesi teklif edildi. Tapusu bulunmayan köy ve mezralarda beyannamelerin, beyanname bulunmaması halinde ise son 20 yıllık zilyetlik durumunun dikkate alınması istendi.

Kanun teklifinde, daha önce 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun veya diğer mevzuat kapsamında adli ya da idari yollara başvurmuş olmanın yeni düzenleme kapsamında başvuru yapılmasına engel olmaması da öngörüldü.

Bartin, teklifin gerekçesinde düzenlemenin zorla yerinden edilmenin sonuçlarını yalnızca tazminat ödemesiyle sınırlamadığını; geri dönüş, mülkiyet ve geçim kaynaklarının yeniden tesisi, kamu hizmetlerine eşit erişim, hakikat hakkı, kayıpların akıbetinin ortaya çıkarılması ve cezasızlıkla mücadeleyi aynı hukuki çerçevede ele almayı amaçladığını belirtti.