Erkunt Traktör'de ücretsiz fazla mesai düzeni: Kimsenin kölesi değiliz

Ankara - Erkunt Traktör fabrikasında işçiler, malzeme yetersizliği gerekçesiyle son 5-6 aydır dayatılan telafi (ikame) çalışmasına ve üzerlerindeki imza baskısına tepki gösterdi. Plansız yapılan, fazla mesai ücretlerinin eksik hesaplanmasına yol açan ve günlük yasal çalışma sınırı olan 11 saati aşan bu düzene seslerini yükselten işçiler, "Kimsenin kölesi değiliz" diyerek çalışma koşullarının mevzuata uygun şekilde incelenmesini talep ediyor.

Erkunt Traktörde patronun ikame dayatmasına işçilerden tepki:

“Kimsenin kölesi değiliz”

Ankara - Erkunt Traktör’de işçiler herhangi bir planlama yapılmadan, bir anda kendilerine ikame çalışması dayatılmasına ve bazı çalışanların ise imza konusunda baskı altında bırakılmasına tepki gösterdi.

Erkunt Traktör 'de yaklaşık 5-6 aydır devam eden, işçilerin çalışma koşullarını derinden etkileyen “ikame” uygulanıyor. Bu uygulamaya göre; işçiler Erkunt Traktör Yönetimi'nin belirlediği bazı iş günlerinde çalışmıyor. Çalışmadıkları saat kadar çalışmayı haftaiçi ek mesaiye kalarak telafi ediyorlar. İşçiler, gerekçe olarak yönetimin üretim yapacak malzeme yetersizliğini gösterdiğini, bir de kendilerine zorla imza attırdıklarını iddia ettiler.

‘Birden gelip ikame yapılacağı söyleniyor’

Konuştuğumuz bir işçi yaşananları şöyle anlattı: “Erkunt Traktör’de emrivaki yapılan ikamelerden bıktık usandık. Ortada hiçbir şey yokken birden gelip ikame yapılacağı söyleniyor. Patron temsilcileri kendi adamlarını kayırıyor, bazı arkadaşlara nedense hiç ikame yazılmıyor. Biz rapor aldığımızda da Erkunt en fazla yılın ilk 6 ayında 2 gün son 6 ayında 2 gün alınan raporların ücretini ödüyor. Bari rapor alalım ikame zamanı rapor parası yatsın diyoruz. Onda da ‘rapor almayın’ deniyor. O zaman yapma kardeşim ikame istemiyoruz! ‘Hukuksuz bunlar’ dedik bu sefer de önümüze imza kağıtlarını çıkardılar. Kimi istemeye istemeye imzalıyor, kimi de müdür odasına çekilip ikna ve baskı yoluyla imzalamak durumunda kalıyor. Artık ne yapacağımızı da bilmiyoruz.”

Fiilen fazla mesaiye döndü

İşçilerin itiraz ettiği bir diğer konu ise ikame çalışmasının fiilen fazla mesaiye dönüşmesi. Erkunt Traktör işçileri, normal çalışma saatlerinin üzerine yapılan çalışmanın, ikame saatinden bire bir düşülmesinin ücret gasbına sebep olduğunu söylediler. Bir işçi, uygulamanın nasıl işlediğini şu sözlerle anlattı: “Kafalarına göre ikame uygulayıp gelmediğimiz günler için, akşam 18:00’de çıkacağımız işten 21:00’de çıkıyoruz. İkame değil, bir nevi fazla mesai oluyor bu aslında. Ama 1,5 katıyla hesaplanması gereken mesai farkı, yapacağımız ikame saatinden bire bir düşüyor.”

Aynı işçi, normal çalışma süresinin zaten 08.00-18.00 arasında olduğunu hatırlatarak uygulamanın yeniden değerlendirilmesini istedi: “Sabah 08:00, akşam 16:00 normal mesaimi yapıyorum zaten. 21:00’e kadar çalışıyorsam fazla mesai olarak geçmesi gerekir. Kurumsal bir şirkette çalışıyoruz sonuçta; oto sanayi değil, küçük işletme değil. Patronun ihtiyaçlarına göre ‘git-gel’ diyemezler. Bazen arkadaşlarla aramızda konuşurken bu uygulamaya karşı çıkalım dendiğinde, ‘kimle yapacağız?’ diyenler oluyor. Zamanında söke söke aldığımız hakları formenin önünden mesaiye kalmadan el sallayarak çıktığımızı unutuyorlar. Ettiğimiz mücadeleleri hatırlayıp geçmişten gelen tecrübemizi hatırlatmak istedim. Bugün de iyi şartlarda çalışmıyoruz. Kimsenin kölesi değiliz ki bu tarz uygulamalara göz yummaya mecburda değiliz.’’

Günlük 11 saati aşan çalışmanın yasal olmadığını dile getiren bir işçi “Bizim çalışma süremiz ise molalar hariç net 11,5 saati buluyor.” dedi.

‘Ek işlere gitmek zorundayız’

İşçiler, ikame uygulamasının yalnızca çalışma düzenini değil, aile bütçesini de doğrudan etkilediğini ifade ettiler.

Bir işçi, ücretlerin zaten sınırlı olduğunu, çalışılmayan günlerin aile ekonomisinde ciddi bir kayba neden olduğunu anlattı: “Bizim aldığımız para belli zaten, asgari ücretten hallice. İkameden dolayı 5 gün evde yattık. Ailecek tatil yapmaya gidelim desek ortalama 50 binden aşağı tutmaz. Köye gidelim desek onun da bir maliyeti var. Evde oturduğu yerde bile masrafları artıyor insanın. Boş kalınca evde yemek ye, abur cubur ye bir dünya para gidiyor.”

İşçiler, bazı çalışanların gelir kaybını telafi edebilmek için normal mesaileri dışında farklı işlere yönelmek zorunda kaldığını ifade ettiler: “Kimi arkadaşlar ek iş yapıyor; taksi, Martı TAG gibi. Kimisi gündelik iş kovalıyor. Dışarıdan bakanlar da ‘Bunlar metal işçisi, iyi kazanıyor’ der. Kazanmıyoruz ama iyi kazandırıyoruz, orası kesin.”

Erkunt Traktör işçileri, süreklilik kazanan bu uygulamanın çalışanların ekonomik ve sosyal yaşamını olumsuz etkilediğini belirterek, patronun ikame uygulamalarında yasal sınırları gözetmesini ve kendilerine son dakika emrivakileri yapılmamasını istiyor. İşçiler, uygulamanın yalnızca “ikame” adı altında değerlendirilmemesi gerektiğini, çalışma sürelerinin ve yapılan ödemelerin mevzuat açısından incelenmesini, hukuki olarak araştırılmasını da talep ediyorlar.

‘Telafi çalışması günlük en fazla 3 saat uygulanabilir’

Telafi çalışma uygulamasına dair bilgi veren Avukat Devrim Avcı, uygulamanın İş Kanunu’nun 64. Maddesinde yer aldığı söyledi. Ancak Avcı bu uygulamanın yasada şartları olduğunu şöyle ifade etti: “Telafi çalışması, zorunlu nedenlerle işin durması, ulusal bayram ve genel tatillerden önce veya sonra işyerinin tatil edilmesi yahut benzer nedenlerle işyerinde normal çalışma sürelerinin önemli ölçüde altında çalışılması, tamamen tatil edilmesi ya da işçinin talebi ile kendisine izin verilmesi hallerinde uygulanan esnek bir çalışma biçimi. Ancak kanunu metninde ‘zorunlu nedenlerle işin durması’ gibi bir sebeple başlayıp daha sonra işçinin kendisine izin verilmesi hallerini dahi daha sonra çalışarak telafi etmesine neden olan bir çalışma biçimidir. Yani örneğin işçi bir mazeret izni kullanmış ise işveren dört ay içinde işçinin telafi çalışmasını talep etmesi halinde uygulayabilecektir. Bu durumda işçinin bunu talep etmesi şartı kanun metninde aransa da uygulamada zaten buna ilişkin işveren tarafından matbu evraklar imzalatılmakta ve işçiler bu çalışmaya mecbur bırakılmaktadır. Yine örneğin işyerinde bir teknik aksaklık nedeniyle işçin durması halinde de bu süre için telafi çalışmasını işveren yaptırabilmektedir. İşveren telafi çalışmasını çalışılmayan sürelerin ortaya çıkmasından itibaren dört ay içinde yaptırmak durumundadır. Ancak 2020 yılında yapılan bir kanun değişikliği ile Cumhurbaşkanı, bu süreyi iki katına kadar artırmaya yetkili kılınmıştır.”

11 saati geçemez, tatil günlerinde yaptırılamaz

Telafi çalışmasının günlük en fazla üç saat olmak zorunda olduğunu belirten Avcı, ayrıca, “Ve bu üç saat ile birlikte günlük toplam çalışma süresi olan 11 saati geçemeyeceği yasa metni olarak düzenlenmektedir. Ayrıca, telafi çalışması tatil günlerinde yaptırılamaz. Örneğin, Yargıtay, akdi tatil günü olan Cumartesi gününde telafi çalışması yapılamayacağına karar vermiştir” dedi.

Öte yandan işçilerin iddialarını sormak için aradığımız Erkunt Traktör Sanayi A.Ş.’de yetkili bir isme ulaşamadık. 

(Evrensel)