Ekvador’dan İstanbul’a, cazdan makamlara Elif Sanchez: 'Müziğimde farklı kültürlerin sesleri birbirleriyle konuşuyor'

Türkiye’de başlayan müzik yolculuğunu İstanbul Devlet Konservatuvarı’nın ardından Berklee College of Music’te caz eğitimiyle sürdüren ve yıllardır İspanya’da yaşayan Elif Sanchez, farklı coğrafyaların müziklerini kendi deneyimlerinin doğal parçaları olarak görüyor.

Sanchez, Türk müziğinin melodik hafızasını cazın doğaçlama özgürlüğü, Latin müziğinin ritimleri ve flamenkonun ses dünyasıyla buluşturuyor. Pasion Turca etiketiyle yayımlanan dördüncü stüdyo albümü Así pues… ise İspanyolca, Portekizce, Türkçe ve Yunanca eserleri bir araya getiriyor. O Kwarteto Yaylı Dörtlüsü eşliğinde hazırlanan albüm, Brezilya, İspanya, Yunanistan ve Türkiye arasında uzanan çok kültürlü bir müzikal hat kuruyor.

Farklı dillerde şarkı söylemekten kendi sesini bulma arayışına

Geleneksel müziğin bugünün dünyasında yeniden yorumlanabileceğini savunan Sanchez; farklı dillerde şarkı söylemekten kendi sesini bulma arayışına, Türkiye ile İspanya arasındaki kültürel geçişlerden müziğin toplumsal meseleler karşısındaki gücüne uzanan görüşlerini anlattı.

Müziğinizde farklı coğrafyaların ve kültürlerin seslerini bir araya getiriyorsunuz. Bu çok kültürlü müzikal dil sizin için nasıl oluştu?

Elif Sanchez: Sanırım bu dil biraz hayatımın doğal bir sonucu olarak oluştu. Türkiye’de büyüdüm, klasik müzik eğitimi aldım, sonra Berklee’de caz eğitimi gördüm ve yıllardır İspanya’da yaşıyorum. Bunun yanında uzun zamandır Latin Amerika ve Latin müzikleri üzerine araştırmalar yapıyorum. Farklı dönemlerde aylarca Latin Amerika’da, özellikle Ekvador’da yaşadım ve oradaki müzikleri, kültürleri ve müzisyenleri yakından tanıma fırsatım oldu.

Dolayısıyla Türk müziğinin makamları, melodik yapısı ve duygusal dünyası; cazın doğaçlama özgürlüğü; Latin müziğinin ritmik yapısı ve enerjisi zamanla kendi müzikal dilimin parçaları haline geldi. Bir noktadan sonra bunları bilinçli olarak bir araya getirmekten çok, zaten içimde birlikte var olduklarını fark ettim.

Türkiye ile İspanya arasındaki kültürel geçişler müziğinizi nasıl etkiliyor?

Elif Sanchez: İki ülkenin birbirinden çok farklı olduğu kadar birbirine benzeyen tarafları da var. Özellikle duyguların ifade edilme biçiminde, müziğe ve sese verilen önemde çok güçlü bir ortaklık hissediyorum. Türkiye’den getirdiğim melodik hafıza ile İspanya’da yaşadığım yılların bana kattığı yeni sesler sürekli birbirleriyle konuşuyor.

Mesela bazen bir İspanyol ezgisini Türkçe söylemek ya da Türk müziğinde kullandığımız küçük melodik süslemelerle, gırtlaklarla yorumlamak bana çok doğal geliyor. Çünkü benim için bunlar birbirinden tamamen ayrı dünyalar değil.

Benim için önemli olan o dilin duygusunu taşımak

Farklı dillerde şarkı söylemek, bir sanatçı olarak anlatmak istediğiniz hikâyeleri nasıl değiştiriyor?

Elif Sanchez: Her dilin kendine ait bir rengi ve karakteri var. Türkçe söylediğimde kelimelerin anlamı ve sesleriyle kurduğum ilişki başka, İspanyolca ya da İngilizce söylediğimde başka oluyor. Bazen aynı hikâyeyi farklı bir dilde söylediğimde, sanki hikâyenin başka bir tarafını keşfediyorum. Benim için önemli olan sadece doğru telaffuz etmek değil, o dilin duygusunu da taşıyabilmek.

Geleneksel müzikle çağdaş müzik arasında nasıl bir ilişki kuruyorsunuz?

Elif Sanchez: Ben geleneklere ve göreneklere saygı duymamız gerektiğini düşünüyorum ama aynı zamanda onların bir müze objesi gibi değerlendirilmemesi gerektiğine inanıyorum. Geleneklerin yaşayan bir şey olduğunu düşünüyorum.

Gelenekten aldığım bir melodiyi, makamı veya ritmi bugünün müziğiyle, cazla ya da farklı coğrafyalardan gelen seslerle buluşturmayı seviyorum. Geleneğe saygı duyarak yeniden yorumlamanın, onların yaşamaya ve devam etmeye yardımcı olduğuna inanıyorum.

Bir şarkıyı seçerken sizin için söz mü, melodi mi, hikâye mi daha belirleyici oluyor?

Elif Sanchez: Bence hepsi. Söz, melodi ve hikâyeyi birbirinden ayrı düşünmüyorum. Hepsi bir bütün. Bir şarkının beni etkileyebilmesi için hem melodisinin hem sözlerinin hem de anlattığı hikâyenin bende bir karşılığı olması gerekiyor. O yüzden benim için hangisi daha belirleyici diye ayırmak biraz zor.

Müzikte kendi sesinizi bulma süreciniz nasıl gelişti?

Elif Sanchez: Uzun bir süreçti ve aslında hâlâ devam ediyor. Klasik müzik eğitimi bana çok güçlü bir teknik temel verdi, caz bana doğaçlama ve özgürleşme alanı açtı. Sonrasında kendi hayatımdan ve deneyimlerimden beslenmeye başladım.

Yavaş yavaş “Ben kimim, ne söylemek istiyorum ve karşımdakine ne anlatmak istiyorum?” diye sorgulamaya başladım. Bir anlamda bu, müzikal olduğu kadar bir kimlik sorgulaması da oldu. Kendi sesimi bulmam da bu sürecin içinde gelişti.

"İnsan sonunda kendi köklerine dönüyor"

Son dönemde müzikal üretiminizde sizi en çok besleyen sanatçılar veya müzik gelenekleri neler?

Elif Sanchez: Aslında her şeyden besleniyorum. Öncelikle Türk müziği, caz, flamenko, Latin müzikleri ve farklı dünya müzikleri beni çok etkiliyor. Ama ne kadar farklı müzikler dinlesem ve araştırsam da kendi kültürümün, kendi topraklarımın müziğinin bende çok özel bir yeri var.

Sanırım insan ne kadar uzaklaşırsa uzaklaşsın, sonunda kendi köklerine tekrar dönüyor. Ben de müziğimde bunu çok hissediyorum.

Günümüzde müziğin toplumsal meseleler üzerine söz söyleme gücünü nasıl değerlendiriyorsunuz?

Elif Sanchez: Müziğin çok büyük bir gücü var ve bu yüzden suya sabuna dokunmayan bir şey olarak görülmemesi gerektiğini düşünüyorum. Hayatın, toplumun ve insanın olduğu her şey hakkında konuşabilmeli. Bir sanatçı da kendi sesini, düşüncesini ve durduğu yeri müziğiyle aktarabilmeli.

Bence müziğin toplum için en önemli güçlerinden biri de bu: İnsanlara düşündürmek, hissettirmek ve bazen hiç konuşulmayan şeylerin konuşulmasına alan açmak.