Finlandiya'da Arktik zirvesi: AB'den Kuzey Kutbu'nu kontrol planı

Köln – Ukrayna savaşıyla birlikte Avrupa ile Rusya arasında başlayan gerilim devam ediyor. Rusya’nın kontrol ettiği ya da etmek istediği bölgelere yönelik hamleler yapan Avrupa Birliği (AB), pazartesi günü bunlara bir yenisini ekledi. Rusya ile 1300 kilometre uzunluğunda sınırı bulunan Finlandiya’nın en kuzeyindeki Rovaniemi kentinde düzenlenen ve iki gün süren AB-Arktik zirvesinde, bölgenin Rusya, ABD ve Çin tarafından kontrol edilmemesi için atılması gereken adımlar ele alındı.

Temel gündem Rusya

Aralarında Almanya Başbakanı Friedrich Merz’in de bulunduğu 12 ülkenin liderinin katıldığı zirvenin en önemli gündemi Rusya’nın bölgedeki etkisini kırmak olurken, yeraltı kaynaklarının kullanılmasına yönelik planlar da yapıldı.

Zirve sonrasında yayımlanan ortak açıklamada, AB’nin bölgede daha etkin olması çağrısı yenilenirken, bölgede Rusya kaynaklı ciddi ve uzun vadeli tehditler ile gerilimlerin bulunduğu belirtildi. Zirveye katılan 12 ülke, AB üyesi devletleri “Arktik’de daha stratejik rol üstlenmeye” çağırdı. Açıklamayı aralarında Almanya, Finlandiya, Fransa, Danimarka ve İsveç’in de bulunduğu ülkeler imzaladı.

Zirveye katılan Almanya Başbakanı Friedrich Merz, bölgenin Avrupa’nın güvenliği ve istikrarı açısından hayati öneme sahip olduğunu ifade ederek, Rusya’nın askeri kapasitesini genişlettiğini ve varlığını her gün hibrit faaliyetler için kullandığını ileri sürdü. Bölgenin önemli hammadde kaynakları, enerji ve deniz taşımacılığı gibi alanlarda “muazzam ekonomik fırsatlar” sunduğunu da ifade eden Merz, Arktik’i “kritik jeopolitik alan” olarak nitelendirdi.

Zirveye ev sahipliği yapan Finlandiya Başbakanı Petteri Orpo ise Rusya’nın Avrupa’yı istikrarsızlaştırmaya çalıştığını belirterek, “Ukrayna’da trenlere saldırılar düzenlendiği gibi; Baltık Denizi ve Arktik’te de denizaltı kablolarına, doğal gaz boru hatlarına ve enerji platformlarına sabotaj tehdidi var. Tehlikeli bir oyun oynuyorlar. Bu nedenle somut karşı önlemlere ihtiyacımız var” dedi.

AB açısından Arktik’in önemi artıyor

Arktik, sadece hammadde kaynakları ve enerji açısından değil, aynı zamanda yeni deniz yolları açısından da geçmişe kıyasla çok daha kritik bir hale geliyor. ABD’nin Grönland’dan başlayarak Arktik’e dair yaptığı hesaplarda, küresel ısınmayla birlikte bölgenin deniz taşımacılığı açısından önem kazanacağına dikkat çekiliyordu. Bu rotaların özellikle Çin tarafından kullanılacak olması da AB-Arktik zirvesinin ana gündem maddelerinden biriydi.

Bu nedenle zirve katılımcıları, Rusya’yı “en büyük tehdit” olarak nitelendirirken, ABD ve Çin’in bölgede nüfuz kurmasına karşı da mesajlar verdi. Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda, Çin’in Arktik’teki varlığının arttığını, bunun şu ana kadar daha çok “bilimsel araştırma” niteliğinde olduğunu ancak gelecekte askeri faaliyetlerin de bunu takip edebileceğini söyledi. Arktik üzerindeki gerginlikler; Rusya-Ukrayna savaşı ve ABD Başkanı Donald Trump’ın Grönland’ı ilhak etme söylemleri nedeniyle daha da tırmanmış durumda.

AB bölgede neler yapmayı planlıyor?

Zirveye katılan ülkeler, AB’nin etkisinin artırılması için askeri hareket kabiliyeti, ulaşım yolları ve dijital ağlara yatırım yapılmasını talep etti. Ayrıca birçok hükümet başkanı, kritik hammaddelerin çıkarılmasına yönelik yatırımların hayata geçirilmesini istedi. Katılımcı ülkeler, AB Komisyonu tarafından eylül ayı başında duyurulan ve ham madde teminini de kapsayan 200 milyon avroluk yatırım paketini memnuniyetle karşıladı. Bu paketten ayrılacak bütçenin, Arktik’teki buzların altında bulunan altın, bakır ve nadir toprak elementlerinin araştırılması için kullanılacağı tahmin ediliyor.

Ayrıca ortak bir Avrupa buz kıran filosu kurulması da zirvede önerilen başlıklar arasındaydı. Rusya, bölgede güvenli bir şekilde manevra yapabilen çok sayıda özel gemiye sahip. Finlandiya ise Rusya dışında bu gemilerin inşasında en fazla uzmanlığa sahip ülke. ABD ve Kanada, iki yıl önce yapılan bir anlaşmayla Finlandiya’da 6 milyar avrodan fazla değere sahip 11 yeni buz kıran gemi inşa ettiriyor. AB de bu zeminde Finlandiya ile iş birliği yapma niyetinde.

Finlandiya, Rusya’ya karşı hazırlık mı yapıyor?

Arktik zirvesi ile AB’nin tam desteğini alan Finlandiya, nükleer saldırılardan korunma adına önemli bir adım daha attı. Ülke, Fransa’nın önerdiği “genişletilmiş nükleer caydırıcılık girişimi”ne katılan 10. ülke olmaya hazırlanıyor. İki ülke hükümeti tarafından pazartesi günü yapılan ortak açıklamada, önümüzdeki aylarda süreci yürütmek üzere bir komite kurulacağı bildirildi.

Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb, X hesabı üzerinden yaptığı açıklamada hedefin Avrupa güvenliğini güçlendirmek ve olası saldırıları önlemek olduğunu belirtti. Finlandiya parlamentosu haziran ayında tam nükleer silah yasağını kaldırmayı onaylamıştı. Finlandiya, Rusya’nın Ukrayna’yı işgali gerekçesiyle, tarafsızlık politikasını sonlandırarak 2023’te NATO’ya üye olmuştu.

Fransa, mart ayında Almanya, İngiltere, Polonya, İsveç, Hollanda, Belçika, Yunanistan ve Danimarka ile nükleer caydırıcılık alanında daha yakın iş birliğine gideceğini duyurmuş, mayıs ayında ise bu gruba Norveç dahil olmuştu. Estonya Başbakanı Kristen Michal da Fransa ile girişime katılım konusunda görüşmelerin sürdüğünü doğruladı.

Hem AB-Arktik zirvesi hem de Fransa’dan nükleer caydırıcılık talep edilmesi, Finlandiya’nın Rusya’da karşı başlatılan çevreleme stratejisi kapsamında kuzeydeki en önemli merkez olmaya aday olduğunu gösteriyor. Bu durum Finlandiya, Rusya ve Avrupa halkları açısından savaş, silahlanma ve gerilim politikasının tırmanması anlamına geliyor.