BRICS'in 18. Liderler Zirvesi'nde Şi, Putin ve Pezeşkiyan açıklamalarda bulundu

Hindistan’ın dönem başkanlığında düzenlenen 18. BRICS Liderler Zirvesi, Yeni Delhi’deki Bharat Mandapam Kongre Merkezi’nde başladı. Hindistan Başbakanı Narendra Modi’nin ev sahipliğindeki zirveye Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa ve diğer üye ülkelerin liderleri katıldı.

Zirve, BRICS’in genişlemesinin ardından yaşanan ilk büyük jeopolitik sınavlardan biri olarak değerlendiriliyor. Yaklaşık dünya nüfusunun yarısını ve küresel ekonominin satın alma gücü paritesine göre yaklaşık yüzde 40’ını temsil eden BRICS, Ukrayna ve Orta Doğu savaşlarının yanı sıra ABD-Çin geriliminin gölgesinde bir araya geldi.

Şi’den çağrı

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, zirvede Orta Doğu’daki savaşa ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Çin Dışişleri Bakanlığının açıklamasına göre Şi, Orta Doğu ve Körfez bölgesindeki durumun hassasiyetini koruduğunu belirterek savaşın bölge halkları açısından büyük kayıplara yol açtığını söyledi.

Savaşın uluslararası toplumun ortak çıkarlarına hizmet etmediğini belirten Şi, BRICS ülkelerinin bölgede barışın sağlanması için üzerlerine düşen rolü üstlenmesi gerektiğini vurguladı. Şi, BRICS ülkelerinin yalnızca bölgesel çatışmaların sona erdirilmesi için değil, uluslararası düzenin daha adil ve eşit hale getirilmesi için de birlikte hareket etmesi gerektiğini söyledi.

Çin Devlet Başkanı, “BRICS ülkeleri tarihin doğru tarafında yer almalı” ifadelerini kullandı.

Putin Batı'yı hedef aldı

Küresel ekonomik rekabetin giderek daha sert biçimler aldığını belirten Putin, “Bugün Batılı rakipleriniz eski liderliklerini yeniden kazanmak için ellerinden gelen her şeyi yapmaya çalışıyor” dedi. Rekabetin “çirkin biçimler” almaya başladığını dile getiren Putin, sanayi ve lojistik tesisleri ile boru hatlarına yönelik saldırıları da bu kapsamda değerlendirdi.

Rusya lideri, uluslararası ulaşım koridorlarının engellenmeye çalışıldığını ve gemilere el konulduğunu da söyledi. Putin ayrıca, kendi ulusal çıkarlarını savunan ülkelere yönelik “ikincil yaptırım” tehditlerinin kullanıldığını ifade etti.

Putin, BRICS'in Batı merkezli ekonomik sistemden bağımsız biçimde hareket edebilecek bir yapı haline gelmesi gerektiğini belirtti.

Pezeşkiyan: ABD'li bir bölge polisine ihtiyaç yok

İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, “Orta Doğu’nun bir bölge polisine ihtiyacı yok” diyerek ABD’nin bölgedeki askeri ve siyasi rolünü eleştirdi. İran Cumhurbaşkanı, bölgenin güvenliğinin dış müdahalelerle değil, bölge ülkelerinin iş birliğiyle sağlanması gerektiğini savundu.

Pezeşkiyan’ın mesajı, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları sonrasında bölgedeki güç dengelerinin yeniden tartışıldığı bir dönemde geldi.

İran lideri, bölge ülkelerinin kendi güvenliklerini sağlama kapasitesine sahip olduğunu ve dışarıdan dayatılan güvenlik mekanizmalarının bölgedeki sorunları çözmek yerine derinleştirdiğini savundu.

İran Cumhurbaşkanı, BRICS ülkelerinden meşru ticaretin engellenmesini önleyecek mekanizmalar oluşturmasını istedi. İran’a yönelik ABD ve İsrail saldırılarının ardından ekonomik baskının daha tehlikeli bir aşamaya geldiğini belirten Pezeşkiyan, BRICS’in bu konuda daha etkin bir rol üstlenmesi gerektiğini söyledi.

İran Cumhurbaşkanı, BRICS’in çok taraflılığın güçlendirilmesi ve küresel karar alma mekanizmalarının daha dengeli hale getirilmesi açısından önemli bir fırsat sunduğunu söyledi.

Pezeşkiyan, zirve kapsamında Hindistan Başbakanı Narendra Modi ile de görüştü. Görüşmede Batı Asya’daki durum, bölgesel barış ve istikrar, deniz ticaretinin güvenliği ve Hürmüz Boğazı’ndaki seyrüsefer ele alındı. İki lider, deniz ticaretinin ve denizcilerin güvenliğinin korunmasının önemine dikkat çekti.

Modi: BRICS kuralları şekillendirmeli

Hindistan Başbakanı Narendra Modi, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) reformunun daha fazla ertelenemeyeceğini, bu konudaki metin temelli müzakerelerin kesin bir zaman çizelgesine ve net sonuçlara bağlanması gerektiğini söyledi. Küresel Güney'in "kurallara uyanlar" yerine "kuralları şekillendirenler" konumuna geçmesi gerektiğini belirten Modi, BRICS'in bu dönüşüm için gerekli diplomatik ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesinde rol oynayabileceğini dile getirdi.

Yeni Delhi Bildirisi kabul edildi

Zirvenin en önemli diplomatik gelişmelerinden biri, BRICS ülkelerinin ortak bildiri konusunda uzlaşması oldu.

Mayıs ayında BRICS dışişleri bakanları İran savaşı konusunda ortak bildiri üzerinde anlaşamamış ve Hindistan başkanlık özeti yayımlamak zorunda kalmıştı. Bu nedenle Yeni Delhi Zirvesi’nde ortak bildiri çıkarılması, örgütün birlik görüntüsünü koruyabilmesi açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.

Yeni Delhi Bildirisi’nde savaşlar, uluslararası ticaret, tek taraflı yaptırımlar, küresel yönetişim ve çok taraflılık gibi başlıklar ele alındı.

Bildiride özellikle Batı Asya’daki savaş konusunda derin endişe dile getirilirken, taraflara gerilimi tırmandıracak adımlardan kaçınmaları çağrısı yapıldı. Sivillerin ve sivil altyapının korunması, devletlerin egemenliği ve toprak bütünlüğüne saygı gösterilmesi gerektiği vurgulandı.

Bildiride ayrıca tek taraflı gümrük tarifeleri ve ticaret önlemlerinin küresel ticareti bozduğu yönündeki eleştiriler yer aldı. BRICS ülkeleri, Dünya Ticaret Örgütü kuralları temelinde daha adil ve kurallara dayalı bir ticaret sisteminden yana olduklarını belirtti.

Zirvenin ikinci gününde liderlerin küresel yönetişim, çok taraflılık, ekonomik iş birliği ve BRICS’in geleceğine ilişkin görüşmelerini sürdürmesi bekleniyor.

(Dış Haberler)