Erken Cumhuriyet’in yoksulları, mahkumları, sokaktaki insanları fotoğraflarda

Pera Müzesi, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün (İAE) 20. yılı kapsamında hazırlanan “Cumhuriyetin Kamera Arkası” sergisini 29 Eylül’de ziyarete açıyor. İdil Çetin ve Ahmet Ersoy’un küratörlüğünü üstlendiği sergi, 1920’lerden 1950’lerin başlarına uzanan dönemin gündelik hayatına, haberlerde yer bulmayan fotoğraflar ve basın fotoğrafçılığının perde arkasında kalan görüntüler üzerinden bakıyor.

Suna ve İnan Kıraç Vakfı Fotoğraf Koleksiyonu ile Basın Fotoğrafları Arşivi’nden seçilen kareleri bir araya getiren sergide, dönemin yerleşik görsel hafızasının dışında kalan insanlara, anlara ve hikâyelere odaklanılıyor. Sergi, haber üretimi sırasında seçilmeyen ya da dolaşıma girmeyen fotoğrafları yeniden görünür kılarak erken Cumhuriyet İstanbul’unun toplumsal çeşitliliğine farklı bir açıdan bakmayı amaçlıyor.

90 bini aşkın fotoğrafın arasından

Serginin temelini oluşturan Basın Fotoğrafları Arşivi, 90 binden fazla fotoğraf barındırıyor. Arşivde yer alan görüntülerin önemli bir bölümünü kusurlu, hasarlı ya da erken Cumhuriyet döneminin estetik ve ideolojik beklentilerinin dışında kalan kareler oluşturuyor.

Geleneksel sergileme ve arşivleme anlayışında çoğu zaman geri planda kalan bu fotoğraflar, “Cumhuriyetin Kamera Arkası” ile yeniden gündeme taşınıyor. Sergi, kullanılmayan görüntülerin yalnızca arşivin fazlalıkları olmadığını; dönemin gündelik hayatına ve haber üretim süreçlerine ilişkin farklı bilgiler taşıdığını ortaya koyuyor.

1920’lerden 1950’lerin başlarına uzanan seçki, Türkiye’de foto muhabirliğinin erken dönemlerine de ışık tutuyor. Fotoğrafların önemli bir bölümünü İstanbul’da Cumhuriyet gazetesi foto muhabirleri Selahattin Giz ve ustası Namık Görgüç çekmiş olsa da isimlendirilmemiş negatiflerden oluşan arşivde dönemin farklı basın fotoğrafçılarına ait çok sayıda kare de bulunuyor.

“Cumhur”un görünmeyenleri

Sergideki fotoğraflar, erken Cumhuriyet döneminin egemen temsil biçimlerinin dışında kalan özneleri de öne çıkarıyor. Yoksullar, mahkûmlar ve sokaktaki insanlar gibi toplumsal yaşamın çoğu zaman görünmeyen kesimleri, arşivdeki kareler aracılığıyla serginin merkezine taşınıyor.

“Cumhuriyetin Kamera Arkası”, döneme ilişkin nostaljik ve tek sesli bir anlatı kurmak yerine arşivin filtrelenmemiş yapısından hareket ediyor. Sergi, erken Cumhuriyet döneminin belirsizliklerini, gerilimlerini ve toplumsal çeşitliliğini fotoğraflar üzerinden tartışmaya açarken, bu dönemin farklı biçimlerde nasıl hatırlanabileceğine de odaklanıyor.

“Cumhuriyetin Kamera Arkası”, 29 Eylül 2026–28 Mart 2027 tarihleri arasında Pera Müzesi’nde ziyaret edilebilir.

Pera Müzesi, salı-cumartesi günleri 10.00-19.00, pazar günleri ise 12.00-18.00 saatleri arasında açık. “Uzun Cuma” kapsamında cuma günleri 18.00-22.00 saatleri arasında tüm ziyaretçiler, “Genç Çarşamba” kapsamında ise çarşamba günleri tüm öğrenciler müzeyi ücretsiz ziyaret edebilir.