Okullar açılıyor, uyum haftası başlıyor, ailelerinin bütçesi yetmiyor

İzmir — Yeni eğitim öğretim yılı bugün 1, 5 ve 9. sınıfların uyum haftası ile başlıyor. Ancak kırtasiyeden okul kıyafetine, servisten beslenmeye kadar eğitim masrafları ailelerin bütçesini kat kat aşıyor. Çocuklarının okul ihtiyaçlarını karşılamaya çalışan aileler, alışveriş listesini kısaltıyor, servisten vazgeçiyor, LGS'ye hazırlanan çocuğunu dershaneye gönderemiyor. Bir öğrencinin yalnızca kırtasiye masrafı 3 bin lirayı bulurken forma, çanta ve ayakkabının eklenmesiyle tutar katlanıyor. Devlet okullarında velilerden temizlik malzemesi ve çeşitli ödemeler de talep ediliyor.

Okulların açılmasına sayılı günler kala işçi ailelerinde eğitim masrafları gündemin ilk sıralarında. Defter, kalem, çanta ve okul kıyafetiyle başlayan harcamalara servis, günlük beslenme ve okul tarafından istenen malzemeler ekleniyor. DIGEL işçisi iki veli ile bir belediye işçisinin eşi, yeni eğitim öğretim yılı öncesinde karşı karşıya kaldıkları masrafları gazetemize anlattı.

İki çocuk için ilk hesap 5 bin lira

DIGEL direnişçisi Nurdan'ın üç oğlundan biri liseyi bitirdi, diğer ikisi ise ilkokul 3'üncü ve ortaokul 1'inci sınıfa başlayacak. Ailenin tek düzenli geliri eşinin aldığı 42 bin liralık ücret. Evlerinin kira olmaması bütçeyi bir ölçüde rahatlatsa da Nurdan, daha okul alışverişine başlamadan çeşitli ödemeler yaptıklarını anlattı.

Ortaokula başlayan oğlu için okul aile birliğine 600 lira yatırdıklarını söyleyen Nurdan, okulun ayrıca dört paket A4 kağıdı istediğini ve bunun da yaklaşık 600 liraya mal olduğunu belirtti: “Devlet okulu olduğu için isteyenden istiyorlar. Ben bu kadarını yaptım, daha fazla yapanlar da vardır eminim.”

Asıl alışveriş ise henüz başlamadı. Yalnızca defterlerin 500-600 lirayı bulacağını söyleyen Nurdan, okul kıyafetinin tanesinin 800 lira olduğunu belirtti. Yazlık ve kışlık olmak üzere iki forma alınması gerekiyor. Buna boya, kalem, çanta ve ayakkabı da eklenecek. İki çocuğun başlangıç masrafının en az 5 bin lirayı bulacağını hesaplayan Nurdan, “Okul zaten başlı başına bir masraf. Devlet okuluna gidiyor diye çok masrafsız değil” dedi.

Servis iki çocuk için en az 10 bin lira

Okul açıldıktan sonra masraf bitmiyor. Bu yıl servis kullanmak zorunda kalacaklarını anlatan Nurdan, yakın mesafede tek çocuk için servis ücretinin yaklaşık 6 bin lira olduğunu, iki çocuk için ayda en az 10 bin lirayı gözden çıkarmaları gerektiğini söyledi.

Buna çocukların günlük beslenmesi de eklenecek. Özellikle ilkokula giden oğlunun her gün beslenme ve meyve suyu götürdüğünü anlatan Nurdan, kalem, silgi, kalemtıraş ve boya gibi malzemelerin de yıl içinde sürekli yenilenmesi gerektiğini belirtti.

‘Hep kısıtlayarak aldım’

DIGEL işçisi Nurcan 8'inci sınıfa başlayan kızını tek başına büyütüyor. Aylık geliri yaklaşık 35 bin lira olan Nurcan, annesi ve kızıyla birlikte yaşıyor. Evin kirası 12 bin 500 lira. Annesinin emekli aylığının olmadığını söyleyen Nurcan, “Ben ne getirsem o” diyerek evin geçiminin kendi ücretine bağlı olduğunu anlattı.

Nurcan'la konuştuğumuz sırada anne-kız kırtasiye alışverişindeydi. Maaşının yattığı gün alışverişe çıktığını söyleyen Nurcan, ihtiyaçların tamamını alamamasına rağmen yaklaşık 3 bin lira ödedi: “Kaç ders varsa ona göre defterlerini aldık. Bir kurşun kalem, bir kırmızı kalem... Hep kısıtlayarak aldım. 3 bin liraya yakın para ödedim. Bunun içinde çanta, suluk yok. Kıyafet ve pantolon da daha duruyor.”

Okul kıyafetlerinin de pantolonla birlikte yaklaşık 3 bin lirayı bulacağını tahmin eden Nurcan, çanta ve suluk masrafının bunun dışında olduğunu söyledi.

Okul tercihini de masraflar belirledi

Nurcan'ın önündeki bir başka masraf ise LGS. 8'inci sınıfa geçen kızının başarılı bir öğrenci olduğunu ancak ekonomik nedenlerle dershaneye gönderemediğini söyleyen Nurcan, baktığı dershanelerde ücretlerin 100 bin liranın üzerinde olduğunu anlattı.

“Çocuk zaten çok başarılı ama dershaneye vermemiz imkansız. 100 bin liranın üzeri hep. Ben zaten tek başımayım, babası da yok. Karşılayamayacağım miktarlar. Evde artık nasıl hazırlanabilirse öyle devam ediyoruz” diyen Nurcan, test ve hazırlık kitaplarıyla kızını sınava hazırlamaya çalıştığını söyledi.

Servis ücretini karşılayamayacağı için okul tercihinde de ekonomik koşulların belirleyici olduğunu söyleyen Nurcan, “Çok iyi bir okul seçmek isterdim ama maalesef en yakın okul neresiyse, en masraf çıkarmayacak şekilde seçmek zorunda kaldım” dedi.

Günlük 100 lira artık yetmiyor

Okulların açılmasıyla günlük beslenme ve kantin harcamaları da yeniden başlayacak. Geçen yıl kızına günlük 100 lira verdiğini söyleyen Nurcan, bu yıl aynı paranın yetip yetmeyeceğini şimdiden düşündüklerini anlattı.

Ücretine yılda bir kez zam geldiğini ancak temel ihtiyaçlara yıl içinde defalarca zam yapıldığını söyleyen Nurcan, “Biz ocak ayında bir kere zam alıyoruz, sonra kıt kanaat ne kadar geçinebilirsek geçiniyoruz. Kantinde okul bitmeden zam yapıldı, şimdi yeni yılda tekrar zamlar yapılacak. Bir yere gidiyorsun, üç ay sonra tekrar gidiyorsun zam yapılmış. Biz bir kere zam alıyoruz, ama neden diğer her şeye yılda üç kere zam yapılıyor?” diye sordu.

Nurcan çözümü ihtiyaçları kısmakta bulduğunu söyledi: “Zorlanıyoruz. Artık en ucuz ne varsa, en sıradan ne varsa onu almaya çalışıyorum.”

Devlet okulunda temizlik listesi

Bir belediye işçisinin eşi olan Gurbet'in ise iki çocuğu okula başlayacak. Çocuklarından biri 1'inci sınıfa, diğeri devlet okulunun ana sınıfına gidecek.

İlkokula başlayan çocuğu için doğrudan “kayıt parası” istenmediğini ancak velilere temizlik malzemesi listesi verildiğini söyleyen Gurbet, malzeme almak istemeyenlerden en az 1500 lira ödeme istendiğini anlattı. Aile para vermek yerine malzemeleri kendisi almayı tercih etti ve yalnızca birkaç temizlik ürünü için 1300 lira ödedi.

Okul kıyafeti ise 1800 lira tuttu. Bu parayla iki tişört, bir pantolon ve bir şort aldılar. Çanta ve iki çocuk için ayakkabı alışverişi de eklendiğinde hesaplarındaki 6 bin liranın tamamı bitti. Üstelik defter, kalem ve diğer kırtasiye malzemeleri henüz alınmadı. Gurbet, marketlerde en ucuz okul çantasının 700-800 liradan, bir defterin ise 200-300 liradan başladığını söyledi.

Üç saatlik ana sınıfına 12 bin 600 lira

Ailenin ana sınıfına başlayacak diğer çocuğu için de yalnızca kayıt ücreti yıllık 12 bin 600 lira. Üstelik söz konusu okul özel değil, devlet okulu. Çocuk burada günde yaklaşık üç saat eğitim görecek.

Kayıt ücretinin üzerine kırtasiye ve temizlik malzemeleri de eklenecek. Gurbet, geçen yıl diğer çocuğunun devlet okulundaki okul öncesi ihtiyaçları için 5 bin 700-5 bin 800 lira harcadıklarını söyledi. Peçete, ıslak mendil, sıvı sabun, bardak ve boya gibi ihtiyaçlardan oluşan listenin bu yıl 6-7 bin lirayı bulmasını bekliyor. Buna okul kıyafeti için yapılacak ödeme de dahil değil.

Bir öğün tavuk pilav 150 lira

Okullarda ücretsiz yemek olmaması da aile bütçesine yeni bir kalem ekliyor. Ana sınıfındaki çocuğun kahvaltısını aile evden gönderecek. İlkokula giden çocuk için de öğle yemeğini aile karşılayacak.

Gurbet, çocuğuna günlük en az 100-200 lira vermeleri gerekeceğini belirterek; “Evde hazırlasan da o para, kantinde yesen de o para” dedi. Geçen yıl okulda küçük bir porsiyon tavuk pilavın 150 liraya satıldığını söyleyen Gurbet, “İki tabak yese yine doymayacak” diye konuştu.

Daha kırtasiye alışverişini tamamlamadan 6 bin liralarının bittiğini anlatan Gurbet, kalan ihtiyaçlar için de yaklaşık 15 bin lira harcamaları gerekeceğini tahmin ediyor. “Hiçbir şey almadık yani; bir çanta, küçük bir çanta, iki ayakkabı... 6 bin lira vardı zaten. Eşim ‘Para bitti, hadi çıkıyoruz mağazadan’ dedi. Her şey çok masraflı” ifadelerini kullandı.

‘Masraf 20 bin lirayı buldu, liste daha bitmedi’

Petrokimyada çalışan bir başka işçinin ise biri ortaokula, diğeri liseye giden iki çocuğu var. İşçi, daha ayakkabı, defter ve kalem alışverişine başlamadan okul masraflarının yaklaşık 20 bin lirayı bulduğunu söyledi. Büyükçiğli Anadolu Lisesi okul aile birliğine 5 bin lira, Kemal Hadımlı Ortaokuluna “okul kayıt parası” açıklamasıyla 2 bin lira ödeme yaptı. Okul ihtiyaçları kapsamında yaptığı bir kısım alışveriş ise 4 bin 750 lira tuttu.

Okul kıyafetleri için çocuk başına 4 bin 500-5 bin lira harcadığını belirten petrokimya işçisi, “Daha listedeki kalemleri almadık, çocukların ayakkabıları da var. Talep edilenleri karşılamaya çalışsak iki çocuğun sırf okula başlayabilmesi için 50 bin lira masraf yapacağız” dedi.