Eskişehir'de küresel maden savaşı: Acele kamulaştırma kararı Resmi Gazete’de

Eskişehir – Eskişehir Beylikova ve Sivrihisar sınırlarında yer alan ve Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü uhdesinde bulunan ruhsat sahasındaki toplam 258 taşınmazın acele kamulaştırılmasına yönelik Cumhurbaşkanı Kararı 31 Ağustos 2026 tarihli Resmi Gazete'de yayımlandı. Karar kapsamında, yaklaşık 2 milyon 636 bin 433 metrekarelik devasa bir alanın, nükleer ve teknolojik yatırımlar yürüten şirketlerin kullanımına sunulması planlanıyor.

Eti Maden sahasında mülkiyet engelleri jet hızıyla aşılıyor

Resmi Gazete’de yayımlanan karar, ruhsat sahasında toryum, barit, florit ve nadir toprak elementlerine yönelik yatırımların hızla hayata geçirilmesini amaçlıyor. Bu doğrultuda bölgede inşa edilecek açık ocak proje alanları, dekapaj ve pasa döküm sahaları, bağlantı yolları, stok alanları ve asitli atıkların depolanacağı büyük ölçekli atık barajları için mülkiyet engelleri jet hızıyla aşılıyor. Kamulaştırma kapsamına alınan Sivrihisar ve Beylikova ilçelerine bağlı Karkın, Okçu ve Kızılcaören mahallelerindeki araziler, tarımsal üretimin ve yerel yaşam alanlarının doğrudan etkilenmesine yol açıyor. Devletin bu stratejik kaynakları bir an önce ekonomiye kazandırmak gerekçesiyle mülkiyet haklarını hızla devrettiği görülüyor.

Dünyanın ikinci büyük yatağı küresel güçlerin kıskacında

Nadir toprak elementleri, akıllı telefonlardan rüzgar türbinlerine, elektrikli araç motorlarından savaş uçakları ve güdümlü füzelere kadar birçok stratejik teknolojide vazgeçilmez bir hammadde olarak kabul ediliyor. Küresel düzeyde bu elementlerin üretiminin yaklaşık yüzde 60 ila 70'ini, rafinasyon kapasitesinin ise yaklaşık yüzde 90'ını elinde bulunduran Çin, fiili bir tekel konumunda yer alıyor.

Batı ittifakı ve özellikle ABD, bu tekeli kırarak kendi tedarik zincirini güvence altına almak için alternatif kaynak arayışını hızlandırdı. Eskişehir Beylikova'da tespit edilen 694 milyon tonluk devasa rezerv, Çin'deki Bayan Obo sahasından sonra dünyanın keşfedilmiş en büyük ikinci nadir toprak elementi yatağı olarak bu küresel mücadelenin tam merkezinde yer alıyor. Türkiye, 2023 yılında kurulan pilot tesisle laboratuvar düzeyinde çalışmalar yapsa da, cevheri yüksek saflıkta işleyecek teknolojiye henüz sahip bulunmuyor. Çin ile teknoloji transferinde uzlaşı sağlanamaması nedeniyle tıkanan ortaklık görüşmeleri, rotanın Batı'ya çevrilmesine yol açtı.

Trump ve Erdoğan görüşmesinin ardından gelen nükleer mutabakat

Eylül 2025'te New York'taki Birleşmiş Milletler Genel Kurulu esnasında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile ABD Başkanı Donald Trump arasında gerçekleşen zirve, Beylikova'daki madenlerin işletme hakkının ABD'li şirketlere verilip verilmediği tartışmalarını alevlendirdi. Trump'ın müttefik ülkelerin stratejik maden kaynaklarına olan ilgisi ve ABD'li diplomatların Beylikova'yı bir stratejik fırsat olarak tanımlaması bu iddiaları güçlendirdi.

Görüşmenin ardından iki ülke arasında imzalanan Stratejik Sivil Nükleer İşbirliği Mutabakat Zaptı, muhalefet temsilcileri tarafından mercek altına alındı. Butlan atanmasından önce CHP’nin başında bulunan şimdi Yeni Parti Genel Başkanı olan Özgür Özel, iktidarı meşruiyet arayışı karşılığında ülkenin geleceğini satmakla eleştirdi. Yeni Parti Zonguldak Milletvekili Deniz Yavuzyılmaz ise ABD Temsilciler Meclisi'ne ait gizli toplantı tutanaklarını gündeme getirerek, bu nükleer anlaşmanın arka planında Beylikova yataklarının bulunup bulunmadığını sorguladı.

Alpu Ovası ve Sakarya havzasını bekleyen büyük tehdit

Polen Ekoloji Kolektifi tarafından yayımlanan Türkiye'de Ekstraktivizmle Mücadele raporu, bu durumu ekolojik yıkım yaratan bir yeşil sömürgecilik modeli olarak tanımlıyor. Rapora göre, çıkarılan cevherlerin ham ya da yarı işlenmiş olarak düşük katma değerle yurt dışına gönderilmesi hedeflenirken, çevre ve sağlık faturası tamamen yerel halka kalıyor. Eskişehir'de alanların yüzde 71'inin maden ruhsat alanı ilan edilmesi, kenti adeta sistematik olarak gözden çıkarılmış bir bölge haline getiriyor. Sivrihisar Kaymaz'daki siyanürlü atık barajları ve Tepebaşı-Mihalgazi hattındaki altın madeni projelerinin yanına eklenen Beylikova projesi, Alpu Ovası'nın birinci sınıf tarım arazilerini ve Sakarya Nehri havzasını büyük bir tehdit altına sokuyor.

Beylikova radyoaktif bir felakete mi gebe?

Beylikova'daki maden sahasının jeolojik yapısı, nadir toprak elementleri ile radyoaktif toryum minerallerini iç içe barındırıyor. Cevherin işlenmesi sırasında yan ürün olarak ortaya çıkacak radyoaktif toryumun depolanması çözülmesi gereken en büyük sorun olarak görülüyor. Uzmanlar, toryumun doğal olarak radyoaktif olduğunu ve kontrolsüz depolanmasının çevre ile insan sağlığı için telafi edilemez felaketlere yol açacağını belirtiyor.