Mona Lisa’nın sırrı: Sanat mı, yoksa tarihin en büyük sanat soygunu mu?

Dünyanın en ünlü tablosu Mona Lisa’nın önünde her yıl milyonlarca insan dakikalarca sıraya giriyor. Peki bu tabloyu bu kadar özel kılan şey, Leonardo da Vinci’nin dehası mı, yoksa 1911’de yaşanan ve tüm dünyayı sarsan bir hırsızlık mı? Sanat tarihçileri bu soruyu yanıtlarken hemfikir: Mona Lisa’yı bugün tanıdığımız küresel ikona dönüştüren şey, büyük ölçüde 21 Ağustos 1911’de Louvre’dan çalınması.

Hırsızlık öncesi müzelerden birinde “sıradan” bir başyapıt

Bugün inanılması güç olsa da, 1911 öncesinde Mona Lisa, Louvre’daki birçok başyapıttan yalnızca biriydi. Sanat tarihçisi Mary McGillivray’in ifadesiyle, “Bir başyapıt olarak kabul ediliyordu, ancak başyapıtlarla dolu bir müzedeki başyapıtlardan sadece biriydi. Bugün sahip olduğu ünlülük statüsüne kesinlikle sahip değildi.”

Tablo, Leonardo da Vinci tarafından 1503-1506 yılları arasında Floransalı ipek tüccarı Francesco del Giocondo’nun eşi Lisa Gherardini’nin portresi olarak yapılmıştı. Eser, Leonardo’nun 1519’daki ölümünün ardından Fransa Kralı I. François’nın eline geçmiş ve 1797’den itibaren Louvre’da sergilenmeye başlamıştı. Sanat çevrelerinde saygı görse de, sıradan halkın çok azı bu tablonun adını biliyordu.

21 Ağustos 1911: Tarihin en cesur sanat soygunu

Olay, Louvre’un kapalı olduğu bir pazartesi sabahı gerçekleşti. İtalyan asıllı bir badana ustası ve tamirci olan Vincenzo Peruggia, müze çalışanı kılığına girerek Louvre’a girdi. Peruggia, Salon Carré’deki duvardan tabloyu indirdi, yakındaki bir merdiven boşluğuna götürdü ve ağır çerçevesinden çıkardı. Tabloyu beyaz iş önlüğünün altına gizleyerek müzeden çıktı ve Rue de Rivoli’deki kalabalığa karıştı.

Peruggia’nın bu işi nasıl başardığı konusunda farklı rivayetler olsa da, kesin olan bir şey var: Tablonun kaybolduğunu fark etmek neredeyse 24 saat sürdü. Ertesi sabah müzeye gelen ressam Louis Béroud, tablonun asılı olduğu yeri boş bulduğunda durumu güvenliğe bildirdi. Müze yetkilileri başlangıçta tablonun fotoğraf çekimi veya temizlik için kaldırıldığını sandı.

Hırsızlık sonrası: Medya fırtınası ve küresel ün

Hırsızlık haberi duyulduğunda ortaya çıkan medya fırtınası, sanat tarihinde eşi benzeri görülmemiş bir olaydı. Fransız polisi, tablonun 6 bin 500 fotoğrafını Paris sokaklarında dağıttı. New York Times “60 Dedektif Çalınan Mona Lisa’yı Arıyor, Fransız Kamuoyu Öfkeli” manşetiyle olayı duyurdu. Avrupa’nın önde gelen tüm gazeteleri tablonun röprodüksiyonlarını basarak hırsızlığa geniş yer ayırdı.

Bu yoğun medya ilgisi, o güne kadar Mona Lisa’nın adını bile duymamış milyonlarca insanı tablo hakkında bilgi sahibi yaptı.

Hırsızlık o kadar büyük bir sansasyon yarattı ki, soruşturma sırasında ünlü ressam Pablo Picasso bile sorguya çekildi. Şair Guillaume Apollinaire de gözaltına alındı. Tablonun İsviçre’de, Arjantin’de, hatta Amerikalı milyarder J.P. Morgan’ın konağında olduğu yönünde spekülasyonlar ortaya atıldı.

Hırsızın motivasyonu ve tablonun bulunması

Peruggia’nın gerçek motivasyonu tartışmalı olsa da, ifadesinde tabloyu “vatanseverlik” duygusuyla, eserin İtalya’ya ait olduğunu düşündüğü için çaldığını söyledi. İlginçtir ki Peruggia, tabloyu çaldıktan sonra Paris’ten hiç ayrılmadı. İki yıla yakın bir süre boyunca tablo, Paris’teki dairesinde, bir sandığın içinde veya yatağının altında saklandı.

Aralık 1913’te Peruggia, tabloyu Floransa’daki bir antikacıya satmaya çalışırken yakalandı. Tablo 1914’te Louvre’a iade edildi. Bu noktada Mona Lisa artık sadece bir tablo değil, tüm dünyanın iki yıldır konuştuğu bir efsaneydi.