Kırşehir'in eşsiz jeolojik mirası tehlike altında: Kuşdili travertenleri kuruyor!

Kırşehir — Kırşehir'de binlerce yıllık doğa tarihiyle şekillenen Kuşdili Travertenleri, son dönemde yaşanan yanlış uygulamalar nedeniyle yok olma tehdidiyle karşı karşıya kalmış bulunuyor. Jeoloji Yüksek Mühendisi ve Tıbbi Jeoloji Uzmanı Dr. Eşref Atabey, bu önemli jeolojik mirasın can damarı olan sıcak suların kesildiğini ve alanın tamamen kurumaya terk edildiğini dile getirdi. Atabey, kent merkezindeki Kuşdili ve Kayabaşı mahallelerinde uzanan bu eşsiz oluşumun, gerekli önlemler alınmadığı takdirde bir daha geri döndürülemeyecek şekilde doğal canlılığını yitirme riski taşıdığını dile getirdi.

Yirmidokuz yıl sonra karşılaşılan acı manzara

Geçtiğimiz günlerde Kırşehir’de incelemelerde bulunan Atabey, bölgedeki ilk bilimsel araştırmalarını 1996 yılında Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü dergisinde raporlaştırdığını belirtti. Yaklaşık otuz yıl aradan sonra, 17 Ağustos tarihinde bölgeyi tekrar ziyaret ettiğini aktararak, geçmişte sıcak suların traverten sırtlarından süzülerek göz alıcı şelaleler oluşturduğu alanın günümüzde adeta kupkuru bir kayaya dönüştüğünü dile getirdi. Atabey, sıcak suların kesilmesiyle birlikte travertenlerin büyüme sürecinin tamamen durduğunu ve bu eşsiz yapının zamanla aşınarak doğal formunu kaybetmeye başladığını kaydetti.

Doğal renklerin ve canlılığın solma riski

Kuşdili Travertenleri yamaçlarında göze çarpan kırmızı, kahverengi ve sarı tonların, yer altından süzülen sıcak suların bünyesindeki demirli minerallerden ileri geldiğinin altını çizerek, yeşilimsi ve mavimsi renkler ise suyun çevrelediği alanda gelişen alg ve siyanobakterilerin biyolojik faaliyetleri sonucu ortaya çıktığını ifade etti. Akışın durmasının sadece mineral çökelimini sonlandırmakla kalmayacağını, aynı zamanda bu renk cümbüşünü var eden mikroorganizmaların yaşamını da tehlikeye soktuğunu vurgulayan Atabey, suyla beslenemeyen traverten sırtlarının, zamanla renklerini kaybederek grileşme ve ufalanma tehlikesiyle karşı karşıya kaldığını söyledi.

Yer bilimleri için açık hava laboratuvarı yok oluyor

Uluslararası literatürde jeolojik miras ve jeosit niteliği taşıyan bu oluşumun yerkabuğunun evrimini anlamak açısından büyük önem arz ettiğinin altını çizen Atabey, Kuşdili Travertenleri'nin yer bilimleri eğitimi alan öğrenciler ve araştırmacılar için paha biçilmez bir açık hava laboratuvarı olduğunu belirtte. Atabey, jeolojik mirasların korunmasının yerkürenin tarihsel arşivini korumak anlamına geldiğini belirterek, bu alanın kaybedilmesinin Kırşehir ve Türkiye için geri dönülemez bir kültürel ve bilimsel kayıp olacağını ifade etti.

İnsan kaynaklı hatalar ve boru hattı krizi

Atabey’in tespitlerine göre travertenlerin kurumasına yol açan sebeplerin başında hatalı uygulamalar geliyor. Sıcak yer altı sularının doğal akış yolları ya çevre kuyulardaki çalışmalar sebebiyle başka yönlere kaydırılmış ya da önceki yıllarda sırt boyunca akan sıcak su yapay bir boru hattının içine hapsedilmiş durumda bulunuyor. Traverten sırtı üzerine döşenen ve üzeri çimentoyla kaplanan bu borunun ucunun kapatılmış olması ve borunun zamanla tıkanması, suyun yüzeye ulaşmasını tamamen engelliyor. Bu müdahale, jeolojik sürecin doğal seyrini kesintiye uğratarak kuruma sürecini hızlandırıyor.

Oturma dubaları ve fiziksel ezilme tehlikesi

Atabey’in araştırmalarına göre doğal oluşumu tehdit eden bir diğer önemli unsur ise traverten kütlesinin hemen önündeki havuz bölümünde yer alıyor. Havuzun içerisine yerleştirilen oturma dubaları ve bu alanda yürüyen ziyaretçiler, travertenlerin temel yapı taşı olan kalsiyum karbonat çamuruna büyük zarar veriyor. Henüz sertleşmemiş bu hassas çökellerin ezilmesi, güncel jeolojik oluşum sürecini fiziksel olarak baltalıyor ve travertenlerin kendini yenilemesini imkansız kılıyor.

Kurtarma reçetesi doğal akışın geri verilmesinde saklı

Bu benzersiz doğa harikasının tamamen taşlaşmış ve cansız bir kütleye dönüşmesini engellemek amacıyla acil bir kurtarma planının devreye sokulması gerektiğine işaret eden Atabey, öncelikle traverten sırtı üzerine çekilen ve üzeri çimentoyla kapatılan yapay boru hattının derhal sökülmesi gerektiğini kaydetti. Sırttaki doğal olukların temizlenerek termal suyun yeniden bu oluklardan serbestçe akıtılmasının, traverten oluşumunun kaldığı yerden devam etmesi için tek yol olduğunu belirten Atabey, ayrıca havuz içindeki tüm oturma dubalarının kaldırılması ve ziyaretçilerin suyla doğrudan temasının kesilerek alanın yalnızca uzaktan izlenebilecek bir seyir alanı olarak düzenlenmesi gerektiği vurguladı.