İşsizlik Fonu’nda paylar tersine döndü: Patrona yüzde 44,3, işçiye yüzde 31

 

Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi (DİSK-AR), Ağustos 2026 İşsizlik Sigortası Fonu Bülteni'ni yayımladı. "İşsizlik Sigortası Fonu İşveren Teşvik Fonu'na Dönüştü" başlıklı araştırmada, İşsizlik Sigortası Fonu'nun (İSF) giderlerinin giderek daha büyük bölümünün işsizler yerine patronlara teşvik ve desteklerine ayrıldığı belirtildi.

DİSK-AR'ın İŞKUR verilerinden yaptığı hesaplamaya göre 2016'da İSF giderleri içinde işsizlik sigortası ödemelerinin payı yüzde 37,4 iken bu oran 2026'nın ocak-temmuz döneminde yüzde 31'e geriledi. Aynı dönemde patronlara yönelik doğrudan ve dolaylı teşvik ve desteklerin payı ise yüzde 20,3'ten yüzde 44,3'e yükseldi. Böylece 10 yılda işçilere ayrılan pay 6,4 puan azalırken, patronlara ayrılan pay 24 puan arttı.

Fonun gelirinin yüzde 4'ü işçi primlerinden

İşsizlik Sigortası Fonu, işsizliğin ekonomik ve sosyal sonuçlarına karşı güvence sağlamak ve işsiz kalan sigortalılara gelir desteği sunmak amacıyla kuruldu. İşsizlik sigortası 1999'da 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanunu ile hayata geçirilirken, ödemeler 2002'de başladı.

Fonun temel gelir kaynaklarını sigortalının prime esas aylık brüt kazancı üzerinden alınan yüzde 1 işçi primi, yüzde 2 işveren primi ve yüzde 1 devlet katkısı oluşturuyor. Fon ayrıca prim gelirlerinin değerlendirilmesinden sağlanan kazançlar ve diğer gelirlerle büyüyor.

Fon giderleri arasında işçilere yapılan işsizlik sigortası, kısa çalışma, yarım çalışma, ücret garanti fonu ve nakdi ücret desteği ödemeleri bulunuyor. Patronlara teşvik ve destekler ile aktif işgücü piyasası programları da fondan karşılanıyor. DİSK-AR, doğrudan işsizlere yönelik ödemelerin payı gerilerken patronlara verilen teşviklerin ve işbaşı eğitim programlarının ağırlığının arttığına dikkat çekti.

Fondan kullanılabilecek pay yüzde 50'ye çıkarıldı

14 Temmuz 2025'te yayımlanan Cumhurbaşkanı Kararı ile İşsizlik Sigortası Kanunu'nda değişiklik yapılarak fondan kullanılabilecek gelir oranı yüzde 30'dan yüzde 50'ye yükseltildi. Bu kaynağın istihdamı artırıcı ve koruyucu tedbirlerin yanı sıra işgücü piyasasına yönelik hizmetlerin finansmanında kullanılması öngörüldü.

DİSK-AR, bu değişikliğin işçilerin fondan aldığı payın daha da azalması ve patronlara yönelik kaynak aktarımının artması riski taşıdığı değerlendirmesinde bulundu.

208,2 milyarlık giderin 92,2 milyarı patronlara

Rapora göre 2016 yılında 12,1 milyar TL olan toplam fon giderinin yaklaşık 3 milyar TL'si doğrudan veya dolaylı olarak patronlara aktarıldı. Aynı yıl işsizlik ödeneğine 4,5 milyar TL, kısa çalışma ödeneğine 1,5 milyon TL, yarım çalışma ödeneğine 3,4 milyon TL, ücret garanti fonuna 15,7 milyon TL ayrıldı. Aktif işgücü programlarına ise 491,2 milyon TL harcandı.

2026'nın ocak-temmuz döneminde tablo tersine döndü. Toplam 208,2 milyar TL'lik fon giderinin 92,2 milyar TL'si patronlara aktarıldı. Bunun 67,4 milyar TL'sini işveren teşvik ve destekleri, yaklaşık 24,8 milyar TL'sini işbaşı eğitim programları oluşturdu. Aktif işgücü programlarına 47,4 milyar TL ödendi.

Aynı dönemde işçilere yönelik toplam ödeme 64,5 milyar TL'de kaldı. Bunun 63,8 milyar TL'si işsizlik ödeneği, 59,6 milyon TL'si kısa çalışma ödeneği, 63 bin TL'si nakdi ücret desteği, 64 milyon TL'si yarım çalışma ödeneği ve 567,1 milyon TL'si ücret garanti fonu ödemelerinden oluştu.

10 yılda patronlara 513,6 milyar TL

İŞKUR'un İşsizlik Sigortası Fonu bültenlerinden derlenen verilere göre 2016'dan Temmuz 2026 sonuna kadar fonun toplam gideri 1 trilyon 33 milyar TL'ye ulaştı. Bu dönemde patronlara teşvik, destek ve işbaşı eğitim programları kapsamında toplam 513,6 milyar TL aktarılırken, işçilere yapılan işsizlik sigortası ödemeleri 325 milyar TL'de kaldı. Aktif işgücü programlarına ayrılan kaynak ise 162,3 milyar TL oldu.

Buna göre 2016'dan Temmuz 2026'ya kadar fon giderlerinin yüzde 49,7'si patronlara aktarılırken, işçilere yapılan ödemelerin toplam giderler içindeki payı yüzde 31,5'te kaldı.

Covid-19 salgını döneminde nakdi ücret desteği ve kısa çalışma ödeneğinin yaygınlaşmasıyla işçilere yapılan ödemeler artarken, salgın önlemlerinin sona ermesinin ardından 2022'de patronlara aktarılan kaynak ve destekler işçilere yapılan ödemelerin 3,4 katına çıktı.

Son üç buçuk yılda fonun yarısından fazlası patronlara

Raporda 2023-Temmuz 2026 dönemi ayrıca ele alındı. Bu dönemde İSF'nin toplam gideri yaklaşık 756 milyar TL olurken bunun 390,2 milyar TL'si patronlara aktarıldı. İşsizlik sigortası ödemelerine 215,6 milyar TL, aktif işgücü programlarına ise 135,1 milyar TL ayrıldı.

Böylece son üç buçuk yılda patronlara fon giderlerinden yüzde 51,6 pay alırken işçilerin payı yüzde 28,5'te kaldı. DİSK-AR'ın hesabına göre bu dönemde patronlaraişçiler için ayrılan kaynağın yaklaşık iki katı kaynak aktarıldı.

2,7 milyon işsizden 460 bini ödenek alabildi

DİSK-AR'ın dikkat çektiği bir diğer başlık ise işsizlik ödeneğine erişim oldu. TÜİK ve İŞKUR'un Haziran 2026 verilerine göre 2 milyon 688 bin resmi işsiz bulunmasına rağmen yalnızca 460 bin 501 kişi işsizlik ödeneği alabildi.

Buna göre resmi işsizlerin yüzde 82,9'una karşılık gelen yaklaşık 2,2 milyon kişi işsizlik ödeneğinden yararlanamadı. Ödenek alabilenlerin oranı ise yüzde 17,1'de kaldı. Başka bir ifadeyle her 100 işsizden yalnızca 17'si işsizlik ödeneğine erişebildi. DİSK-AR, işsizlik ödeneğinden yararlanma koşullarının kolaylaştırılması gerektiğini belirtti.

Fonun 817,3 milyar TL'lik varlığı bulunuyor

Raporda fonun mali varlıklarının nasıl değerlendirildiğine ilişkin veriler de yer aldı. DİSK-AR, 2019'a kadar açıklanan fon getirisinin 6 yılı aşkın süredir kamuoyuyla paylaşılmadığına dikkat çekti. İŞKUR bültenlerinde artık fonun getirisinin TÜFE ile karşılaştırılmasına imkan sağlayacak veriler yerine yalnızca portföyün yatırım araçlarına göre dağılımı yayımlanıyor.

Temmuz 2026 sonu itibarıyla İşsizlik Sigortası Fonu'nun toplam varlığı 817,3 milyar TL oldu. Bunun yüzde 73,6'sına karşılık gelen yaklaşık 601,2 milyar TL devlet tahvillerinde, yüzde 26'sına karşılık gelen 212,8 milyar TL mevduatta, yüzde 0,4'üne karşılık gelen yaklaşık 3,3 milyar TL ise Takasbank Para Piyasası'nda bulunuyor.

DİSK-AR, fonun 817,3 milyar TL'lik kaynağının 604,5 milyar TL'sinin likit olmadığına dikkat çekti. Raporda bu kaynağın devlet tahvillerine yatırıldığı ya da Takasbank Para Piyasası üzerinden bankacılık sistemine kısa vadeli olarak bağlandığı belirtilerek, fon kaynaklarının kamu borçlanmasının finansmanında kullanılan önemli bir kaynak haline geldiği ifade edildi.

DİSK: Fon işsiz kalan işçileri korumak için kullanılmalı

DİSK, raporun sonunda İşsizlik Sigortası Fonu'na ilişkin taleplerini de sıraladı. Fonun kuruluş amacına uygun biçimde kullanılması ve işsiz kalan bütün işçiler için gerçek bir gelir güvencesine dönüştürülmesi gerektiğini belirten DİSK, işveren teşvik ve desteklerine kaynak aktarımına son verilmesini istedi.

Konfederasyon ayrıca işsizlik ödeneğine hak kazanma koşullarının kolaylaştırılmasını, prim günü ve kesintisiz çalışma şartlarının yeniden düzenlenmesini, ödenekten yararlanma süresinin uzatılmasını ve ödenek miktarının yükseltilmesini talep etti. İşsizlik ödeneğinin alt sınırının asgari ücretin altında olmaması gerektiğini belirten DİSK, aktif işgücü programlarının güvenceli, kayıtlı ve nitelikli istihdama geçiş sağlayacak biçimde düzenlenmesini istedi.

Raporda ayrıca fonun gelir ve giderlerinin denetlenebilir ve kamuoyuna açık hale getirilmesi, fon yönetiminde işçi ve sendikaların söz ve karar hakkının güçlendirilmesi ve İSF'nin bütçe açıklarını kapatmak, işveren maliyetlerini azaltmak ya da sermayeye kaynak aktarmak amacıyla kullanılmaması talep edildi.