AYM'den 'sarı, yeşil, kırmızı bileklik' kararı: Cezaevinden çıkarılmasının engellenmesi hak ihlali

Anayasa Mahkemesi (AYM), Tekirdağ 2 No’lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Cezaevinde bulunan mahpuslardan Tufan İlbaş'ın cezaevinde sarı, yeşil ve kırmızı renkli boncuklar ile yaptığı bilekliğin, ziyarete gelen bir yakınına hediye edilmesinin engellenmesine ilişkin kararını açıkladı.

İlbaş, odasında boncuk işi yapmak için kargo ile kendisine gönderilen malzemelerin kendisine teslim edilmesine ilişkin 6 Haziran 2022'de cezaevi idaresine dilekçe yazarak talepte bulundu.

Cezaevi idaresi, İdare ve Gözlem Kurulu'nun 8 Haziran 2022 tarihli kararıyla İlbaş'ın talebini kabul ederek malzemelerin kendisine verilmesini karar verdi. Ancak İlbaş'ın, cezaevi idaresi tarafından kendisine verilen malzemeler ile yaptığı sarı, kırmızı ve yeşil olan bilekliğini ziyaretçisine hediye etmesini engelleyerek cezaevinden dışarı çıkarılmasına izin verilmedi.

Bunun üzerine İlbaş, cezaevi tarafından gerekçe gösterilmeden yapılan engellemenin nedenini sorduğu dilekçesine yanıt verilmediğini, el işi ürünlerinin yalnızca renkleri nedeniyle dışarı çıkarılmasının engellendiğini belirterek, Tekirdağ 2'nci İnfaz Hakimliğine şikayet başvurusunda bulundu.

İlbaş'ın başvurusu reddedildi

İlbaş'ın başvurusu üzerine hakimlik, 5 Ekim 2022'de konuya ilişkin cezaevi idaresinden bilgi ve belgeleri istedi. Cezaevi idaresi 19 Ekim 2022'de hakimliğe gönderdiği yazıda, İlbaş'ın odasında el işi yapabileceğine dair alınan bir karar olmadığını ve cezaevi kantininde el işi malzemesi satışının olmadığını öne sürerek bilekliğin cezaevi idaresi bilgisi dışında yapıldığını iddia etti. Bunun üzerine hakimlik, bilekliğin dışarı çıkarılmasına izin verilmemesinde usul ve kanuna aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle İlbaş'ın başvurusunu reddetti.

İlbaş, İnfaz Hakimliğinin kararına karşı cezaevinin hakimliğe yanıltıcı bilgi sunduğunu belirterek, engellemenin kaldırılması talebi ile Tekirdağ 1'inci Ağır Ceza Mahkemesinde itiraz başvurusunda bulundu.

Ağır Ceza Mahkemesi'nin de itiraz başvurusunu reddetmesi üzerine İlbaş, kendisinin yaptığı ve ziyaretçisine vermek istediği bilekliğin içerdiği renklerden dolayı dışarı çıkışının yasaklandığını, sarı, kırmızı ve yeşil rengin kültürel bir anlama sahip olduğunu, manevi duygularının renklerle ifade edilmesinin engellendiğini, kurum idaresinden alınan izin dikkate alınmadan oluşturulan ret gerekçesinin yetersiz olduğunu belirterek suçta ve cezada kanunilik ilkesi ile ifade özgürlüğünün ihlal edildiği gerekçesiyle 5 Aralık 2022'de AYM'ye bireysel başvuruda bulundu.

İlbaş'ın başvurusunu kabul ederek 17 Haziran'da kararını açıklayan AYM, başvuruya ilişkin yaptığı değerlendirmede, İlbaş'ın kültürel bir öneminin olduğunu belirttiği sarı, kırmızı, yeşil renkleri içeren bileklikle duygularını dışa vurduğunu, bu bağlamda bir duygunun ifade ediliş biçimi olarak yapılan el işi faaliyetinin, cezaevinde dışarı çıkarılmasına yönelik getirilen kısıtlamanın ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtti.

"Eşyanın izinsiz bir şekilde yapıldığı gerekçe gösterildi"

İlbaş'ın itiraz başvurusu yaptığı mahkemelerin, UYAP'ta kayıtlı bulunan dosyayı incelemeden cezaevi idaresinin yazısı doğrultusunda karar verdiğini belirten AYM, "Başvuruya konu olayda başvurucu tarafından bilekliğin ziyaretçisine verilmemesine yönelik olarak yapılan açıklamada; başvurucunun odasında el işi faaliyeti yapma izni bulunup bulunmadığına yönelik bir inceleme yapılmadan söz konusu eşyanın izinsiz bir şekilde yapıldığı gerekçe gösterilerek, ziyaretçiye teslim edilmediği görülmektedir. Bu kısıtlamayı denetleyen derece mahkemelerinin kararlarında da başvurucunun izninin bulunup bulunmadığı hususunda yeterli araştırma yapılmadan, Ceza İnfaz Kurumunun cevabı yazısı doğrultusunda değerlendirme yoluna gidilmiştir. Hatta başvurucunun Ağır Ceza Mahkemesine verilen resmi iznin tarih ve sayısını belirterek itirazda bulunmasına rağmen herhangi bir iznin varlığına dair araştırma yoluna gidilmediği anlaşılmaktadır. Oysa başvurucunun UYAP'ta kayıtlı dosyası içinde yapılan incelemede başvurucuya odasında el işi yapma izninin verildiğine dair resmi belgenin bulunduğu bilgisine ulaşılmıştır" ifadelerine yer verildi.

Tazminat kararı

AYM, söz konusu engelleme ile Anayasa'nın 26'ncı maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi. AYM, ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılmak üzere kararın Tekirdağ 2'nci İnfaz Hakimliği’ne gönderilmesine ve İlbaş'a 20 bin lira manevi tazminat ödenmesine hükmetti.

(MA)