Smart Solar TİS’i uygulamadı: İşçilerin ücret hakkı gasbediliyor

 

Smart Solar’ın Aliağa ve Gebze fabrikalarında işçilerin toplu iş sözleşmesiyle güvence altına alınan enflasyon farkı ve ilave ücret artışı ağustos maaşlarına yansıtılmadı. Şirket yönetimi “savaş, hammadde fiyatları ve mali güçlükleri” gerekçe gösterirken, şirketin 2026’nın ilk altı ayında 6.8 milyar lira hasılat ve 1.4 milyar lira brüt kâr açıkladığına dikkat çekildi. Emek Partisi İstanbul Milletvekili İskender Bayhan, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına, TİS’in uygulanmaması karşısında neden harekete geçilmediğini sordu.

Bayhan, yaşananların ardından Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının Smart Solar’ın Aliağa ve Gebze fabrikalarında resen inceleme ya da teftiş başlatıp başlatmadığını gündeme getirdi. TİS’in ücret maddesinin hangi tarihte yürürlüğe girdiğini, bu haktan kaç işçinin yararlanması gerektiğini ve işçilere ödenmeyen toplam ücret farkının ne kadar olduğunu, işçilerin alacaklarının gecikmeksizin, eksiksiz ve işlemiş faiziyle birlikte ödenmesi için hangi işlemlerin yapılacağını sordu.

TİS patronun tercihine bağlı değil

TİS’in patronun mali durumuna göre uygulayıp uygulamamayı seçebileceği bir “niyet belgesi” olmadığına dikkat çeken Bayhan, 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu uyarınca iş sözleşmelerinin toplu iş sözleşmesine aykırı olamayacağını hatırlatarak, patronun ücret yükümlülüğünü tek taraflı olarak yerine getirmemesinin yalnızca Smart Solar işçilerinin ücretlerini değil, toplu sözleşme hakkının kendisini hedef aldığını vurguladı.

Bakanlığa ayrıca bir işverenin imzaladığı TİS’in ücret hükümlerini “şirketin mali durumu”, “savaş” ya da “hammadde fiyatları” gibi gerekçelerle uygulamaması karşısında hangi idari ve hukuki yaptırımların devreye sokulacağı soruldu. Türkiye genelinde 2023-2026 yılları arasında TİS hükümlerinin uygulanmaması nedeniyle Bakanlığa kaç şikâyet ulaştığının, bunların kaçında teftiş yapıldığının ve hangi yaptırımların uygulandığının da açıklanması istendi.

İşçiler: Kıdemli işçiler çıkarılıyor, ücretler aşağı çekiliyor

Smart Solar işçileri, sorunun yalnızca bu döneme özgü olmadığını ifade etti. Önceki TİS döneminde de enflasyon farklarının gecikmeli ve üç taksitte ödendiğini belirten işçiler, mevcut sözleşmenin de ücretleri gerçek enflasyon karşısında yeterince korumadığını söyledi.

İşçilerin bir diğer iddiası ise kıdemli ve görece yüksek ücretli çalışanların baskı ve yıldırma yoluyla işten ayrılmaya zorlandığı yönünde. İşçiler, bu çalışanların yerine asgari ücret veya biraz üzerinde ücretlerle yeni işçiler alınarak işyerindeki genel ücret seviyesinin “doldur-boşalt” yöntemiyle aşağı çekilmek istendiğini aktardı. Haklarını arayan ve yönetimden farklı görüş dile getiren işçilerin fişlenme ve işten çıkarılma tehdidiyle karşı karşıya kaldığı da ileri sürüldü.

Bayhan, bu iddiaların da Bakanlık tarafından araştırılmasını istedi. Smart Solar’ın Aliağa fabrikasında 2024, 2025 ve 2026 yıllarında SGK’ye bildirilen işe giriş ve çıkışların sayısı ile işten ayrılan işçilerin çıkış kodlarının açıklanması talep edildi. Kıdemli işçilerin çıkarılarak yerlerine düşük ücretli işçi alınmasına dayalı bir istihdam politikası izlenip izlenmediğinin incelenmesi; haklarını isteyen işçilerin fişlendiği, yıldırıldığı ve işten çıkarılmakla tehdit edildiği iddiaları hakkında teftiş başlatılması istendi.

Gebze’de grev, bugün TİS

Önergede Smart Solar’daki son gelişmelerin Gebze fabrikasında 2025 yılında yaşanan grev sürecinden bağımsız olmadığına dikkat çekildi. Şirket yönetiminin grev sırasında Kayseri’de fason üretime yöneldiği, sonradan kaldırılan bir mahkeme kararına dayanılarak polis eşliğinde fabrikadan tır çıkarıldığı ve buna karşı çıkan, aralarında sendika temsilcilerinin de bulunduğu 44 işçinin işten çıkarıldığı hatırlatıldı.

Gebze’de grev hakkına yönelik müdahalelerin yaptırımsız kalması ile bugün imzalanmış TİS’in uygulanmaması arasında bağlantı bulunduğu belirtilirken Bakanlığa, grev sürecindeki tutumunun şirket yönetimini cesaretlendirip cesaretlendirmediği soruldu. Bakanlığın hem işçilerin sözleşmeden doğan ücretlerinin eksiksiz ödenmesi hem de sendikal hak ihlallerinin önlenmesi için hangi adımları atacağına yanıt vermesi istendi.

“Mali zorluk” diyen şirketten 1.4 milyar lira brüt kâr

Şirket yönetiminin işçilere sunduğu “mali zorluk” gerekçesiyle kamuoyuna açıkladığı mali veriler arasındaki çelişkiye de dikkat çekildi. Smart Solar’ın 2026 yılının ilk altı ayında hasılatının 6 milyar 828 milyon liraya, brüt kârının ise 1 milyar 400 milyon liraya ulaştığı belirtildi. Şirket aynı zamanda İstanbul Sanayi Odasının 2025 yılı Türkiye’nin 500 Büyük Sanayi Kuruluşu listesinde bulunuyor.

Smart Solar, Aliağa’da yıllık 1500 MW kapasiteli wafer üretimini 2025’te devreye alırken, 800 MW’lık güneş hücresi üretim kapasitesini 2 bin 200 MW’a çıkaracak yatırım için finansman sağladığını da duyurdu. Aliağa yatırımı ayrıca 15 Ekim 2022 tarihli Cumhurbaşkanı Kararı ile proje bazlı devlet yardımı kapsamına alınmış durumda.

Bu nedenle Bayhan, Bakanlığa Smart Solar’a bugüne kadar SGK, İŞKUR ve Bakanlık aracılığıyla verilen sigorta primi işveren hissesi desteği, istihdam teşviki, işbaşı eğitim desteği ve diğer mali desteklerin tutarını da sordu. Proje bazlı devlet yardımı kapsamında öngörülen 10 yıllık sigorta primi işveren hissesi desteğinden şirketin yararlanıp yararlanmadığı ve yararlandıysa kamu tarafından karşılanan toplam prim miktarının açıklanması talep edildi.

Kamu desteği patrona, TİS hakkı işçiye yok

Smart Solar’da yaşananların “barajsız sendika, yasaksız grev, güvenceli iş” talebinin güncelliğini bir kez daha gösterdiği belirtilerek, 16 Haziran 2025’te on binlerce işçinin imzasıyla TBMM Başkanlığına sunulan “Barajsız Sendika, Yasaksız Grev, Güvenceli İş” kanun teklifinin yasalaşması için Bakanlığın bir çalışma yürütüp yürütmediği de soruldu. İşçilerin sendikal haklarının yalnızca kâğıt üzerinde değil, fiilen kullanılabilir hale gelmesi için ne zaman somut adım atılacağına yanıt istendi.