Kod 46: Patronun elinde koz, işçinin boynunda ilmek

Eskişehir – Trendyol Express’te yaklaşık 3.5 yıl çalışan Ahmet Çevirgen, 5 Kasım 2024’te SGK’ye 46 koduyla bildirilen fesihle işten çıkarıldı. Açtığı işe iade davasını kazanan Çevirgen’in kararı istinaf incelemesinin ardından kesinleşti. İşe iade başvurusuna rağmen işe alınmayan Çevirgen, fazla mesai, mobbing, ayrımcılık ve görev tanımı dışında çalıştırılma iddiaları için de hukuk mücadelesini sürdürüyor. Çevirgen, yaşadığı sürecin yalnızca kendi mağduriyeti olmadığını belirterek Trendyol Express şubesi önünde nöbet tutuyor.

Trendyol Express’te yaklaşık üç buçuk yıl çalışan Ahmet Çevirgen, şube destek personeli olarak başladığı işinde kısa sürede takım liderliğine yükseldi. Yaklaşık 11 ay içinde terfi eden Çevirgen, takım lideri olarak operasyonun organizasyon ve planlama süreçlerinde görev aldı, şube yönetti. Çalışma sürecinde görev tanımı dışında da çalıştırıldığını belirten Çevirgen, bölgesindeki resmi çalışan değerlendirmelerinde en başarılı personelden biri olduğunu ifade ediyor. Mobbinge uğradıkları için arkadaşı ile bir yöneticiyi şikayet ettikten sonra “Ya istifa edeceksiniz ya da kod 46 ile atacağız’ denildiğini bunu kabul etmediğini belirtti. 5 Kasım 2024 tarihinde ise iş sözleşmesi SGK’ye 46 koduyla (güveni kötüye kullanma/hırsızlık iddiası) bildirilen fesihle sona erdirildi. Çevirgen, feshin haksız olduğunu belirterek işe iade davası açtı. Mahkeme Çevirgen’in işe iadesine karar verirken karar istinaf incelemesinin ardından kesinleşti. Çevirgen bunun üzerine noter aracılığıyla işe iade başvurusunda bulundu ancak şirket tarafından yeniden işe alınmadı.

İşe iade sürecinin ardından kıdem ve ihbar haklarını alan Çevirgen’in fazla mesai, mobbing, ayrımcılık ve görev tanımı dışında çalıştırılmaya ilişkin açtığı dava ise sürüyor. Şimdi Trendyol Express şubesi önünde nöbet tutan Çevirgen, kendi yaşadığı sürecin ötesinde Kod 46’nın işçiler üzerindeki etkisine dikkat çekiyor. Çevirgen’e göre patronun işten çıkarma gerekçesi olarak SGK’ye bildirdiği kod, mahkeme tarafından haksız bulunduğu halde işçinin hayatında sonuç yaratmaya devam ediyor.

Fesih kodu işçinin peşini bırakmıyor

Kod 46 nedeniyle işsizlik maaşı alamadığını belirten Çevirgen, işten çıkarılmasının ardından ekonomik olarak giderek ağırlaşan bir süreç yaşadığını anlatıyor. Bankalardaki kredi ve kredi kartlarının işsizlik teminatlarından yararlanamadığını, borçlarını yapılandırmak zorunda kaldığını söyleyen Çevirgen, kredi kartlarının kullanıma kapatıldığını ve hesaplarına bloke konulduğunu belirtiyor. Annesinden kalan hisselere şerh konulduğunu, iş bulamadığı dönemde geçinebilmek için esnaf kuryelik yaptığını ve kullandığı motosiklet üzerinde de haciz bulunduğunu aktarıyor.

Çevirgen, Kod 46’nın işçinin yalnızca işsiz kaldığı dönemi değil, sonraki çalışma hayatını da etkilediğini söylüyor. Yeni iş başvurularında fesih kodunun karşısına çıktığını ve bu nedenle iş bulmasının zorlaştığını belirten Çevirgen, yaşadığı psikolojik yıkımın ekonomik kayıplarından daha ağır olduğunu ifade ediyor: “Yeni başvurduğun işler olumlu dahi geçse çıkış fesih bildirgesine geldiği noktada sana direkt 46’dan çıktığında cüzzamlı gibi bakıyorlar. İnanmıyorlar, inanmak istemiyorlar. Yani iş bulman ciddi anlamda kısıtlanıyor.”

Yaklaşık bir yılı aşkın süredir psikiyatrik tedavi gördüğünü söyleyen Çevirgen, yaşadığı duyguyu “aşağılanmışlık” olarak tarif ediyor. İşverenin verdiği kararla işçinin hem gelirinden hem de çalışma hakkından mahrum bırakıldığını, hakkını alabilmek için yıllarca mahkeme sonucunu beklemek zorunda kaldığını belirtiyor: “Aşağılanmış hissediyorsun. Yani bir tane şirket sana insan muamelesi yapmadı. Git buradan, sana paranı da şu an vermiyorum. Mahkemede kazan, o zaman vereyim diyor. İşin Türkçesi bu.”

Çevirgen’e göre asıl sorun da burada başlıyor. İşverenin iddiası mahkeme tarafından haksız bulunabilse bile işçi, karar kesinleşene kadar işsizliğin ve ekonomik kayıpların sonuçlarını yaşamaya devam ediyor. Bu nedenle uzun süren yargılamaların işverenler açısından bir koz haline geldiğini düşünüyor. “Uzun süre süren yargılama süreçlerinin şirketlerin elinde bir koz olduğunu düşünüyorum. Bu süren mağduriyetler sonucunda kazansak bile geriye dönük maddi ve manevi haklarımızın ne yazık ki bir telafisi olmuyor.”

‘Binlerce işçi aynı sorunu yaşıyor’

Çevirgen, yaşadığı sürecin ardından mücadelesini yalnızca kendi işe iade ve alacak davasıyla sınırlamamaya karar verdi. Kod 46 ve benzeri uygulamalar nedeniyle mağduriyet yaşayan işçilerin bir araya gelmesi amacıyla “Emek ve Dayanışma Platformu” adı altında bir internet sitesi hazırladığını söyleyen Çevirgen, mağdurların yaşadıklarını kendisine iletebilmesi için formlar oluşturduğunu ve kısa sürede çok sayıda geri dönüş aldığını belirtiyor. Çevirgen’in amacı, farklı iş yerlerinde aynı sorunları yaşayan işçileri ortak bir mücadelede buluşturmak ve Kod 46’nın değiştirilmesi için yasal düzenleme yapılmasını sağlamak. Bu nedenle çeşitli gruplarla da iletişim kurduğunu belirten Çevirgen, mücadelenin doğrudan mağdurların sözünü yükselteceği ortak bir hatta birleşmesi gerektiğini savunuyor. İşverenin fesih iddiasının işçinin SGK kaydına işlenmesinin ve bunun işsizlik maaşı ile yeni iş bulma sürecinde sonuç yaratmasının kabul edilemez olduğunu söyleyen Çevirgen, işçinin kendisini mahkemelerde savunmak zorunda bırakıldığını belirtiyor: “Çok basit bir mantıkla iddia makamı kendisini ispatlaması gerekirken biz işçiler ve emekçiler olarak kendimizin hırsız olmadığını tabiri caizse gidip mahkemelerde açıklamak zorunda bırakılıyoruz.”

Patronların elinde bir koz

Kod 46’nın patronların elinde işçiye karşı bir koz olmaktan çıkarılması gerektiğini vurgulayan Çevirgen, sorun yalnızca işçinin işten çıkarılması değil, patronun kararının işçinin ekonomik ve sosyal yaşamında mahkeme kararı beklenmeden sonuç doğurması. Şirketlerin, patronların elinde böyle bir koz olmaması gerekiyor. Bir de en temel olan masumiyet karinesi ve lekelenmeme hakkına zaten başlı başına hakaret.”

Trendyol Express yönetimiyle ya da karar alma yetkisine sahip bir yöneticiyle yüz yüze görüşmek istediğini belirten Çevirgen, çözüm için adım atılmasını talep ediyor. Ancak mücadelesini şirketle yapacağı görüşmeyle sınırlamıyor; Kod 46 nedeniyle mağdur edilen işçilerin ortak bir ses oluşturmasını ve konunun Meclise taşınmasını istiyor. Kod 46 ve benzeri uygulamalardan etkilenen işçilerin bir araya gelmesi, yaşanan mağduriyetlerin görünür kılınması ve işverenlerin bu tür fesih kodlarını işçiler üzerinde bir baskı aracına dönüştürmesinin önüne geçilmesi için mücadeleyi sürdüreceğini söylüyor.