17 Ağustos'un 27'nci yılında İzmir'den çağrı: 'Rant odaklı projelerden vazgeçilmeli'

İzmir — 17 Ağustos 1999 Gölcük Depremi’nin 27’nci yılında TMMOB İzmir İl Koordinasyon Kurulu, Bayraklı’daki deprem anıtı önünde açıklama yaptı. Depremlerde yaşamını yitirenler için bir dakikalık saygı duruşunda bulunulan açıklamada, “Unutmak yok, affetmek yok, helalleşmek yok” ve “Deprem değil, rant öldürür” sloganları atıldı. Açıklamaya Karabağlar Belediye Başkanı Helil Kınay da katıldı.

TMMOB İzmir İl Koordinasyon Kurulu adına açıklamayı Jeoloji Mühendisleri Odası İzmir Şubesi Yönetim Kurulu Başkanı Koray Çetin Önalan okudu. Önalan, 17 Ağustos 1999 Gölcük ve 12 Kasım 1999 Düzce depremlerinin ardından oluşan farkındalığa rağmen afet politikalarında köklü bir değişiklik yapılmadığını söyledi.

1999’dan sonra meydana gelen depremlerde yıkılan veya ağır hasar gören bina sayısının 300 bini aştığını, can kaybının ise 60 bine dayandığını belirten Önalan, depremlerin ülkeye maliyetinin 150 milyar doların üzerinde olduğunu ifade etti.

“Sorun depremde değil, uygulamada”

Depremlerde yaşanan yıkımın doğaya yüklenemeyeceğini belirten Önalan, “Bu gerçeği göz ardı ederek, depremleri neden gösterip ‘asrın felaketi’ tanımlaması ile sorumluluğu doğaya yıkma kaderciliğini şiddetle reddediyoruz. Unutulmasın ki, büyüklüğü ne olursa olsun mühendislik hizmeti almış, yerleşim koşulları ile uyumlu ve denetimli binalar deprem bölgelerinde hâlâ dimdik ayakta durmaktadır. Bu gerçek, sorunun depremde değil uygulamada olduğunun çok açık bir kanıtıdır” dedi.

Türkiye’de 2026 itibarıyla deprem üretme potansiyeli bulunan 700’e yakın fayın belirlendiğine dikkat çeken Önalan, yerel yönetimler ile merkezi idarenin bu verileri kullanarak mikro bölgeleme etütlerini tamamlaması ve imar planlarını sonuçlara göre yenilemesi gerektiğini söyledi.

Deprem yönetmeliklerinin bugüne kadar 11 kez değiştirildiğini hatırlatan Önalan, “Sorun yönetmeliklerde değil, bu yönetmeliklerin uygulanmasında ve denetimindedir” dedi.

“İmar afları yüzünden ağır bedeller ödendi”

İmar aflarına da tepki gösteren Önalan, 2018’de çıkarılan düzenlemeyle mühendislik hizmeti almamış, plan kararlarına ve imar mevzuatına aykırı yapıların yasal hale getirildiğini belirtti. Düzenlemeden ülke genelinde yaklaşık 10 milyon kaçak yapının yararlandığının açıklandığını hatırlatan Önalan, “Ülkemiz ‘imar afları’ yüzünden çok ağır bedeller ödedi, ödemeye devam ediyor. Bu hukuksuz düzenlemeler, en ufak bir depremin afete dönüşmesine ve can kayıplarına neden olarak çok daha acı ve hayati sonuçlar ortaya çıkarıyor” dedi.

Yapı denetim sistemine ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Önalan, 1999 depremlerinin ardından çıkarılan 4708 sayılı Kanun ile yapı üretim sürecinin kamusal denetimin dışına çıkarıldığını söyledi. Denetim sistemindeki sorunların sorumluluğunun mühendis, mimar ve şehir plancılarına yüklenmesine karşı çıkan Önalan, “İşsizliğin devasa boyutlara ulaştığı ülkede, sistem içerisinde karın tokluğuna ve çoğu zaman güvencesiz çalışan mühendis-mimar ve şehir plancılarının ‘tek suçlu’ ilan edilmesi kabul edilecek bir durum değildir” dedi.

“6 Şubat hazırlıksızlığı ortaya çıkardı”

6 Şubat depremlerinin afet anı ve sonrasındaki hazırlık eksikliğini ortaya çıkardığını belirten Önalan, “Organizasyon yetersizliği, afet bölgesine giden yolların tıkanması, arama kurtarma ekiplerinin koordinasyonunun uzun zaman alması kayıpları ne yazık ki artırmış, kaos ortamı fırsatı ganimet bilen vicdan yoksunları için adeta bir kazanç ve rant alanına dönüşmüştür” ifadelerini kullandı.

Depremlerin yalnızca binalara değil kentlerin altyapısına da ağır zarar verdiğini dile getiren Önalan, ulaşım bağlantıları ile elektrik, su, doğal gaz ve iletişim şebekelerindeki sorunların kentlerin afetlere karşı kırılganlığını gösterdiğini söyledi.

Kritik altyapıların depreme karşı güçlendirilmesi gerektiğini belirten Önalan, 6 Şubat depremlerinde 11 ili kapsayan afet bölgesindeki içme suyu ve atık su sistemlerinde ekonomik hasarın yaklaşık 800 milyon dolar olduğunu hatırlattı.

“Başta içme suyu, kanalizasyon ve atıksu arıtma sistemleri olmak üzere kritik tesis ve altyapıların afetlere karşı dirençliliği artırılmalı ve hizmetlerin afet sonrasında kesintisiz sürdürülebilmesine yönelik hazırlıklar yapılmalıdır” diyen Önalan, afet sonrasında ortaya çıkacak yıkıntıların yönetiminin de önceden planlanmasını istedi. Önalan, özellikle asbest ve diğer tehlikeli maddelerin tespit edilmesi, ayrıştırılması, güvenli biçimde taşınması ve bertaraf edilmesi gerektiğini vurguladı.

“Bütüncül planlama derhal başlatılmalı”

Afetlere hazırlığın yalnızca yapı stokunun güçlendirilmesiyle sınırlandırılamayacağını söyleyen Önalan, afet toplanma ve geçici barınma alanlarının nüfus, kapasite, erişim, tahliye güzergâhları ve altyapı olanakları gözetilerek planlanması gerektiğini belirtti. Engelli ve yaşlıların erişiminin yanı sıra yangın, taşkın, tsunami ve sıvılaşma gibi ikincil risklerin de dikkate alınması gerektiğini ifade etti.

Önalan, “Halkın katılımını engelleyen ve bilimi sadece inşaat maliyetine indirgeyen anlayışla nitelikli ve güvenli kentler kurulamaz. İnsan onuruna yaraşır, sağlıklı ve güvenli yaşam alanları için; parçacıl ve rant odaklı projelerden ve uygulamalardan vazgeçilmeli, imar mevzuatı tavizsiz uygulanmalı ve bütüncül planlama süreci derhal başlatılmalıdır” dedi.

AFAD ve belediyeler tarafından hazırlanan İl Afet Risk Azaltma Planlarının önemsendiğini belirten Önalan, bu planların kağıt üzerinde kalmaması için TMMOB’nin sorumluluk üstleneceğini ifade etti.

Önalan açıklamayı, “Afetlere dirençli kentler; ancak kamusal sorumluluğun, bilimin ve demokratik planlama süreçlerinin esas alındığı bir anlayışla mümkündür” sözleriyle tamamladı.

(Evrensel)