Bursa’da orman ve su havzasına mermer ocağı: Yılda 200 bin metreküp üretim planlanıyor

Bursa’nın Gürsu ilçesinde Fero Madencilik tarafından yapılması planlanan mermer ocağı ve kırma-eleme-öğütme tesisi için “ÇED Gerekli Değildir” kararı verildi. Proje dosyasına göre faaliyet orman arazisinde ve Gölbaşı Barajı Narlıdere Regülasyonu Uzun Mesafeli Koruma Alanı içinde kalıyor. Sahada yılda 200 bin metreküp mermer üretilecek; bunun 180 bin metreküpünün pasa olması bekleniyor. Projede gevşetme patlatmaları, ANFO ve dinamit kullanımı da öngörülüyor.

Yerleşim yerlerine 946 metre uzaklıkta

Fero Madencilik Mühendislik Danışmanlık ve Ticaret Limited Şirketi tarafından hazırlanan proje, Bursa’nın Gürsu ilçesine bağlı Dışkaya Mahallesi sınırlarında planlanıyor. Proje alanı Bursa kent merkezinin yaklaşık 19 kilometre kuzeydoğusunda, Gürsu’nun yaklaşık 9 kilometre kuzeydoğusunda bulunuyor.

Dosyada proje alanına en yakın yerleşim yerinin Dışkaya Mahallesi’ne ait haneler olduğu ve bu hanelerin proje alanına kuş uçuşu yaklaşık 946 metre uzaklıkta bulunduğu belirtiliyor. Proje alanının kuzeydoğusunda ise yaklaşık 620 metre mesafede güneş enerjisi santrali bulunuyor. Dosya, bu mesafeler nedeniyle emisyon ve gürültüden etkilenme olmayacağını savunuyor.

Ancak aynı dosyada üretim sırasında toz emisyonları, gürültü ve patlatmadan kaynaklı titreşimler için ayrı ayrı hesaplamalar yapılması dikkat çekiyor. Projenin çevresel etkilerinden biri olarak özellikle toz emisyonları değerlendiriliyor.

Orman arazisinde mermer ocağı

Projenin planlandığı alanın önemli bir bölümü orman niteliğinde. Alan, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü kayıtlarında alan “Orman Arazisi” olarak görülüyor. Bursa Orman Bölge Müdürlüğü de Dışkaya Mahallesi’ndeki taşınmazın tamamının kesinleşmiş orman kadastrosuna göre orman sınırları içerisinde kaldığını bildiriyor.

Üstelik Orman Bölge Müdürlüğünün 26 Haziran 2026 tarihli görüşünde, projenin 165 bin 493 metrekarelik kısmının orman sayılan alanlara isabet ettiği, 7,1 hektarlık birinci poligonun tamamının, ikinci poligondaki 1,39 hektarlık bölümün ise daha önce orman yangını görmüş alanlar olduğu belirtiliyor. Bu alanlarda ÇED belgesi verilmesinde ormancılık açısından sakınca bulunduğu ifade edilmiş ve söz konusu alanların projeden çıkarıldığı belirtilmiş.

Dosyaya göre proje alanı aynı zamanda çam ve meşe karışık ormanlarının hakim olduğu bir bölgede bulunuyor. Arazi kullanımında ise kuru tarım ve orman alanları yer alıyor.

Su havzasında, derelerin arasında

Projenin su kaynakları açısından da dikkat çekici bir konumu bulunuyor.

Bursa Su ve Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğünün dosyadaki görüşünde, projenin Gölbaşı Barajı Narlıdere Regülasyonu Uzun Mesafeli Koruma Alanı içerisinde kaldığı belirtiliyor. Aynı yazıda ruhsat alanının Değirmendere Kaynağı’na yaklaşık 1000 metre mesafede olduğu ve Değirmendere Kaynağı’na gelen dere yatağının ruhsat alanı içerisinde kaldığı ifade ediliyor.

DSİ ise proje alanının batısında Koca Dere’nin, doğusunda ise isimsiz bir kuru derenin geçtiğini bildiriyor. Kurum, derelerin doğal yapısının korunması için en az 50 metre koruma bandı bırakılmasını ve dere yataklarına malzeme akışının önlenmesini istiyor.

Dosyadaki hidrojeolojik raporda çevredeki su kaynaklarının yerel halk ve muhtarlarla birlikte incelendiği, bölge halkının yörenin su açısından görece zengin olduğunu söylediği aktarılıyor. Arazi çalışmalarında kaynak ve çeşmelerin görüldüğü, bazı kaynakların kurak dönemde kuruduğu, bazılarının ise dört mevsim aktığı belirtiliyor.

Dosyada yeraltı su seviyesi konusunda ise işletme başlamadan önce gözlem kuyusu açılması gerektiği belirtiliyor. Çünkü DSİ görüşüne göre yeraltı su seviyesi konusunda henüz net veri bulunmuyor. Bu nedenle yeraltı su seviyesinin üzerinde en az 20 metre koruma bandı bırakılması ve kaynak, çeşme ve kuyuların çevresinde 100 metrelik koruma bandı oluşturulması isteniyor.

Yılda 200 bin metreküp mermer, 180 bin metreküp pasa

Projenin üretim kapasitesi de oldukça yüksek. Dosyaya göre yılda toplam 200 bin metreküp tüvenan mermer çıkarılması planlanıyor. Bunun yalnızca 20 bin metreküpünün blok mermer olması, 180 bin metreküpünün ise pasa olarak ortaya çıkması bekleniyor.

Üretimden çıkan pasanın tamamının kırma-eleme-öğütme tesisine gönderilmesi planlanıyor. Tesisin bu malzemeyi işleyememesi halinde ise pasanın pasa depolama alanında biriktirileceği belirtiliyor.

Başka bir ifadeyle proje yalnızca mermer ocağı değil, aynı zamanda büyük miktarda mermer atığının işleneceği bir kırma-eleme-öğütme tesisi de içeriyor.

Patlatma yapılacak: ANFO ve dinamit kullanılacak

Mermer üretiminin tamamı yalnızca kesim yöntemiyle yapılmayacak. Dosyada zeminin sert olması halinde gevşetme patlatması yapılacağı belirtiliyor. Patlatmalarda ANFO kullanılacağı, ANFO’nun granül amonyum nitrata yüzde 5,5 oranında mazot karıştırılmasıyla elde edildiği anlatılıyor.

Patlatma tasarımında tek bir delikte toplam 42 kilogram patlayıcı kullanılacağı; bunun 41 kilogramının ANFO, 1 kilogramının ise dinamit olduğu hesaplanıyor.

Dosyadaki hesaplamaya göre yılda 2 bin 40 delik açılması, ayda yaklaşık 204 delik delinmesi ve ayda yaklaşık dört patlatma yapılması öngörülüyor.

Patlatma alanının en yakın yerleşim yerindeki hanelere yaklaşık 900 metre uzaklıkta olduğu kabul edilerek titreşim hesaplamaları da yapılmış.

Bu durum, özellikle Dışkaya'daki haneler açısından patlatmadan kaynaklanabilecek gürültü, hava şoku ve titreşimlerin düzenli olarak takip edilmesini gerekli kılıyor.

Toz ve ağır araç trafiği

Ocak işletmesi, kırma-eleme tesisi ve nakliye faaliyetleri nedeniyle toz oluşacağı dosyanın kendi hesaplamalarında da kabul ediliyor. Toz kaynakları arasında toprağın sıyrılması, malzemenin yüklenmesi ve boşaltılması, taşınması, depolanması, kırıcılar, eleme ve patlatma sayılıyor.

Dosyada malzemenin taşınması için kamyonların kullanılacağı, stok alanından nihai nakliye yoluna yaklaşık 100 metre mesafe bulunduğu belirtiliyor.

Tehlikeli atık da oluşacak

Projenin bir başka çevresel yükü de tehlikeli atıklar. Dosyada kimyasal maddelerle kontamine ambalajlar, eldiven ve benzeri kontamine malzemeler, cam atıkları ve atık filtrelerin oluşacağı belirtiliyor. Ayrıca yağla kontamine olmuş eldiven, hortum ve üstübülerin de tehlikeli atık olarak değerlendirileceği kaydediliyor.

Orman, su ve tarım açısından risk

Proje alanının mevcut arazi kullanımının kuru tarım ve orman olması nedeniyle, madencilik faaliyetinin bölgedeki doğal kaynaklar ve geçim alanları açısından yaratabileceği başlıca riskler; orman örtüsünün ortadan kaldırılması, toprağın sıyrılması, tozun çevredeki tarım alanlarına taşınması, patlatma ve ağır araç trafiğinin yaratacağı etkiler ile su kaynaklarının miktar ve kalitesinde meydana gelebilecek değişiklikler olarak öne çıkıyor.

Bunların bir bölümü dosyada doğrudan “zarar” olarak değil, önlem alınması gereken riskler olarak tanımlanıyor. Nitekim proje sahibi, faaliyet sırasında tarım arazilerine, yollara ve çevreye zarar verilmemesi için önlem alınacağını taahhüt ediyor.

DSİ de alınan tüm önlemlere rağmen yeraltı ve yerüstü sularında miktar veya kalite açısından olumsuzluk meydana gelmesi halinde işletme sahibinin sorumlu olacağını, engellenemeyen bir zarar durumunda ise işletmenin iptal edileceğini belirtiyor.

Bu ifadeler, su kaynakları üzerindeki olası etkinin kurumlar tarafından tamamen göz ardı edilmediğini; aksine faaliyet öncesi ve sonrasında izleme ve koruma koşullarının getirildiğini gösteriyor.

Sadece 10 kişi istihdam edilecek

Projenin toplam maliyeti dosyada 9 milyon 55 bin TL olarak hesaplanıyor. Makine ve ekipman maliyeti 8 milyon 555 bin TL, beklenmeyen giderler, iaşe, büro, harç ve ulaştırma giderleri ise 500 bin TL olarak öngörülüyor. Projede sadece 10 kişi istihdam edilecek.