Bozalan'daki kalker ocağına ÇED vizesi

Çanakkale - Sabancı Holding, Ezine yakınlarındaki Akçansa Çimento'daki yüzde 39,72 oranındaki hisselerinin tamamını 427,8 milyon dolar bedelle Alman ortağı Heidelberg Materials AG'ye devrederek çimento ve madencilik sektöründen tamamen çekildi. Bu büyük kurumsal devrin ardından Heidelberg Materials'ın şirketteki ortaklık payı yüzde 79,44 seviyesine ulaştı. Bu kurumsal hisse değişimlerinin hemen ardından, Çanakkale'nin Ezine ilçesindeki taş ocakları için yeni idari onay kararlarının verilmesi dikkat çekti.

Kil ocağı köy merkezine 1 km uzaklıkta

Bozalan köyü yakınlarında kurulması planlanan kalker ocağı kırma eleme tesisi projesi, ÇED Yönetmeliği'nin Ek-2 listesi kapsamında Valilik tarafından resmi olarak onaylandı. Biga Maden Sanayi ve Ticaret A.Ş. bünyesinde bulunan kalker ocağı toplam 99,98 hektarlık bir ruhsat alanına sahip olup, kırma eleme tesisinin kurulacağı bu çalışma sahası toplam 56,58 hektarlık bir alanı kapsıyordu. 1/100.000 ölçekli Çevre Düzeni Planına göre tamamen orman alanı sınırları içerisinde kalan bu proje sahasına en yakın yerleşim birimi olan Bozalan köyündeki konutlar, tesise sadece 1.500 metre mesafede yer alıyordu. Aynı bölgede Akçansa tarafından işletilmesi planlanan Bozalan kil ocağı da yine 99,27 hektarlık orman arazisinde yer alıp köy merkezine 1 kilometre mesafede bulunuyordu.

Ezine peyniri de tehlikede

Ezine bölgesinin en önemli ekonomik ve doğal değerlerinden olan tarım toprakları ve zeytinlik sahaları, taş ocaklarından yayılan kirletici tozlar nedeniyle ağır bir ekolojik tehdit altında kaldı. Nitekim bölgedeki Yeltepe şist ocağı projesinin aktif zeytinlik alanlara sadece 800 metre mesafede bulunması, faaliyetlerin Zeytin Kanunu'na açıkça aykırılık taşıdığını gösteriyor. Ziraat uzmanları, 3 kilometrelik çevrede yer alan 2 bin 128 dekar üretken zeytinlik, meyve bahçesi ve tarım arazisinin ocaklardan yükselecek tozlarla kaplanacağını, yaprakların gözeneklerinin tıkanmasıyla fotosentezin engelleneceğini ve zeytin ağaçlarının veriminin tamamen düşeceğini kaydetti. Ezine peynirinin hammaddesi olan yüksek kaliteli koyun, keçi ve inek sütlerinin elde edildiği süt hayvancılığı faaliyetleri de meraların kirlenmesiyle darbe aldı. Tarımsal girdilerin artması ve toprak kalitesinin düşmesi, köylülerin kendi topraklarından koparak madenlerde düşük ücretli güvencesiz işçiliğe mecbur bırakılmasıyla sonuçlanan bir sosyal çöküşü tetikledi. Şirketler ise yerel halkın direnişini kırmak ve ekolojik tahribatın üzerini örtmek amacıyla köylere bağışlar, sponsorluklar ve altyapı yardımları gibi sosyal mühendislik yöntemlerine başvurdu.

Zeytinlikleri kaplayan toz bulutları ve tarımsal çöküş riski

Karamenderes Vadisi boyunca uzanan antik ve kültürel miras, taş ocaklarındaki ağır iş makineleri ve dinamit patlatmalarının yarattığı sismik sarsıntılarla sarsıldı. Proje sahalarının çok yakınında Roma dönemi kenti Alexandria Troas, Çığrı Dağı zirvesindeki Neandria, Akçakeçili Antik Sütun Ocakları ve Aeneas Rotası gibi eşsiz tarihi alanlar yer alıyordu. Ayrıca sahanın sadece 1.300 metre yakınında Karamenderes-Araplar Boğazı birinci derece arkeolojik sit alanı bulunuyordu. Her ay binlerce kilogram dinamitin kullanılacağı patlatma operasyonları, bu korunmasız tarihi kalıntıların ayaktaki surlarında ve temellerinde kalıcı sismik hasar riski doğuruyordu. ÇED raporlarında bu sismik titreşimlerin antik yapılar üzerindeki etkilerine dair hiçbir bilimsel analize yer verilmemesi uzmanlarca hep eleştirildi.

Truva ve Neandria antik kentlerinin yanı başındaki sarsıntılar

Maden projelerinin çevre ve su kaynakları üzerindeki kümülatif etkileri bölgedeki kuraklık ve kirlilik tehlikesini daha da tırmandırdı. Biga Maden projesinin tam ortasından Yanık Deresi geçerken, sahanın 2.000 metre yakınından ise havzanın ana su kaynağı olan Menderes Çayı akıyordu. Bilirkişiler, bölgede faaliyet gösteren çok sayıdaki taş ocağının kümülatif su çekimi hesaba katıldığında yeraltı su seviyelerinin hızla düşeceğini ve akış rejimlerinin bozulacağını rapor etti. Toz emisyonları açısından ise PM10 ve PM2.5 partiküllerinin kümülatif kirlilik analizleri yetersiz kalıyordu. Yapılan emisyon modellemelerinde, kalker ocağı ve kırma eleme tesisinin kümülatif olarak kontrolsüz durumda saatte 191.35 kilogram, kontrollü durumda ise saatte 59.24 kilogram toz emisyonu yayacağı hesaplandı. Yeltepe'deki şist ocağı projesine verilen ÇED Olumlu kararı, 23 bin 833 ağacın kesilecek olması ve ekolojik riskler nedeniyle Çanakkale 2. İdare Mahkemesi tarafından iptal edildi.

Şirket ÇED’den kaçmanın bir yolunu buldu

Biga Maden projesinde ilk planlanan 384 bin ton kapasite, ÇŞİM tarafından 480 bin ton olarak değerlendirilip tam ÇED (Ek-1) sürecine tabi tutulmak üzere iade edildiğinde, şirket teknik kapasitesini 360 bin tona indirerek projeyi Ek-2 sınırları içerisinde tutmayı başardı. Bu kağıt üzerindeki kapasite düşürme taktiği, projeyi halkın katılımı toplantılarından ve sıkı bakanlık denetimlerinden kaçırarak İl Müdürlüğü düzeyinde hızlı onay almanın yolu olarak kullanıldı.