COP 31 öncesi yeşil makyaj: Jeotermal sera entegrasyonuyla endüstriyel tarım sermayesine yasal güvence

Çanakkale – 4 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan çevre, su ve tarım yönetmeliklerindeki yeni düzenlemeler, iktidar çevreleri tarafından büyük bir yeşil dönüşüm hamlesi olarak sunulsa da madalyonun diğer yüzünde durumun hiç de bu şekilde olmadığına dair ciddi eleştiriler var. Eleştiriler, bu mevzuat değişikliklerinin özellikle yaklaşan COP 31 zirvesi öncesinde uluslararası arenada zevahiri kurtarmak amacıyla atılmış adımlar olduğu yönünde.

Tarih boyunca çevre ve tarım alanında yapılan yasal düzenlemelerin büyük ölçüde kâğıt üzerinde kaldığı, sahada ise ekolojik yıkımın ve sermaye odaklı projelerin hız kesmeden sürdüğü gerçeği, bu yeni kuralların samimiyetini de gölgeleyen en büyük etken olarak öne çıkıyor. İklim değişikliği, su ve tarım alanındaki krizlerin temel kaynağını oluşturan kapitalist üretim ilişkilerine dokunulmadan, yalnızca mevcut sömürü mekanizmalarının devamlılığını sağlayacak yasal rütuşlarla günü geçiştiren bir pozisyonda bulunulduğu vurgulanıyor.

Kağıt üzerindeki süslü kavramlar sömürü düzenini gizlemeye yetmiyor

Bakanlık tarafından yürürlüğe konan Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları yönetmeliğinde sıkça vurgulanan ve kadınlar, çocuklar, engelliler gibi kırılgan grupları gözeteceği iddia edilen "adil geçiş" kavramı, kâğıt üzerinde son derece ilerici bir sosyal adaleti savunuyor gibi sunuluyor. Ancak ekoloji savunucuları ve emekten yana iktisatçılar, bu tür kavramların uygulamada içi boşaltılmış birer halkla ilişkiler malzemesine dönüştüğünü ve esasında mevcut sınıfsal sömürü ilişkilerini gizlemeye yaradığını savunuyor.

“Yeşil enerji” ve “yeşil dönüşüm” gibi albeneli söylemlerin, iklim krizinin asıl faili olan sermaye birikim modeline radikal bir alternatif sunmak yerine, bizzat kapitalizmin kendi yarattığı krizi yeni bir pazar alanı olarak kullanmasına olanak tanıdığı ifade ediliyor. Belediyelerin hazırlamakla yükümlü kılındığı beş yıllık eylem planlarının da iktidarın merkezi denetim mekanizmaları ve bütçe kısıtlamaları altında, tıpkı önceki uluslararası taahhütler gibi sahada karşılık bulamayarak kâğıt üzerinde kalması kaçınılmaz bir son olarak görülüyor.

Su havzalarındaki katı kurallar samimiyet sınavında

Tarım ve Orman Bakanlığının içme suyu havzalarını korumak amacıyla jeotermal enerji santrallerine (JES), termik santrallere ve yüzer enerji projelerine getirdiği kesin yasaklar ilk bakışta şirketlerin önünü kesen radikal birer engel gibi algılanıyor. Düzenlemeyle koruma alanlarının sınırlarının kadastro paftalarına ve tapu siciline işlenecek olması, mülkiyet hukuku düzeyinde bir güvence vaat ediyor. Ancak çevre platformları, bu yasakların bütüncül bir ekolojik koruma refleksinden ziyade, kamuoyunun biriken JES ve çevre öfkesini dindirmek amacıyla yapılmış kısmi birer "gaz alma" taktiği olduğunu belirtiyor. Siyasi iktidarın enerji, madencilik ve inşaat sektöründe sermaye düzeninin çıkarlarını koruyan genel politik tavrı değişmediği sürece, bir bölgedeki havzayı korurken diğer bölgelerde mega projelerle ve doğa talanıyla şirketlere alan açmaya devam edeceği yönündeki şüpheler ağırlığını koruyor.

Bağ evi esnekliğiyle tarım toprakları ranta ve sermayeye açılıyor

Kararların tarım arazileriyle ilgili boyutuna bakıldığında ise sermayenin önündeki engellerin nasıl temizlendiği ve korumacı maskenin nasıl düştüğü açıkça gözler önüne seriliyor. Üzerine "bağ evi" veya hobi bahçesi görünümlü lüks yapılar inşa edilebilmesi için gereken asgari tarım arazisi büyüklüğünün 5 hektardan 2 hektara düşürülmesi, agro-turizm ve inşaat sermayesi için çok büyük bir yapılaşma fırsatı yaratıyor. Ziraat Mühendisleri Odası Çorum İl Temsilcisi Necati Gül'ün de dikkat çektiği üzere, tarım arazilerinin izinsiz ve amaç dışı kullanımı hiçbir gerekçeyle savunulamazken, bu tür idari esnemeler Türkiye'nin zaten can çekişen ve parçalanmış durumdaki tarım topraklarında geri dönülemez bir yıkımı tetikliyor. "Jeotermal kaynaklı teknolojik sera yatırımlarının" entegre tesis sayılarak tarım topraklarında kurulabilmesinin önünün açılması da tarımsal üretimi artırma maskesi altında endüstriyel tarım şirketlerine verimli ovaları peşkeş çekmenin yasal altyapısını hazırlıyor.

İklim ve gıda krizine yapısal çözümler yerine sermaye odaklı geçici tedbirler

4 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete düzenlemeleri, siyasi iktidarın iklim, su ve tarım krizini yapısal ve köklü politikalarla çözmek gibi bir niyetinin olmadığını bir kez daha teyit ediyor. Karşımızdaki tablo, kapitalist sistemin kendi yarattığı ekolojik çöküşe karşı gerçek çözümler üretmek yerine, günü kurtaran ve özünde sermaye düzeninin devamlılığını garanti altına alan kozmetik bir makyajlama operasyonu olarak nitelendiriliyor. Türkiye'nin verimli tarım toprakları ve su kaynakları, bir yandan kâğıt üzerindeki "yeşil" ve "adil" yönetmeliklerle korunduğu izlenimi yaratılarak uluslararası zirvelere hazırlanırken, diğer yandan sermayenin talan hırsına uygun yasal esnekliklerle adım adım kurban ediliyor.