Yirmi yıllık Akdeniz analizi: Orman yangınları tablosu giderek kötüleşen tek ülke Türkiye

Çanakkale – İstanbul Cerrahpaşa Üniversitesi Ormancılık Fakültesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Cihan Erdönmez, Akdeniz havzasındaki orman yangınlarına ilişkin bilimsel bir çalışmanın sonuçlarını paylaştı. Benzer ekolojik koşullara sahip altı Akdeniz ülkesinin (Türkiye, Fransa, İspanya, Portekiz, İtalya ve Yunanistan) 2005-2024 dönemini kapsayan 20 yıllık verilerini inceleyen Erdönmez, Türkiye'nin orman yangınlarıyla mücadele performansının en çok gerileyen ülke olduğunu bilimsel verilerle ortaya koydu.

Türkiye üç göstergede de durumu kötüye giden tek ülke

Yapılan analizlere göre Türkiye, 20 yıllık süreçte incelenen üç temel göstergenin tamamında, yani yangın sayısı, yanan alan miktarı ve yangın başına yanan alan miktarında anlamlı düzeyde artış yaşanan tek Akdeniz ülkesi oldu. Havzadaki diğer ülkelerde ise durumun ya istikrarlı seyrettiği ya da iyileşme gösterdiği görülüyor. Örneğin Yunanistan ve İspanya'da yangın sayıları anlamlı şekilde azalırken, toplam yanan alan miktarında ve yangın başına düşen yanan alanda istatistiksel olarak anlamlı bir değişiklik yaşanmadı. İtalya ve Fransa'da her üç değişkende de 20 yıl boyunca anlamlı bir değişim gözlenmezken, Portekiz'de ise yangın sayısı azalmasına rağmen yangın başına yanan alan miktarında artış kaydedildi. Elde edilen bu bilimsel bulgular, ekolojik koşullar açısından birbirine benzeyen altı ülke içerisinde orman yangınlarıyla mücadele performansı son 20 yılda en çok kötüleşen ülkenin Türkiye olduğunu gösteriyor.

Sorumluluğu sadece iklime ve uçaklara atmak büyük resmi gizliyor

Yangınların ardından sıklıkla dile getirilen resmi açıklamalara değinen Erdönmez, her şeyi iklim değişikliğine ve hava araçlarına bağlayan yaklaşımların büyük resmi göstermekten çok uzak olduğunu vurguladı. Başarılı bir yönetimin bütünsel olması gerektiğine işaret eden akademisyen, orman yangınlarıyla mücadelenin hem yangınları önlemeyi hem de çıkan yangınlara hızlı ve etkili müdahale etmeyi gerektiren bütünleşik bir organizasyon olarak kurgulanması gerektiğini belirtti.

Matematiksel veriler gidişatın ciddiyetini kanıtlıyor

Çalışmada Türkiye özelinde yapılan trend analizleri, yangın riskindeki tırmanışı net sayılarla doğruluyor. Türkiye'de yıllık yangın sayısının istatistiksel olarak anlamlı şekilde arttığı ve yıllık ortalama yangın sayısı artışının 55.69 düzeyinde olduğu belirlendi (p=0.010). Benzer şekilde, yanan ormanlık alan miktarında da düzenli bir yükseliş eğilimi göze çarpıyor. Yıllık yanan alan miktarındaki artış trendi ise yıllık ortalama 685.40 hektar seviyesinde seyrediyor (p=0.012).

Bilimsel ve güvenilir veri tabanından yararlanıldı

Araştırmada kullanılan yıllık orman yangını sayısı ve yanan alan verileri, Avrupa Komisyonu Ortak Araştırma Merkezi tarafından işletilen ve Türkiye'nin de veri sağladığı European Forest Fire Information System (EFFIS) veri tabanından alındı. Yangın verilerinde görülebilen ve analizleri saptırabilecek uç değerlerden etkilenmemek adına araştırmada Mann-Kendall eğilim testi ile Sen eğim tahmini yöntemleri birlikte kullanıldı. Bu sayede, Türkiye'de 2021 yılında yanan yaklaşık 140 bin hektar orman alanı gibi olağan dışı büyük yangınların analizin genel doğruluğunu bozmasının önüne geçildi. Doç. Dr. Cihan Erdönmez, elde edilen tüm bu sonuçların Türkiye'de orman yangınları konusunda işlerin bilimsel göstergeler ışığında giderek kötüye gittiğini net bir şekilde gösterdiğini ifade etti.