Alınmayan önlemler, ölüme gönderilen işçiler… Ormanlar böyle kül oluyor

Türkiye’nin dört bir yanından peş peşe gelen ve “Nedeni henüz bilinmeyen” orman yangını haberleri, Türkiye’nin son yıllarda “alıştığı” bir felaket silsilesi haline geldi. Antalya, Muğla, Balıkesir, Çanakkale, Adıyaman gibi pek çok ilde çıkan küçük büyük orman yangınları, son yıllarda aynı senaryoyu yaşamamıza rağmen nasıl önüne geçilemediği sorusunu sorduruyor.

Yangınların çıkış nedenini, nasıl önlemler alınması gerektiğini Türkiye Ormancılar Derneği Genel Başkanı Ahmet Hüsrev Özkara ile konuştuk. Türkiye’nin gitgide daha da sıcak yaz mevsimi geçirmesinin nemi düşürdüğünü ve kurutucu bir etki yarattığını anlatan Özkara, “Ortalama sıcaklık 40 derecelere yaklaşmışsa, bağıl nem yüzde 20’lerin altına inmişse, rüzgar normalde 30 km’nin üzerine çıkarsa risktir. Rüzgar 20 km’nin üzerinde bir hızla devam ediyorsa yangınla mücadele etmeniz neredeyse imkansızlaşır” bilgisini verdi.

1937 yılından bu yıla kadar geçen 89 yılda, yıllık çıkan orman yangını ortalamasının 1455 olduğunu ancak bu ortalamanın son 10 yılda 2 bin 541 yangına çıktığını vurgulayan Özkara, “Bu artış, büyük yangına davetiye hazır demektir. Yani ortada bir sorun var ve bu sorunu sadece ‘iklim krizi’ ile açıklayamayız” ifadelerini kullandı.

Yanan alanların yüzde 22’sinin nedeni elektrik telleri

Ormanlık alanların yapılaşmaya açılmasının da orman yangınlarının ana nedenlerinden biri olduğuna dikkat çeken Özkara, “Orman alanlarına otoyol, maden, enerji nakil hatları yapılıyor. Üstelik bu alanların kapsamı giderek artıyor” dedi. Orman yangınlarının nedenlerini hatırlatan Özkara, “Resmi kayıtlara göre, şimdiye kadar çıkan yangınların yüzde 32’sinin nedeni ihmal ve dikkatsizlik. Yüzde 4’ü kasıtlı. Yüzde 7’si kaza ve yüzde 13’ü de doğal yangınlar. Geriye kalan yüzde 44’ünün ise nedeni bilinmiyor olarak geçirilmiş. Nedenini bilmediğimiz bir yangınla nasıl mücadele edebiliriz? Bunun yanı sıra doğal yangınların yanan ormanlık alanlar içerisindeki toplam payı sadece yüzde 2 ile 5. Çünkü yıldırımın düştüğü koşullar yangının büyümesine müsait değil. Ancak Türkiye’de son 10 yılda yanan toplam orman alanlarının yaklaşık yüzde 20 ila 22’si yani beşte biri elektrik iletim ve dağıtım hatları kaynaklı yangınlar sebebiyle yok olmuştur. Büyük felaketlerin yaşandığı rüzgarlı ve kurak yıllarda -2021 yılı gibi- bu oran yüzde 26.8’e kadar çıktı” dedi.

"İlk müdahaleyi yapacak orman köylüsü, ormana küstürüldü"

Orman yangınlarının önlenmesinin en önemli etkeninin orman köylüleri olduğunu söyleyen Tarım Orman İş Sendikası Kurucu Genel Başkanı Şükrü Durmuş, “Orman yangınlarına ilk müdahaleyi yapması gereken, alana en yakın olan orman köylüsüdür. Ancak orman köylüsü ormana küstürüldü ve işi elinden alındı. Bu nedenle önlenmesi daha zor hale geliyor. AKP ile birlikte mükelleflik sistemi kaldırıldı. Orman köylerinde yaşayan 18-55 yaş arasındaki tüm erkekler mükellef sayılırdı. Kurum da hibe desteği verirdi. Artık kalktı. Orman yangınları idaresinde sıkıntı var. Liyakatli insanlar değil yandaşlık üzerinden sevk ve idare yapılıyor” diye konuştu.

Öncelikle orman işçilerinin de eğitilmesi gerektiğini vurgulayan Durmuş, “Orman Genel Müdürlüğünün himayesinde, uluslararası standartlarda iki tane işçi eğitim merkezi vardı. Ancak İzmir Buca’daki eğitim merkezini 9 Eylül Üniversitesine devrettiler ve artık o yok” dedi.

Orman alanlarında insan hareketinin azaltılması gerektiğini söyleyen Durmuş, “Bu vatandaşın sahaya girip girmemesi değil. Esas olarak maden, turizm, enerji şirketleri kontrolsüz şekilde orman alanlarında dolaşıyor. Bu da riski artırıyor. Orman içinden giden enerji nakil hatları oldukça bakımsız. Trafoların soğutulması, elektrik tellerinin bakımının yapılması lazım. Geçen yıl orman işçilerinin hayatını kaybettiği yangın, trafonun patlaması nedeniyle olmuştur. Dolayısıyla kurum alınması gereken önlemleri almadığı gibi yeterince işçi de almıyor. 20-25 bin işçi alınmış olmasına rağmen bugün sayısı 10 bini geçmiyor. Bu yıl kiralanan yangın söndürme helikopterleri 500 litre civarı su alıyor. Enerjisi yüksek yangınlarda bu yeterli değil. Büyük kapasiteli uçaklar da var ancak yeterli değil” ifadelerini kullandı.

"İtfaiye işçisinin yangından korunacak ekipmanı eksik"

TÜM-BEL-SEN 1 No’lu Şube Başkanı Turgut Angün ise itfaiye işçilerinin çalışma koşullarını anlattı.

İtfaiye işçilerinin yoğun yangın dönemlerinde vardiyalı çalıştıklarını ve izinlerinin iptal edilmesinin her zaman mümkün olabileceğini söyleyen Angün, “İtfaiyeciliğin bir meslek sınıfı olmaması, hâlâ standardının olmaması, özellikle taşralarda gerekli önemin verilmemesinden ve itfaiyecilerin örgütsüzlüğünden dolayı, pek çok araç ve ekipman eksikliği yaşıyoruz. Özellikle Anadolu’nun birçok kentinde itfaiye birimlerine gittiğimizde, arkadaşlarımızın doğru düzgün yangına yaklaşma kıyafetlerinin, araç ekipmanlarının olmadığını görüyoruz. Hatta yeri geldiğinde itfaiye emekçisi, yeri geldiğinde temizlik işçisi olan arkadaşlarımızı görüyoruz. Günlük kıyafetleriyle yangınların içine giren orman işçileri ya da itfaiyecilerini gördük. Hâl böyle olunca birim birim, yer yer farklı uygulamalarla ve düzeni olmayan bir şeye dönüşüyor. Ki kent itfaiyesinin yetki ve sorumluluk alanında orman yangınları yok. Biz de destek amaçlı yangına müdahale ediyoruz. Yangın söndürme uçaklarının daha fazla olması, planlamanın daha önceden yapılması, orman işçilerinin geçici olarak değil yıla yayılan şekilde istihdam edilmesi ve nitelikli eğitim ve uygun tesisatla donatılması önemli” diye konuştu.

Eskişehir’de 5 orman işçisinin, 5 AKUT gönüllüsünün hayatını kaybettiği yangın öncesi gazetemize konuşan orman işçileri, saatlik ücretlerinin 53 lira olduğunu anlatmıştı. Orman işçilerinin koşulları üzerine konuştuğumuz Birleşik Tarım Orman İşçileri Sendikası Genel Başkanı Mehmet Çak, tablonun değişmediğini söyledi. Çak, “Ücretlerde, sahte TÜİK verileriyle birlikte değişen hiçbir şey yok. Uzun çalışma saatleri ile birleşince benzer bir tabloyla karşılaşıyoruz. Yeterli denetim yok. Bir eldiven veriliyor ve kullanım süresi bir yangında bitmiş oluyor ama bakıyoruz ikinci, üçüncü yangında da aynı eldiveni kullanıyorlar. Ekipman desteğinin birçoğu bazen yangın bittikten sonra geliyordu. Yani yetersiz ekipman ve alınmayan önlemlerle, orman işçileri bile bile ölüme gönderiliyorlar” dedi.

Yanan alanlara GES ve oteller dikildi

Cumhurbaşkanı Erdoğan Kabine toplantısı sonrası, orman yangınlarıyla ilgili konuştu. Yanan alanların tamamının yeniden tohum ve fidanla buluştuğunu söyleyen Erdoğan, “Yalan ağzına yuva yapmış birilerinin iddia ettiği gibi yanan alanlara temel atılmadı, tohum atıldı. Oralarda oteller değil, fidanlar yükseldi” dese de yanan alanlar rantla dolu.

Örneğin Muğla Bodrum’un Mazı Mahallesi’nde 2021 yılında çıkan orman yangınında kül olan yaklaşık 400 bin metrekare orman alanı, acele kamulaştırma kararı ile Almanya sermayeli enerji tekeli Enercon’un rüzgar enerji santrali (RES) yapması için kullanımına açılmıştı.

İzmir Bayraklı’da ise daha önce yanan ve bilimsel olarak yeniden ormanlaştırılması gereken 90 hektarlık yangın sahasını barındıran 375 hektarlık alan, “konut ihtiyacı” gerekçe gösterilerek orman sınırları dışına çıkarılıp TOKİ’ye devredildi.

2001-2024 yılları arasında Çanakkale’de 40 bin 203 hektar orman kaybı yaşandı. Buna karşın 2001-2024 arası orman haline getirilen (veya eskiden ormanken yangın sonucu ormanı yok olduğu için rehabilite edilip orman haline getirilen) alan miktarının 11 bin hektar.

15 Temmuz 2007’de Muğla’nın Milas ilçesine bağlı Meşelik Mahallesi’ndeki kızılçam ağaçlarının bulunduğu ormanlık alanda yangın çıktı. Ancak yanan ormanlık alana 3 lüks otel yapıldı. Üstelik bölgede Kültür ve Turizm Bakanlığından tahsis eden Lujo’nun sahibi Serkoç Otelcilik, turistik tesis görünümlü 28 villa inşa etmeye başladı.