İnsanlardaki geometrik sezgi maymunlar da var

Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, düzgün şekilleri ve geometrik kuralları anlama yeteneğinin yalnızca insanlara özgü olmadığını, primat kuzenlerimizle paylaştığımız ortak bir zihinsel altyapıya dayandığını ortaya koydu.

Yüzyıllardır insanların kare, üçgen veya paralel kenarlar gibi düzgün şekilleri kolayca ayırt edebilmesi, insan beynine özgü “sembolik bir düşünce yeteneği” olarak görülüyordu. İnsanların şekilleri zihninde kenar, açı ve simetri gibi soyut kurallarla kodladığı; hayvanların ise bu tür geometrik düzenlilikleri kavrayamadığı düşünülüyordu. Ancak saygın bilim dergisi PNAS'ta yayımlanan kapsamlı bir çalışma, bu anlayışı kökünden değiştiriyor.

Carnegie Mellon Üniversitesi araştırmacılarının öncülüğünde yürütülen çalışmada; maymunlar, okul öncesi çağdaki çocuklar ve modern eğitim sisteminden uzak yaşayan yerli yetişkinler karşılaştırıldı. Elde edilen sonuçlar, insan geometrik zekasının sıfırdan var olmuş insana özgü bir yetenek olmadığını, primat soy hattından gelen evrimsel bir birikim olduğunu gösterdi.

Araştırma nasıl yürütüldü?

Araştırmacılar, farklı türlerin şekil algısını test etmek için dokunmatik ekranlar ve kartlar kullanarak özel eşleştirme oyunları kurguladı:

Testler; makak ve babun türü maymunlar, küçük yaştaki çocuklar ve Amazon ile Afrika’daki kabilelerde yaşayan yetişkinler üzerinde uygulandı.

Katılımcıların kararları; beynin ilk görsel algı katmanlarını taklit eden yapay zeka modelleri, gelişmiş biçim algısını temsil eden zihinsel modeller ve kurallara dayalı sembolik modellerle kıyaslandı.

Sır "döndürme" yeteneğinde

Araştırmanın ortaya koyduğu en şaşırtıcı ve kritik bulgular şunlar oldu:

Hem insanlar hem de maymunlar, şekilleri değerlendirirken basit çizgi veya piksel detaylarına takılmak yerine, formun bütününü işleyen gelişmiş görsel alanlarını kullandı.

Şekiller farklı açılara çevrilerek sorulduğunda, maymunların düzgün şekilleri tanıma ve sembolik kurallarla uyumlu karar verme becerisi belirgin şekilde arttı. Hatta döndürülmüş şekillerde maymunlar, küçük çocuklarla benzer ve bazen onları aşan bir başarı sergiledi.

İnsanlar ile maymunlar arasında geometrik algı açısından aşılmaz bir uçurum bulunmuyor. İki türün zihinsel süreçleri keskin sınırlarla ayrılmak yerine, birbiriyle örtüşen kesintisiz bir gelişim çizgisi oluşturuyor.

"Daha önce insana özgü 'sembolik kural zekası' olarak yorumlanan durum, aslında şekilleri yönünden bağımsız olarak zihinde canlandırabilme becerisinden kaynaklanıyor. Maymunlar da bu soyutlama yeteneğinin temeline sahip."

Ne anlama geliyor?

Bu çalışma, insan beyninin geometri yeteneğine dair bakış açımızı iki temel noktada yeniliyor:

İnsan yetişkinlerin geometride sergilediği yüksek kesinlik, doğuştan gelen genetik bir mucize değil; yaş, dil gelişimi, kültürel çevre ve oyunlarla zaman içinde pekişen bir birikim.

Geometri sezgisi insan türünün birdenbire kazandığı benzersiz bir yetenek değil, primat beyninin biçimleri soyutlama gücünün gelişmiş ve genişletilmiş bir devamı.