12 saat mesai, 2 yıl zorunlu çalışma, 24 saat görüntü kaydı: Nepal’den Türkiye’ye köle zinciri

Ankara ve çevre illerde çok sayıda fabrikada Nepalli işçi çalıştırılıyor. İşçiler arasında bu durum zaman zaman işten çıkarmaların ve düşük ücretle çalışmanın gerekçesi olarak ele alınıyor. Alpin Çorap, Mitaş, Hidromek ve GEL-AL gibi fabrikalarda işten atmalarda göçmen- özellikle Nepalli- işçilerin çalıştırılması diğer işçiler arasında sıkça tartışılıyor. İşçiler, göçmen işçilerin varlığını kendileri açısından tehdit olarak algılıyor.

Nepalli işçilerin Türkiye’ye geliş kanallarına dair yürüttüğümüz araştırma, bu durumun arkasındaki iş gücü tedarik mekanizmasının bir örneğini ortaya koydu. Doktor Binod Kumar Şah’ın Türkiye’de açtığı şirket, Nepal’den işçi “taşıyor”. 

Binod Kumar Şah, 2000 senesinde Büyük Öğrenci Projesi kapsamında aldığı burs ile Türkiye’ye geldi. Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı olan Dr. Şah, 2011 yılında vaka ödülü sahibi. 2015’te de görev yaptığı Siirt Pervari’de Sağlık Bakanlığınca “yılın doktoru” seçilen Dr. Şah, 2007 yılında Ankara Tıp Fakültesinde tıp eğitimi aldı, Hacettepe’de ise uzmanlık eğitimini tamamladı. Şu an Ankara Etimesgut’ta kendi muayenehanesini işleten Dr. Şah’ın bugünkü faaliyet alanı ise doktorluk pratiğinin ötesinde ülkeler arası bir emek ticaretine uzanıyor.

Muayenehanede istihdam bürosu

Nepalli işçiler Dr. Şah’ın “Euro Nepal” isminde özel istihdam bürosu adı altında kurduğu şirket üzerinden “pazarlanıyor”. İnternet sitesinde, Nepal’den mobilya, gıda, inşaat, turizm, maden ve tekstil gibi çeşitli sektörlere ait “vasıflı-vasıfsız” işçi, “yarı nitelikli personel”, “genel işçi” reklamıyla işçi temin edilebileceği garanti ediliyor. 

İnternet sitesinde yer alan bilgiye göre, Dr. Şah’ın Euro Nepal adlı şirketi ile muayenehanesi aynı adreste yer alıyor. Gidip fiziki olarak baktığımız muayenehanede şirkete ait herhangi bir tabela yer almıyor. Muayenehanenin bulunduğu çevrede çeşitli okul ve kreşler yer alıyor. Muayenehanede görevli sekreter ise, Dr. Şah’ın sadece anlaşmalı okullara hizmet verdiğini, muayenehane ücretinin 3 bin lira olduğunu belirtti. 

Hem Nepal’den hem Türkiye’den çifte kazanç

Nepal’den işçi istihdam etme sürecinin işleyişini ve yasal çerçevesini incelemek adına, iş gücü talebinde bulunan bir firma kimliğiyle Euro Nepal’e ulaştık. İşçilerin izin süreçlerini, şirketin referanslarını, işçi başına düşen maliyeti, hukuki sorumluluklarını ve işçi haklarını içeren örnek bir sözleşme talep ederek Euro Nepal’e ilettiğimiz e-postaya aldığımız yanıtta ise, “aidiyet duygusu yüksek, dürüst ve çalışkan” işçilerin temin edilebileceği belirtildi.

Şirket tarafından iletilen e-postada, “Firmamız, Türkiye’de Euro Nepal Danışmanlık adıyla faaliyet göstermekte olup, aynı zamanda Nepal’de BKS International iş birliği ile hizmet sunmaktadır” ifadeleri yer alıyor. Nepal Çalışma, İstihdam ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bağlı Yabancı İstihdam Dairesi (DOFE) kayıtları incelendiğinde ise BKS International şirketinin de Dr. Binod Kumar Şah’a ait olduğu açıkça görülüyor. 

Başka bir deyişle, Nepal’deki bir gönderici acente ile Türkiye’deki bir aracı kurumun ikisi de aynı isme, Dr. Şah’a çıkıyor. Dr. Şah, hem Nepal’deki BKS International üzerinden işçilerden vize işlemleri, harç ücretleri ve çalışma izni başvuruları için hizmet bedeli tahsil ediyor hem de işin Türkiye ayağını yürüten Euro Nepal şirketi aracılığıyla iş gücü talep eden şirketlerde gelir elde ederek çifte kazanç da sağlıyor. Başka bir noktası ise, işçinin başına bir şey geldiğinde veya hak ihlali durumunda yaşanabilecek durumlar. Euro Nepal işçinin sözleşmeye aykırı bir durumla karşı karşıya geldiğinde sorumluluğu Nepal’deki acenteye (BKS) yükleyebilir, BKS ise Türkiye’deki aracıya atabilir. Bu, her iki şirketin de Dr. Şah’a ait olmasından dolayı ortada gerçek bir muhatabın yer almadığı bir duruma yol açıyor. 

120 şirketle el ele: 4 bin 500 işçilik sömürü çarkı 

Euro Nepal’in, tarafımıza ilettiği mailde yer alan teklif formunu içeren belgenin devamında ise, “Euro Nepal, sadece yurt içi işçi teminine aracılık etmekle kalmayıp, Başta Nepal’den olmak üzere Hindistan ve çevre ülkelerden Avrupa ülkeleri (Polonya, Macaristan, Hırvatistan, Portekiz vb.) ve firmaların faaliyet yürüttüğü Afrika Ülkelerine (Cezayir, Mısır gibi) de işçi teminine aracılık hizmeti sunmaktadır” ifadeleri yer alıyor. Yerel kaynaklardan edindiğimiz bilgilere göre; Alpin Çorap’ta Mısırlı işçiler çalıştırılıyor. Euro Nepal’in ilettiği mailde ise işçi temin edilen şirketler arasında yer alan Alpin Çorap dikkat çekici. 

İş gücü sevkiyatını Ankara dışında da sürdüren Euro Nepal, 120’ye yakın şirkete işçi tedarik ettiğini belirterek, Petlas, Hidromek, Kumtel, Mitaş, Astor, Alpin Çorap, Duyar Vana, Quick China, Doraglass’a ve toplamda yaklaşık 4 bin 500 Nepalli işçi sağlandığını ve “insan kaynağı” akışının kesintisiz olarak devam ettirdiğini belirtti.

Söz konusu fabrikalarda çalıştırılan işçilere dair haberler daha önce yerel basının gündemine gelmişti.  Çıkan haberlerde, “Lacoste, Marks & Spencer, H&M gibi başlıca markalara üretim yapan Alpin Çorap’ta çalıştırılması için Nepal’den 500’e yakın işçinin getirildiğini, Çankırı Kızılırmak’ta 5’er kişilik odalarda, yangın merdiveni olmayan bir otelde yaşadıkları iddia edilmişti. İşçilerin sosyal medya platformlarından yaptığı paylaşımlardan fabrika içlerinde kurulan prefabrik yapılarda kaldıkları görünüyor. Sincan’daki işçilerin yer aldığı sosyal medya gruplarında yer alan Kasım 2025 tarihli paylaşımlar ise Hidromek’ten ayrılan işçilerin asgari ücretin çok altında bir tutarla, 20 bin liraya çalıştırıldığını ortaya koyuyor. Aynı gruplardaki yorumlar, işgücü sevkiyatının hız kesmediğini de gösteriyor: Paylaşımlara göre, Ocak 2026’da Hidromek’e 8, Fernas İnşaat’a ise 400 kamyon şoförü daha getirildi.

Asgari ücretin altında çalıştırılan işçilerden Dr. Şah’ın her bir işçiden “hizmet bedeli” kazancı 12 bin liraya ek olarak yüzde 20 KDV’yi buluyor. Aracılık sözleşmesinde yer alan maddelerden bazıları ise şunlar:

1. İşçi minimum 2 yıl çalışmayı taahhüt eder, bu süre içerisinde işverenin haklı gerekçelerle işçiyi işten çıkarması, işçinin işten ayrılmak istemesi ya da karşılıklı itilaf yaşanması iş akdinin sonlanması durumunda, işçinin ve varsa eş ve çocuklarının ülkelerine dönmesi için gerekli masraf ve koordinasyon Euro Nepal tarafından sağlanacaktır.
2. İşçiye, 2 ay işe alışma süreci tanınmıştır. Söz konusu süre içerisinde işçinin her türlü sebeple işten çıkması/çıkarılması ya da iş göremez hale gelmesi durumunda Euro Nepal tarafından hizmet bedeli alınmaksızın yeni işçi temini yapılacaktır.
3. Herhangi bir ihtilaf yaşanmaması, karşılıklı iftira, hırsızlık vb. şüphelerin doğmaması, çalışma şartlarının karşılıklı denetlenebilmesi, ceza kanunu anlamında olası eylemlerin önlenmesi vb. nedenlerle, işverenin çalışma ortamında sesli ve görüntülü 7/24 kayıt alabileceği hususu Euro Nepal tarafından yabancı işçiye tebliğ edilmiştir.
4. Topluca ve önceden tasarlayarak işi bırakma, işe/faaliyete son verme, iş yerinde faaliyetin tamamen durmasına sebep olacak tarzda iş yavaşlatma, iş bırakma vb. eylemlere müdahil olan yabancı işçiler ile ilgili olarak Türk işçilere uygulanan yasal mevzuat geçerlidir.
5. Yabancı çalışanın, milli güvenlik, kamu düzeni, genel asayiş, kamu yararı, genel ahlak ve genel sağlık için tehdit oluşturması hallerinde Anayasa Mahkemesi kararı uyarınca çalışma izni iptal edilir ve ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.

Nepal’den Türkiye’ye gelen işçilerle çalıştıkları yerlerdeki çalışma şartlarına, yaşadıkları hak ihlallerine ilişkin konuştuk. Safir Tuz’da çalışan bir işçi 3-4 yıl içinde para kazanıp ailesinin yanına tekrardan ülkesine dönmek istediğini dile getirirken, Çelikler Holdingin üstlendiği bir otoyol projesinde çalışan başka bir işçi ise kazandıkları ücretlerin Türkiye’ye gelme maliyetlerini karşılamadığını ve borç sarmalında olduğunu ifade etti.

10 aydır Türkiye’de Safir Tuz fabrikasında çalışan işçi iş sözleşmesinde 8 saat yazmasına rağmen günde 12 saat çalıştığını belirterek asgari ücret almasına ilişkin “4 saat bedavaya çalışıyoruz” şeklinde konuştu. Türk işçilerin ise 8 saat çalıştığını dile getirdi. Fazladan çalışmalarına itiraz ettiklerinde ise fabrika yönetiminden “12 saat çalışmak istemiyorsan Nepal’e dön” şeklinde yanıt aldığını belirtti. İşçi, Türkiye’ye gelmek için aracı kuruma verdikleri paranın 2 lakh lira (yaklaşık 98 bin lira) olduğunu ifade ederek ajanslara borçlarından dolayı sadece 1 sene boyunca borçlarını kapatmak için çalışmak zorunda olduklarını söyledi. “Ancak 1 sene sonra kenara para koyabileceğim” şeklinde konuştu. Güncel olarak fabrikada 23-24 Nepalli işçinin bulunduğunu belirten işçi, Safir Tuz’un Kırıkkale’de bulunan fabrikasında ise 9 ila 10 arası Nepal’den işçi çalıştırıldığını söyledi. Fabrika içinde yer alan prefabrik yapılarda 4 ila 8 kişi olarak kaldıklarını belirten işçi, bu fabrikada çalışmaya başlayan ilk Nepalli işçiler olduklarını ifade etti. İlk etapta 4 kişi olarak geldiklerini fakat yeni alımların yapılacağını, 8-10 işçinin daha Nepal’den geleceğini dile getirdi.

Safir Tuz Fabrikasında çalışmaya başladığı ilk gün yetkililer tarafından pasaportlarına el konulduğunu belirtti. Bu durumun kendilerine hangi gerekçeyle açıklandığını sorduğumuzda ise, “Onlar direkt sordular, biz de vermek zorundaydık, verdik” dedi. Buna rağmen sohbetimiz boyunca Nepal’den başka arkadaşlarının da gelmek istediğini, kendisine yardımcı olup olamayacağımızı sordu. Nepal’deki yaşam koşullarını sorduğumuzda ise, “İyi durumdaki insanlar genelde eğitim ya da çalışma için İngiltere, Kanada ya da Amerika’ya gidiyor. Geri kalanlar ise eğer para kazanma ihtiyaçları varsa Avrupa’ya ya da Türkiye’ye geliyor. Ama gerçekten çok zor durumdalarsa Körfez ve Ortadoğu ülkelerine gidiyorlar. Oralarda çok para var, herkes oralarda çalışıyor” yanıtını aldık.

Çelikler Holdingin otoyol inşaatında operatör olarak çalışan başka bir Nepalli işçi ise çalışma koşullarına ilişkin, “Son iki ayda çok fazla fazla mesai yaptık. Türkiye ilk başta gayet iyi gözüküyor ama bu tempoya dayanmak çok zor. Bu kadar emeği başka bir ülkede harcasaydık muhtemelen çok daha fazla para kazanırdık. Türkiye’ye kıyasla Avrupa’da bu emeğin karşılığı çok daha değerli” dedi. Hafta sonları 16 saat olmak üzere, günde ortalama 12 saat çalıştığını dile getiren işçi, Nepal’den Türkiye’ye çalışmak için gelme şartlarının her geçen gün daha da zorlaştığını belirtti. Bunun sebebini Türkiye’ye gelme maliyetlerinin oldukça yükselmesiyle açıklıyor: Türkiye’ye gelmek 2025’e kıyasla maaliyetler bakımından karşılanması güç hale geldi. Bunun nedeninin Türkiye’deki aracı acentelerin sayısının çok artması olduğunu düşünüyorum. Nepalliler bir şekilde ülkeden çıkmak ve Türkiye’ye gelmek için çok istekliler. Acenteler de ‘Ne kadar para istesek verirler’ diye düşünmeye başladılar. Bu yüzden ülkeye geliş maliyetleri her geçen gün yükseliyor.”

Konuştuğumuz başka bir işçi ise, “Bizim en kötü alışkanlığımız ne biliyor musunuz? Hepimizin dilindeki şu ‘yurt dışı, yurt dışı’ sevdasını artık bir kenara bırakmamız lazım. Ben, hayatım boyunca görmediğim kabusları, buraya geldikten sonra her gün görmek zorunda kalıyorum” dedi. Türkiye’ye gelmek için yaklaşık 6 bin dolar masraf yaptığını belirten işçi, “Şimdiden anlıyorum ki, benim bu borcu ödemem 8 yılımı alacak gibi gözüküyor. Eğer bir beceriniz, bir zanaatınız varsa lütfen bunu Nepal’de yapın” dedi. Nepal’deki 40 bin rupinin burada harcanan 100 bin rupiye denk olduğunu ifade ederek TL’nin değersizliğine dikkat çeken işçi, “100 bin rupi kazanırım hayaliyle sakın yurt dışına gelmeyin. Çünkü burada sabah saat 6’dan gece 10, 11 hatta bazen 12’ye kadar çalışıyorsunuz. İyi düşünmek lazım. Günde 12-14 saat çalışmak zorundasınız. Bu da yetmezmiş gibi sürekli birilerinin azarlamasını, lafını da işitmek zorunda kalıyorsunuz” dedi.

Dünya Bankası verilerine göre Nepalli işçilerin yurt dışında kazanarak dövizlerin ülke gayrisafi yurt içi hasılasına oranı 2024 yılı itibarıyla yüzde 66.12 seviyesinde kaydedildi.