‘Vize imparatorluğu’ Meclis gündeminde | EMEP'li Bayhan: Randevu yok, karaborsa var; yurttaş şirketlerin insafına terk edildi

Emek Partisi (EMEP) İstanbul Milletvekili İskender Bayhan, yurttaşların vize başvurularında karşı karşıya kaldığı randevu krizi, yüksek maliyetler ve aracı şirket uygulamalarını Meclis gündemine taşıdı. Bayhan, VFS ve Gateway şirketlerine ilişkin iddialar ile vize süreçlerinde oluştuğu öne sürülen rant mekanizmasının araştırılmasını isteyerek Dışişleri ve Ticaret bakanlarına soru önergesi verdi.

Bayhan, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’a kamu yetkisinin belirli şirketlere imtiyaz sağlayıp sağlamadığını; Ticaret Bakanı Ömer Bolat’a ise yurttaşların çaresizliğini gelir kapısına çeviren aracı şirketlere karşı neden denetim yapılmadığını sordu.

Bayhan, gazeteci Canan Coşkun’un Kısa Dalga’da yayımlanan “Vize İmparatorluğu” araştırmasındaki iddiaları Meclis gündemine taşıyarak, vize başvuru süreçlerinin özel şirketler eliyle sıradan bir hizmet alanı olmaktan çıkarılıp kamu yetkileri, siyaset-sermaye bağlantıları, sigorta yönlendirmeleri ve randevu karaborsasıyla iç içe geçmiş büyük bir rant düzenine dönüştürüldüğünü belirtti.

Önergelerde, VFS/Gateway ilişkileri ve Gateway bağlantılı şirketlerin hızlı sermaye büyümesinin yanı sıra, 2019 yönetmeliğiyle Dışişleri Bakanı’na verilen yetki, Mevlüt Çavuşoğlu dönemine uzanan görevlendirme iddiaları, Alanya Üniversitesi-Golden Gateway bağlantısı ve yurttaşların kişisel verilerinin özel şirketler eliyle işlenmesi de gündeme getirildi.

VFS/Gateway ilişkisi Meclis gündeminde

Bayhan’ın önergelerinde, VFS Global’in Türkiye’deki stratejik iş ortağı olduğu belirtilen Gateway şirketler ağına ilişkin iddialar yer aldı. Araştırma dizisine göre Gateway’in 1990’larda araç klima ve iklimlendirme alanında faaliyet gösteren şirketlerden doğduğu, zamanla vize aracılığı, sigorta, bilişim, danışmanlık, petrol-enerji ve eğitim alanlarına yayılan büyük bir sermaye grubuna dönüştüğü aktarıldı.

Ticaret sicil kayıtlarına da dikkat çeken Bayhan, Gateway Management’ın sermayesinin 2011’de 800 bin TL iken 2021’de 150 milyon TL’ye ulaştığını, Halis Ali Çakmak’ın kurduğu Emaa Sigorta’nın sermayesinin ise 2025’te 1,5 milyar TL’ye çıkarıldığını hatırlattı. Buna karşılık vize başvuru hizmetini yürüten VF Vize Danışmanlık’ın sermayesinin Ocak 2025 itibarıyla yalnızca 1 milyon 100 bin TL olduğu belirtildi.

Bayhan, bu tabloyu “kamu gücünün ve siyasal ilişkilerin belirli sermaye gruplarının büyüme kanalına dönüştürüldüğü bir düzen” olarak nitelendirdi.

2019 yönetmeliği ve Çavuşoğlu dönemi soruldu

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’a yöneltilen sorularda, 30 Nisan 2019 tarihli “Vize Aracılık Hizmeti Alınmasına İlişkin Yönetmelik” hatırlatıldı. Yönetmelikle vize aracı kuruluş veya firma belirleme yetkisinin doğrudan Dışişleri Bakanı’na verildiğini belirten Bayhan, bu yetkinin hangi şirketler lehine, hangi ölçütlerle ve hangi denetim mekanizmalarıyla kullanıldığını sordu.

Bayhan, dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu döneminde Gateway, VFS veya bağlantılı şirketlere doğrudan ya da dolaylı biçimde yetki, kolaylık, tavsiye, onay veya imtiyaz sağlanıp sağlanmadığının açıklanmasını istedi.

Önergede, Halis Ali Çakmak’ın 2017’de Anadolu Ajansı’na yaptığı açıklamada, Irak’ta vize hizmetleri konusunda 2016 yılında kendilerini görevlendiren dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’na teşekkür ettiği iddiası da soruldu. Bayhan, bu görevlendirmenin hangi mevzuata, ihale sürecine veya bakanlık kararına dayandığının açıklanmasını talep etti.

Alanya Üniversitesi ve Golden Gateway bağlantısı

Bayhan, Gateway şirketler ağına ilişkin iddiaların vize aracılığıyla sınırlı olmadığını belirtti. Önergede, Halis Ali Çakmak’ın sahibi olduğu Golden Gateway Holding’in Alanya Üniversitesi’nin işletmesini 25 yıllığına devraldığı; üniversitenin kurucu vakfında Mevlüt Çavuşoğlu’nun, mütevelli heyetinde ise eşi Hülya Çavuşoğlu’nun yer aldığı iddiaları da gündeme getirildi.

Bayhan, Dışişleri Bakanlığına, “Bu ilişkiler ağında kamu yetkisinin belirli bir sermaye grubuna imtiyaz ve büyüme kanalı olarak sunulup sunulmadığı araştırılmış mıdır?” diye sordu.

Kişisel veriler özel şirketlerin elinde

Önergede, vize başvuru süreçlerinde yurttaşların pasaport, banka dökümü, maaş bordrosu, tapu, aile bilgileri ve biyometrik verilerinin özel şirketler eliyle işlendiği vurgulandı. EMEP İstanbul Milletvekili Bayhan, Dışişleri Bakanlığına bu verilerin güvenliği konusunda hangi denetimlerin yapıldığını ve bugüne kadar herhangi bir veri ihlali tespit edilip edilmediğini sordu.

Bayhan ayrıca, yurttaşların vize başvurularında özel şirketlerin insafına bırakılmasını engellemek için doğrudan, ücretsiz, şeffaf ve denetlenebilir başvuru kanallarının artırılması yönünde ilgili ülkelerle girişimde bulunulup bulunulmadığını sordu.

Ticaret Bakanlığına karaborsa ve ek ücret soruları

Ticaret Bakanı Ömer Bolat’a verilen önergede ise vize randevularının karaborsaya düşmesi, aracı şirketlerin randevu erişimini gelir kapısına çevirmesi ve yurttaşların çaresizliğinden para kazanılması gündeme getirildi.

Bayhan, Ticaret Bakanlığına, yurttaşların kişi başı 150, 200, hatta 300 avroya yaklaşan bedellerle aracı kişi ve şirketlere yönelmek zorunda kaldığı iddialarının bakanlığın bilgisi dahilinde olup olmadığını sordu.

Bayhan, bu durumun haksız ticari uygulama olarak değerlendirilip değerlendirilmediğini de sorarak, vize başvuru aracılığı, danışmanlık, randevu temini, sigorta, “premium hizmet”, kurye, SMS, fotokopi ve form doldurma adı altında alınan ücretlere ilişkin bugüne kadar kaç denetim yapıldığının açıklanmasını istedi.

Sigorta dayatması ve iade edilmeyen ücretler

Önergede, vize başvurularında belirli sigorta şirketlerine yönlendirme yapıldığı ve sigortanın zorunluymuş gibi sunulduğu iddiaları da yer aldı. Bayhan, Gateway şirketler ağıyla bağlantılı olduğu belirtilen sigorta şirketlerinin vize başvuru süreçlerinde başvuruculara önerilip önerilmediğinin, yönlendirilip yönlendirilmediğinin ya da zorunlu gibi sunulup sunulmadığının araştırılıp araştırılmadığını sordu.

Bayhan, vize başvurusu reddedilen yurttaşların başvuru ücreti, hizmet bedeli, sigorta bedeli ve diğer ek ücretleri geri alamamasının tüketici mağduriyeti olarak görülüp görülmediğini de sordu. Bu konuda şirketlere herhangi bir yaptırım uygulanıp uygulanmadığının açıklanmasını istedi.

Son beş yılda kaç şikâyet yapıldı?

Bayhan, Ticaret Bakanlığına VFS, Gateway veya vize danışmanlık hizmeti sunan diğer şirketler hakkında son beş yılda kaç şikâyet ulaştığını da sordu. Bu şikâyetlerin kaçının randevu, ek ücret, iade, sigorta dayatması, yanıltıcı reklam ve kişisel veri ihlali iddialarına ilişkin olduğunun açıklanmasını talep etti.

Ayrıca “garantili randevu”, “hızlı vize”, “kesin sonuç”, “ret halinde iade” gibi ifadelerle yurttaşları yanıltan vize danışmanlığı şirketlerine karşı hangi yaptırımların uygulandığı soruldu.

‘Milli güvenlik’ gerekçesiyle erişim engeli de soruldu

Bayhan, Dışişleri Bakanlığına yönelttiği önergede “Vize İmparatorluğu” araştırma dizisine erişimin “milli güvenlik” gerekçesiyle kısıtlanmasına da tepki gösterdi.

Bayhan, yurttaşların vize başvurularında uğradığı mağduriyetleri, VFS/Gateway ilişkilerini, kamu yetkisinin özel şirketler lehine kullanıldığı iddialarını ve siyaset-sermaye bağlantılarını haberleştirmenin hangi yönüyle milli güvenlik tehdidi oluşturduğunu sordu:

“Bakanlığınız açısından ‘milli güvenlik’ yurttaşların haklarının, kişisel verilerinin ve eşit hizmete erişiminin korunması mı; yoksa vize aracılığı üzerinden büyüyen şirketlerin, tekellerin kârının ve rant ilişkilerinin korunması mı anlamına gelmektedir?”

‘Vize başvurusu şirketlerin gelir kapısına dönüştürüldü’

İstanbul Milletvekili Bayhan, iki bakana yönelttiği önergelerde emekçilerin, öğrencilerin, akademisyenlerin, sanatçıların, işsiz gençlerin, ailesini görmek isteyenlerin ve sağlık hizmetine erişmek isteyen yurttaşların vize başvuru sürecinde özel şirketlerin kâr düzeniyle karşı karşıya bırakıldığını vurguladı.

Bayhan, vize hizmetlerinde pazarın birkaç şirket etrafında yoğunlaşmasının, randevu hizmetinin parası olanın erişebildiği bir ayrıcalığa dönüşmesinin ve yurttaşın kamusal nitelikteki bir işleme erişiminin şirket kârına bağlanmasının kabul edilemez olduğunu belirtti.

Bayhan, Ticaret Bakanlığına da şu soruyu yöneltti:

“Bakanlığınız, vize başvuru süreçlerinde yurttaşların mağduriyetini artıran aracı şirket, danışmanlık firması, sigorta yönlendirmesi ve randevu karaborsası ağını ortaya çıkarmak için kapsamlı bir denetim başlatacak mıdır? Başlatmayacaksa yurttaşların bu rant düzeni karşısında korunmasını hangi kurum sağlayacaktır?”