Mahsuni Şerif'e yasak gerekçesi: Halk arasında ikilik oluşturabilir

Ankara Birlik Tiyatrosu tarafından oynanan “Aşık Mahsuni Şerif” oyununun Amasya’nın Gümüşhacıköy ilçesinde 24 Mayıs Pazar günü gerçekleştirilmesi planlanan gösterimi İlçe Milli Eğitim Müdürü imzasıyla yasaklandı. Üstelik yasak kararı ’68 gençliği görüntülerinin “Halk arasında ikilik oluşturabileceği”, 12 Mart 1971 görüntülerinin “Siyasi görüş barındırdığı”, 1978 Maraş Katliamı ve 1993 Sivas Madımak Oteli Katliamı görüntülerinin ise “Dini ve manevi hassasiyet içeren olayların işlenmesi sebebiyle halk arasında görüş ayrılıkları ortaya çıkarabileceği” nedeniyle uygun görülmedi.

Yasak kararı mahkemeye taşınırken Oyunun Yönetmeni Gül Göker 600 kez Mahsuni Şerif oyunu oynadıklarını, ilk defa böyle bir yasaklama kararıyla karşılaştıklarını söylerken, “Türkiye’nin hiçbir kentinde, hiçbir engelleme ya da yasak kararı olmayıp, ilk kez Gümüşhacıköy’de böyle bir durumla karşı karşıya gelindi” dedi. Gümüşhacıköy Kaymakamı Büşra Güneş ve İlçe Milli Eğitim Müdürü Ercan Gültekin’le görüşme ısrarlarımız ise “Sizi arayacağız” yanıtlarıyla karşılık buldu.

İlçe Milli Eğitim Müdürü imzasıyla gelen ‘yasak’

Ankara Birlik Tiyatrosu tarafından sahnelenen Aşık Mahzuni Şerif oyunu, ozanın köyündeki sanat yaşamına, cezaevi günlerinden, türkülerine kadar neredeyse tüm hayatını konu alan müzikli bir biyografik tiyatro olarak 600’den fazla kez oynandı. Gül Göker’in yazdığı, Murat Sarı’nın yönettiği oyunda, 25’e yakın türkü canlı olarak söylenirken, bir yandan Mahsuni Şerif’in yaşadığı dönemin tanıklıkları da oyunda yer aldı.

Oyun, Amasya’nın Gümüşhacıköy ilçesindeki tek tiyatro gösterimi yapılacak yer olan Gümüşhacıköy Öğretmenevi ve akşam sanat okulu (ASO) Müdürlüğünde bulunan toplantı salonda da 24 Mayıs Pazar günü oynanacaktı. Ancak oyunun gösterimi İlçe Milli Eğitim Müdürü Ercan Gültekin tarafından “uygun görülmedi.”

Yasaklama tiyatroya 12 Mayıs tarihinde resmi bir yazıyla bildirildi. Gümüşhacıköy Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından “Aşık Mahzuni Şerif Adlı Tiyatro Oyununun Gümüşhacıköy Öğretmenevi ve ASO Müdürlüğünde sergilenmesi talebi” başlığında Ankara Birlik Tiyatrosuna (Bilge Can Göker) diyerek gönderilen yazıda oyun için bir “Eser İnceleme Komisyonu” kurulduğu ve komisyonun “Gümüşhacıköy Öğretmenevi ve ASO Müdürlüğünde sergilenmesinin uygun olmayacağı kanaatine vardığı” aktarıldı. Resmi yazının altında ise İlçe Milli Eğitim Müdürü Ercan Gültekin’in imzası yer alıyordu.

’68 hareketi, 12 Mart, Sivas ve Maraş katliamları

Gönderilen bir diğer tutanak ise el yazısıyla yazılmış bir “eser inceleme tutanağı” idi. Tutanaktaki ifadeler ise tam olarak şöyle:

“Gerekçe 1) Sahne 8 sinevizyon 11’de “Altmışsekiz Gençliği” adlı sinevizyon gösterisinin farklı yorumlanabileceği ya da halk arasında ikilik oluşturabileceği (siyasi görüş farklılıklarından dolayı) görülmüştür.

Gerekçe 2) Sahne 8 sinevizyon 12’de “12 Mart 1971” adlı sinevizyonda son fotoğraf “Deniz, Yusuf, Hüseyin” adlı görselin siyasi görüş barındırdığından devlet kurumunda sahnelenmesi uygun görülmemiştir.

Gerekçe 3) Sahne 16 Sinevizyon 22 “Yangın” adlı sinevizyon gösterisinde dini ve manevi hassasiyet içeren olayların işlenmesi sebebiyle yine halk arasında görüş ayrılıklarını ortaya çıkarabileceğinden devlet kurumu olan “Gümüşhacıköy Öğretmenevi ve ASO” da sahnelenmesi tarafımızca uygun görülmemiştir.”

Karar mahkemeye taşındı: Açıkça hukuka aykırı

Tüm bu gelişmeler üzerine yasak kararı mahkemeye de taşındı. Ankara Birlik Tiyatrosu, yürütmenin durdurulması talebiyle Amasya İdare Mahkemesine başvuruda bulundu. Dava dilekçesinde oyunun yasaklandığı, salon tahsisi yapılmadığı ve bunun açıkça hukuka aykırı olduğu belirtildi ve “Dava konusu işlemi tesis etmekle yetkili kişi, idari mülki amirdir. Oysaki dava konusu işlem ilçe milli eğitim müdürü tarafından tesis edilmiş olup dava konusu işlem öncelikle bu yönü ile yetki yönünden hukuka aykırıdır. Tiyatro oyununun yasaklanması gibi temel hak ve özgürlüklere doğrudan müdahale niteliği taşıyan bir işlemin; alt idari makamlar tarafından doğrudan tesis edilmesi mümkün değildir” denildi.

Dilekçede eser inceleme komisyonlarının ancak eğitim kurumlarında yapılacak eser ve gösteriler için geçerli olduğu ancak bu oyunun, eğitim kurumlarında değil yetişkin Gümüşhacıköy halkına gösterileceğine dikkat çekildi.

Yasaklama kararında genel ve soyut ifadeler kullanıldığı; somut, açık ve hukuken yeterli bir gerekçeye yer verilmediğine dikkat çekilerek şöyle devam edildi: “Tiyatro eserleri yalnızca sanatsal faaliyet değil, aynı zamanda düşünce açıklama aracıdır. Bu nedenle tiyatro oyunlarının yasaklanması ifade özgürlüğüne doğrudan müdahale niteliği taşır. İdarenin sanatsal bir faaliyeti hiçbir somut tehlike göstermeksizin yasaklaması, anayasal koruma altındaki sanat özgürlüğünün ağır ihlalidir.

Mahkeme, okunaklı örneklerini istedi

Davayı kabul eden Amasya İdare Mahkemesi, Kaymakamlık ve İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünden; el yazısıyla yazılan yasaklama gerekçelerinin onaylı ve okunaklı birer örneklerini isterken yasaklama kararının yasal dayanaklarıyla birlikte açıklanmasını talep etti.

Vali ‘Kamu kurumu kararı’ dedi

Görüştüğümüz CHP Amasya Milletvekili Reşat Karagöz ise Amasya Valisi Önder Bakan ile görüştüğünü ve kararın yanlış olduğunu belirterek şöyle dedi: “Vali beye, Denizlerin arkadaşlarının isminin geçmesi, ’68 kulağının sinevizyonunun olması ve katliam görüntülerinin yer almasının yasaklama kararı olarak geçmesinin doğru olmadığını, bunun yanlış bir karar olduğunu ilettim. Konunun mahkemeye taşındığı bilgisini de kendisiyle paylaştım. Valimiz ise ilgili yerlerle görüştükten sonra salonun kamu kurumu olması nedeniyle böyle bir karar alındığını söyledi.”

Göker: İlk defa böyle bir yasaklama ile karşılaştık

Oyunun Senaristi Gül Göker ise Ankara Birlik Tiyatrosunun, Türkiye’nin en eski ve en köklü tiyatrolarından biri olduğunu, 600 kez Mahsuni Şerif oyunu oynadıklarını, ilk defa böyle bir yasaklama kararıyla karşılaştıklarını söylerken, “Türkiye’nin hiçbir kentinde, hiçbir engelleme ya da yasak kararı olmayıp, ilk kez Gümüşhacıköy’de böyle bir durumla karşı karşıya gelindi” dedi.

Göker şöyle devam etti: “Diyorlar ki ‘12 Mart ve 12 Eylül’den söz edilmesi ‘halkı ayrıştırmaya yöneliktir’, ‘Kin ve düşmanlığa sevk etmektir.’ Diyorlar ki ‘Deniz Gezmiş bir propaganda aracı.’ Sivas ve Maraş Katliamlarını anlatıyoruz, diyorlar ki ‘Dinler arasında bir düşmanlığa sevk etmek.’ 600 kez oynandı bu oyun. Hiçbir kentte sorun çıkmadı” ifadelerini kullandı.

Göker kaymakamlığa bir mektup yazdığını belirterek şu soruları sorduğunu aktardı: “Gümüşhacıköy’ün ne gibi bir hassasiyeti vardır ki, oyunun oynatılmaması için özel bir çaba harcanmaktadır? Öğretmenevinde tiyatro için hazırlanmış ve belli bir ücret karşılığında tahsis edilecek gösteri salonunun birçok siyasi parti toplantısına açıldığını ve bu amaçla kullanıldığını biliyoruz. Siyasi partiler, bu tür toplantılarda, komisyon kurularak incelenmekte midir?”