Turizmin şatafatlı reklamları ardındaki gerçek: Aldığı ücret, çalıştığı otelde iki gece kalmaya yetmiyor

Ankara – Tatil sezonu yaklaşırken maile düşen mesajlar, bilboardları süsleyen afişler ve hemen her yerde karşımıza çıkan tatil reklamlarını şöyle bir hatırlayalım; “Daha önce hiç yaşamadığınız bir tatil imkanı”, “konforun tek adresi”, “Dinlenmek ve zindelik kazanmak için tercih edilen o yer”… Oysa bu şatafat ve lüks makyajın arkasında devasa bir iş gücü sömürüsü yer alıyor.

İşte o makyajlı sömürünün arkasındaki görünmeyen emeğin sahipleri olan turizm işçileriyle konuştuk. Haber için gündüzden arayıp ulaşamadığımız işçilerin tüm gece çalıştıklarını, gündüz ise uyuduklarını, uyumadan önce konuşma fırsatı bulduğumuz işçiler hatırlattılar.

"Kışın, otelde kalıp çalışmak için direndim"

Konuştuğumuz işçilerin adı; Salman ve Özcan. Önce sektördeki deneyimi daha az olan Özcan anlattı. “Antalya’ya geleli 4 yıl oldu, 3 yıldır ise Antalya Aksu İlçesine bağlı Kundu’da, Royal Wings Hotelde çalışıyorum” dedi.

Kışın müşteri olmadığı için hemen her turizm işçisinin iş aramak gibi bir derdi olduğunu anlatan Özcan, “Misal ben bu kışın direndim de çalışmaya devam ettim. Defalarca bana ücretsiz izin kullanmam gerektiği söylendi, kabul etmedim, kaç işçi arkadaşım memleketlerine gittiler, gitmeyenler de Antalya’da ya seralarda ya da restoranlarda kalıp çalıştılar. Ama ben gitmedim” diye konuştu.

Turizm işçisinin bir aylık ücreti bir odanın fiyatına eş değer

Aldığı ücretin 35 bin lira olduğunu öğrendiğimiz Özcan’ın çalıştığı Royal Wings Hotelin mayıs ayı için gecelik oda ücreti kişi başı 27 bin 600 TL. Yani Özcan çalıştığı aylık kazancıyla otelde sadece 2 gece kalamıyor. Özcan, “Otelin lojmanında kalıyoruz. Yemekler de otelden. Otelin anlaşmalı olduğu özel hastaneler var ancak ücretleri pahalı. Zaten otel hastalık gibi durumlarda ücreti karşılamıyor. Tabii biz de bu durumda özel hastaneleri kullanmıyoruz” dedi.

"Bizi kendi memleketimizde de sömürdüler"

Pandemi, savaş gibi olağanüstü durumlarda ne yaptıklarını sorduğum Özcan, “Pandemide kendi memleketimdeydim; Dersim’de. Orada bir restoranda çalıştım. Ne SGK ne de başka bir hak olmadan çalıştım. 3 yılım heba oldu” dedi.

Turizm’de yaşanan baskı ve mobbingin sıklığından bahseden Özcan, “En sık duyduğumuz cümle ‘beğenmediniz mi kapı orada’ oluyor. Ne kıdem tazminatımız var ne de başka bir hakkımız. Kimsenin sesi çıkmıyor! Ben sesimi çıkarıyorum; işte kışın gideceksin dediler, gitmedim, kaldım çalıştım. Bu iş kolunda itirazlar hep tek tük, toplu bir itiraz yok oysa bir mücadele etrafında toplanılsa belki haklarımızı elde ederiz” diye anlattı.

"Otellerde artık emekliler de çalışıyor"

Çalışma arkadaşları arasında artık emeklilerin de olduğunu anlatan Özcan, “Kundu’da yaklaşık 22-23 otel var. Kundu’dan az ötede Belek’te yeni işe başlayan biri için ücret başlangıcı 40-42 bin TL iken Kundu’da ise bu ücret daha düşük. Çünkü artık emekliler de çalışıyor. Çoğunlukla bahçıvanlık, tuvalet temizliği gibi işlerde çalıştırılıyorlar. Benim çalıştığım otelin neredeyse yüzde 30’u emekli. Onlar geçinemedikleri için çalışıyor, bizim de ücretlerimiz düşüyor. Normalde çalıştırılmaları yasak. Ama geçinemiyorlar. Ekonomi kötüleştikçe otellerdeki emekli sayısı arttı” dedi.

"Hastane raporu işvereni ikna etmiyor"

Salman ise, 15 yıldır turizm sektöründe. Orange Kemer’de çalışan Salman, “Turizm işçiliği; uzun, yorucu ve mevsimlik bir iş. Güvencesizlik ve kayıt dışı çalışma yaygın. Bir turizm işçisini işveren istediği zaman mesaiye çağırabilir. ‘Yoğunuz’ diyerek çağrılan işe çoğu turizm işçisi gitmek zorunda bırakılır. Diyelim; mesaiye çağırıldınız ama hastasınız ve ‘hastayım’ dediniz, bunun karşılığında işinize son vermeleri mümkün” diyerek anlattı.

İşvereni hastalığa ikna etmek için hekimden alınan raporun dahi çoğu kez işe yaramadığını ifade eden Salman, “Bu benim de tanık olduğum bir olaydı. Bir arkadaşımız hastalandı ve 3-4 günlük doktor izni aldı. ‘Sıkıştığımızda bizi yine yarı yolda bırakır’ denilerek o işçi işten çıkarıldı. Ya da sırf hastalandığı için ‘Sen kötü örnek olursun’ gerekçesiyle de işten çıkarmalar oluyor. Yani biz aba altından bize her an gösterilen bir sopa ile çalışıyoruz” dedi.

"Turizm sezona; az işçi uzun çalışma saatleriyle hazırlanıyor"

Üzerine sıcak su dökülen ya da ayağına ağır malzeme düşen turizm işçilerinin çalışmaya kaldığı yerden devam ettiğine defalarca şahit olduğunu söyleyen Salman, “Şimdi turizm sezonu yaklaşıyor. Otel hazırlığı dediğimiz, sezona hazırlık işi yapılır, bu süreçte az işçi ile uzun saatlerle çalışılır. Örneğin bir turizm işçisi normalde sabah sekiz akşam dört arası çalışırken bu süreçte hiç tatil yapmadan günde 12-14 saat sezona hazırlık için çalıştırılır, işçiler mecali kalmadan çalışıp, isyan ettikleri bir süreç yaşarlar” dedi.

"Mevsilik tarım işçileri gibiyiz"

Turizmde işçilerin en çok işin sezonluk olmasından dert yandıklarını anlatan Salman, “Mevsimlik tarım işçileri gibiyiz; 6-7 ay çalışıyoruz. Otellerde sadece ‘hak eden’ işçiler kadrolu. Geride kalanlar kışın bir şekilde yolunu bulup, bu işe devam etmek zorunda kalırken; bu süreçte istifaya bile zorlananlar da yok değil!” dedi.

Aldığı ücretin 42 bin lira olduğunu söyleyen Salman, “Turizmden ev geçindirmek artık hayal. Tek maaşla turizmden gelir elde edip ev geçindirmek hemen her meslekte olduğu gibi geçmişte kaldı. Tabi bu durum tersine çevrilebilir. Ama bunun için mücadele etmek şart; işçiler örgütlenmeden bu mümkün değil” diye konuştu.

---

Turizm işçilerinin sendikalaşma oranı yüzde 3

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) bünyesindeki, Çalışma Genel Müdürlüğünün (ÇGM) verilerine göre; iş kollarına göre sendikalaşma oranı tablosunda en alt sırada inşaat iş kolu gelirken, en sondan ikinci sırada ise konaklama ve eğlence işleri yani turizm iş kolu geliyor.

ÇGM verilerine göre; 2025 temmuzda turizm iş kolunda sendikalaşma oranı sadece yüzde 3.77.

İş kolunda çalışan işçi sayısı 1 milyon 435 bin 530 iken turizm iş kolundaki işçi sendikalarına üye sayısı ise toplamı 54 bin 74.