Aynı düzenin iki yüzü: Türkiye kimin cenneti?

Türkiye’nin kıyılarında, ışıltılı bir denizin kıyısındaki lüks otelin balkonundan gün batımını izlemek, dünyanın pek çok yerinden gelen “misafirler” için sadece birkaç yüz avroluk sıradan bir harcama. Ancak o otelin mutfağında, bahçesinde ya da resepsiyonunda çalışan bir yurttaş için o balkonda mesai saatleri dışında vakit geçirmek, aylar süren emeğinin karşılığında erişebileceği düşük bir ihtimalden fazlası değil.

Kürsülerden ekonomik verileri açıklayanlar, turizmdeki büyüme rakamlarıyla övünürken aslında yalnızca bir illüzyonu alkışlıyorlar. Ticaret Bakanı Ömer Bolat kendi kürsüsünden, “Kişi başına düşen GSYİH 18 bin dolara ulaşacak ki bu da 2002 yılındaki rakamımızın 5.5 katı” dedi. Bakan çok iyi biliyor ki ülkenin işçisi, emekçisi 2002’den bu yana 5.5 kat daha zengin olmadı ancak veriler Koç Grubunun yaklaşık 7 kat, Sabancı Grubunun ise yaklaşık 6 kat daha zenginleştiğini gösteriyor. Ticaret Bakanlığı, “kişi başına düşen gelir” derken ya seçilmiş bir avuç insan başına düşen gelirden bahsettiğini belirtmeyi unutuyor ya da alkışladığı illüzyonun ardına bir şeyler gizlemek istiyor.

Turizm sektöründeki “katma değer” istatistikleri de aynı illüzyonun bir parçası. Bir otelin bilançosunda görünen yüksek katma değer, aslında o otelde düşük ücretlerle ve güvencesiz koşullarda çalışan emekçilerin sırtından elde edilenlerin yansıması. Kayıt dışı çalışmanın oldukça yaygın olduğu, kimi çalışanların hep beraber koğuş benzeri odalarda konakladığı, 2025 yılında yapılan düzenlemeyle 10 gün çalışmanın ardından ancak 11. gün izin kullanılabildiği, mobbingin ve tacizin giderek arttığı güvencesiz çalışma koşullarının sırtından yükselen bir istatistik.

Ülkede çalışan ücretleri baskılandıkça, geçmişten gelen haklar törpülendikçe ülkenin tatil bölgeleri turizm emekçileri için birtakım sosyal ve ekonomik haklarını bugün de elinde tutmayı başarabilmiş, alım gücü nispeten daha yüksek “yabancı” turistin siparişlerini zamanında teslim etme telaşesiyle koşuşturdukları bir mesai alanı olarak kalmaya devam edecek.

‘Kim olursan ol, yine gel’

Bu denklemde trajikomik bir satır da var. Türkiye’de kendi ülkesinde tatil yapamayan biri, başka ülkelere gidince bu kez aynı düzenin diğer tarafına geçebiliyor. Kendi ülkesinde iyi otellere müşteri olamayan bir “turist”, Türkiye’den de daha ucuz olan Balkanlar, Mısır ya da Güneydoğu Asya ülkeleri gibi yerlerde bir anda “ayrıcalıklı yabancı” konumuna gelebiliyor.

Yani, uluslararası sermaye kendi kuralını yazmış. Onlar, çeşitli tatil bölgesi projeleri için bürokraside kendi çıkarına gedikler açacak, ülkelerin doğasını tahrip edecek ve o tahribatın ortasında turizm emekçileri üç kuruşa ter dökecek. Türkiye gibi ülkelerin emek gücü ve kaynakları ucuz bir şekilde “yabancıya” transfer edilecek. Kimileri tatillerini herhangi bir ekonomik kaygı duymadan yapacak ama, emekçiler kendi ülkelerinin en nitelikli alanlarından sosyal ve kültürel olarak sürülecek.

Elbette sermaye paranın yalnızca yabancıdan kazanılmadığını da biliyor. Örneğin eğer yolunuz Sinop’a düşerse, yabancı turistin pek de uğrak noktası olmayan Nisi Göleti’nin etrafındaki parkta soluklanmak istediğinizde Sinop İl Özel İdaresi yakın zamanda aldığı bir kararla sizden kişi başı 60 TL talep edecek.

Yani esasında sermaye için dilin, dinin, ırkın bir önemi yok. Mottosu basit: “Kim olursan ol, yine gel”, ama paran varsa.