Şi’den Trump’a Tayvan uyarısı: 'Yanlış adımlar iki ülkeyi çatışmaya sürükleyebilir'

Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, ABD Başkanı Donald Trump ile yaptığı görüşmede Tayvan meselesine ilişkin uyarılarda bulundu. Çin devlet medyasına göre Şi, Tayvan konusunun yanlış ele alınması halinde iki ülkenin “çatışmaya girebileceğini” söyledi.

BBC Türkçe’nin, Çin devlet televizyonu CCTV’ye dayandırdığı habere göre Şi, görüşmede “Tayvan sorunu, Çin-ABD ilişkilerindeki en önemli meseledir” ifadelerini kullandı.

Şi, “Yanlış ele alınırsa, iki ülke karşı karşıya gelebilir, hatta çatışabilir. Tüm Çin-ABD ilişkisini son derece tehlikeli bir duruma sokabilir” dedi.

ABD Başkanı Trump’ın Çin ziyareti kapsamında Tayvan’ın statüsüne ilişkin yapılacak açıklamalar da yakından takip ediliyor. Çin’i yakından izleyen uzmanlar, Şi’nin görüşmelerde ABD’nin Tayvan’a silah satışını durdurması için Trump’a baskı yapabileceğini belirtiyor.

ABD, Aralık 2025’te Tayvan ile 11 milyar dolarlık silah anlaşması yaptığını açıklamıştı. Geçen hafta ABD’li senatörlerden oluşan partiler üstü bir grup da Trump’a mektup göndererek Washington yönetiminin Tayvan’a desteğini açık biçimde teyit etmesini istedi. Mektupta, Çin ile yürütülen ekonomik müzakerelere atıf yapılarak, “ABD'nin Tayvan'a desteğinin müzakere konusu olmadığını Pekin'e açıkça belirtebilirsiniz” denildi.

Trump ise Ocak ayında yaptığı açıklamada Şi Cinping’in Tayvan’ı Çin’in bir parçası olarak gördüğünü belirterek, “Ne yapacağı ona kalmış” ifadelerini kullanmıştı.

Çin-Tayvan ilişkilerinin geçmişi

Çin, Tayvan’ı nihayetinde Pekin yönetiminin kontrolüne girecek ayrılıkçı bir eyalet olarak tanımlıyor. Bugün bağımsız bir ülkenin birçok özelliğine sahip olan Tayvan’ın resmi statüsü ise uluslararası alanda tartışmalı olmayı sürdürüyor.

Tayvan’ı resmi olarak tanıyan yalnızca 12 ülke bulunurken, Pekin yönetimi ülkelerin hem Çin hem de Tayvan ile aynı anda resmi ilişki kuramayacağını savunuyor.

Ada yönetiminde şu anda Çin’den bağımsızlığı savunan parti yer alırken, ana muhalefet partisi ise Pekin ile daha yakın ilişkiler kurulmasını destekliyor.

Tayvan’daki ilk yerleşimcilerin bugün Çin’in güneyinden gelen Avustronezya halkları olduğu belirtiliyor. Çin kayıtlarında Tayvan’dan ilk kez MS 239 yılında söz edildiği ifade edilirken, Pekin yönetimi bunu adanın Çin toprağı olduğu iddiasının dayanaklarından biri olarak gösteriyor.

17’nci yüzyıldan itibaren Çin’den Tayvan’a yoğun göç yaşandı. Özellikle Fujian’dan gelen Hoklo Çinleri ile Guangdong’dan gelen Hakka Çinleri adaya yerleşti. Günümüzde Tayvan nüfusunun büyük bölümünü bu toplulukların sonraki kuşakları oluşturuyor.

1895’te Japonya ile Çin arasında yaşanan savaşın ardından Qing Hanedanı Tayvan’ı Japonya’ya bırakmak zorunda kaldı. İkinci Dünya Savaşı sonrası Japonya’nın bölgeden çekilmesiyle Tayvan’ın yönetimi Çin Cumhuriyeti’ne geçti.

Daha sonra Çin’de yaşanan iç savaşta Çan Kay Şek liderliğindeki Komintang güçleri Mao Zedong’un komünist birliklerine yenildi. Çan Kay Şek ve yaklaşık 1,5 milyon destekçisi 1949 yılında Tayvan’a geçti.

Çan Kay Şek, Tayvan’da sürgünde bir hükümet kurarken, Komintang yönetimi uzun yıllar ada siyasetinde etkili oldu. Sonraki yıllarda ülkede demokratikleşme süreci hız kazanırken, 2000 yılında Çen Şui Bian Tayvan’ın Komintang üyesi olmayan ilk cumhurbaşkanı oldu.

1980’li yıllardan itibaren Tayvan’ın Çin’e yönelik ziyaret ve yatırım kısıtlamalarını gevşetmesiyle Pekin-Taipei ilişkilerinde de yumuşama yaşandı. Tayvan yönetimi 1991’de Çin Halk Cumhuriyeti ile savaş halinin sona erdiğini ilan etti.

Çin yönetimi, Hong Kong’da uygulanan “tek ülke, iki sistem” modelini Tayvan için de önerdi ancak Taipei yönetimi bu teklifi kabul etmedi.

Siyasi gerilimlere rağmen iki taraf arasındaki ekonomik ilişkiler gelişmeye devam etti. Tayvan’ın Çin’deki yatırımlarının 1991 ile Mayıs 2021 arasında 193,5 milyar dolara ulaştığı belirtiliyor.

(bbc.com/turkce)