Neden sürekli burnum tıkalı?

Burun tıkanıklığı, temelde nazal konkalar (burun etleri) içindeki kan damarlarının genişlemesi ve mukoza dokusunun şişmesi sonucu oluşur. Bu durum, hava akışını fiziksel olarak kısıtlar. Normalde 6-8 saatte bir döngüsel olarak sağ ve sol burun deliğinde görünen fizyolojik “nazal siklus” patolojik hale geldiğinde kalıcı tıkanıklık ortaya çıkar.

Başlıca kronik nedenler

Alerjik Rinit – Polen, toz akarları, küf sporları veya evcil hayvan kepeği gibi alerjenlere karşı bağışıklık sistemi aşırı yanıt verir. Histamin salınımı ile birlikte vazodilatasyon ve artmış mukus sekresyonu burun pasajlarını daraltır. Türkiye’de yaygın alerjen olan çam ve zeytin polenleri sıklıkla suçludur.

Vazomotor (Non-alerjik) Rinit – Soğuk hava, duman, parfüm, stres veya baharatlı yiyecekler gibi non-alerjik tetikleyicilere karşı aşırı refleks yanıt. Otonom sinir sisteminin dengesizliği nedeniyle damarlar gereksiz yere genişler.

Konka Hipertrofisi ve Nazal Polipler – Alt konkanın kronik inflamasyona bağlı kalıcı olarak büyümesi. Nazal polipler ise genellikle kronik sinüzit ile birlikte görülen, iyi huylu yumuşak doku büyümeleridir. Kistik fibrozis veya aspirin duyarlılığı ile ilişkili olabilir.

Septum Deviasyonu – Burun orta hattını oluşturan kıkırdak ve kemik yapının doğuştan veya travmaya bağlı eğrilmesi. Bu anatomik varyasyon, bir tarafın hava akışını ciddi ölçüde kısıtlar.

Kronik Sinüzit – Paranazal sinüslerin 12 haftadan uzun süren inflamasyonu. Genellikle bakteri veya mantar biyofilmleri, alerjik mantar sinüziti veya immün yetmezlik zemininde gelişir.

Rebound Tıkanıklık (Rinitis Medikamentoza) – Dekonjestan burun spreylerinin (oksimetazolin, ksilometazolin) 3-5 günden uzun kullanımı sonrası damarların ilaca tolerans geliştirmesi ve ilaç kesildiğinde normalin ötesinde genişleyerek şiddetli tıkanıklık yapması.

Diğer faktörler

Hormonal değişiklikler: Gebelik, hipotiroidi, akromegali

Gastroözofageal reflü: Mide asidinin üst hava yollarına kaçağı sonucu nörojenik inflamasyon

İlaçlar: Beta-blokörler, ACE inhibitörleri, bazı antidepresanlar

Çevresel: Düşük nem, sigara dumanı (aktif/pasif), hava kirliliği

Ne zaman hekime başvurmalı?

2 haftadan uzun süren ve basit önlemlerle geçmeyen tıkanıklık

Tek taraflı ve kanlı akıntı (nazal tümör ekarte edilmeli)

Ateş, yüzde basınç hissi veya koku kaybı eşlik ediyorsa

Burun spreylerine bağımlılık geliştiyse

Kesin tanı için kulak burun boğaz uzmanı tarafından endoskopik nazal muayene ve gerektiğinde alerji testleri veya paranasal sinüs tomografisi yapılması gerekir. Tedavi altta yatan nedene yöneliktir: İntranazal kortikosteroidler, antihistaminikler, tuzlu su yıkamaları veya cerrahi müdahale (septoplasti, konka redüksiyonu, polipektomi).