ASEAN zirvesi: İran’a karşı savaşın Asya’ya etkisi yıllar sürecek

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı başlattığı savaşın ekonomik etkilerini ilk yaşayan Asya ülkeleri Filipinler’de toplanarak başta yakıt krizi olmak üzere ekonomik sorunları masaya yatırdılar. Zirvede savaş sona erse bile “toparlanmanın yıllar alacağı” vurgulandı. Tayland Dışişleri Bakanı Sihasak Phuangketkeow ise, “Bu savaş hiç çıkmamalıydı” dedi.

Acil durum planı hazırlığı 

Filipinler’e bağlı Cebu adasındaki yıllık zirvede buluşan Güneydoğu Asya Ülkeleri Birliği (ASEAN) liderleri, petrol ve gazın çoğunu Ortadoğu'dan ithal eden bölgelerinde istikrarlı yakıt ve gıda tedarikini sağlamak için acil durum planı üzerinde tartıştı. Gündemde, özellikle Körfez ülkelerinde göçmen işçilik yapan 1 milyondan fazla Güneydoğu Asya vatandaşının durumu da vardı. AP’nin haberine göre acil durum planını özetleyen ortak bildiri taslağı, “etkilenen bölgelerdeki ASEAN vatandaşlarının güvenliğini ve refahını sağlamak” amacıyla bölge bloğunun 11 üye ülkesini bilgi paylaşımına ve uluslararası kuruluşlarla koordinasyonu güçlendirmeye çağırıyor.

ASEAN’ın acil durum planı, koordineli acil durum yakıt paylaşımına zemin hazırlayacak bir anlaşmanın bu yıl onaylanması, bölgesel bir elektrik şebekesi planlanması, bölgenin ham petrol kaynaklarının çeşitlendirilmesi, elektrikli araç kullanımının teşvik edilmesi ve sivil nükleer enerji dahil yeni teknolojilerin kullanımının araştırılması gibi eylemleri öngörüyor.

Toparlanmak yıllar sürecek

Ev sahibi olan Filipinler Devlet Başkanı Ferdinand Marcos Jr. kapalı kapılar ardında yapılan bir toplantıda ise liderlere, İran savaşının Güneydoğu Asya ülkelerinin dış şoklara karşı zayıflıklarını ortaya çıkardığını söyledi ve savaş şimdi bitse bile toparlanmanın yıllar sürebileceği konusunda uyarıda bulundu. “Ülkelerimizin dış faktörlere karşı ne kadar savunmasız olduğunu ilk elden gördük” diyen Marcos, “Petrol arzındaki kesintilerin ülkelerimizin çeşitli sektörleri üzerindeki domino etkisi, iş yapma, çalışma ve yaşama biçimlerimizi etkiledi. Gerginlikler zamanla azalsa bile, kritik altyapıya, hayati sistemlere ve genel olarak güvene verilen zarar, önümüzdeki yıllarda da hissedilmeye devam edecek” ifadelerini kullandı. 

"Bu savaş hiç başlamamalıydı"

Tayland Dışişleri Bakanı Sihasak Phuangketkeow ise ABD ile İran arasındaki mevcut ateşkesin uzatılmasını ve gemilerin Hürmüz Boğazı’ndan güvenli geçişine ilişkin güvence verilmesini talep etti. Sihasak, AP'ye verdiği kısa röportajda, “Bu savaş hiç çıkmamalıydı” diyerek tüm ASEAN ülkelerinin endişeli olduğunu ekledi. 

Liderler ayrıca Güney Çin Denizi’nde Çin ile yaşanan toprak anlaşmazlıkları, Myanmar’da askeri darbe ardından başlayan beş yıllık iç savaş ve Tayland ile Kamboçya arasındaki son sınır çatışması gibi önemli bölgesel sorunları ele aldı. Liderlerin denizcilik konularına ilişkin ayrı bir bildirisinde ise, “Güney Çin Denizi’nde etkili ve somut bir Davranış Kuralları metninin müzakerelerini sonuçlandırmak için çaba gösterileceği” taahhüt edildi. ASEAN ve Çin tarafından önerilen saldırmazlık anlaşmasına ilişkin müzakereler, son yıllarda özellikle Çin ve Filipinler sahil güvenlik ve deniz kuvvetleri arasında giderek gerginleşen çatışmaların yoğunlaşmasıyla birlikte on yıldan fazla bir süredir sürüyor. 

ASEAN üyeleri Brunei, Malezya, Vietnam ve Filipinler, Güney Çin Denizi’nde on yıllardır süren toprak anlaşmazlıklarına karışmış durumda. Bölgesel bloğun diğer üyeleri ise Kamboçya, Doğu Timor, Endonezya, Laos, Myanmar, Singapur ve Tayland.

(Dış Haberler)